| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,542 |
| تعداد مقالات | 18,835 |
| تعداد مشاهده مقاله | 62,945,357 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,854,352 |
تحلیل پدیدارشناسانه از علل و عوامل ترویج دوچرخه سواری در میان بانوان: تجربههای زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 94، 1404، صفحه 350-337 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2025.65382.3350 | ||
| نویسندگان | ||
| ایرج تیموری* 1؛ پریا علی محمدی باروق2؛ مورات یاکار3 | ||
| 1دانشیاردانشگاه تبریز،تبریز،ایران | ||
| 2دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته مدیریت شهری ، دانشگاه تبریز،ایران | ||
| 3گروه ژنوماتیک دانشگاه مرسین ترکیه | ||
| چکیده | ||
| دوچرخه سواری به عنوان یک روش پایدار، بهبود سلامتی جسمانی و روانی افراد و کاهش آلودگی هوا و ترافیک را در پی دارد. با این حال، عوامل مختلفی در مسیرهای دوچرخه سواری محلی نقش مهمی در تصمیمگیری افراد به ویژه زنان برای استفاده از این روش حملونقل دارد. هدف این پژوهش، تحلیل پدیدارشناسانه از عوامل اثر گذار بر ترویج دوچرخه سواری محلی با اتکا بر تجربههای زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز است. این مطالعه با استفاده از مصاحبههای عمیق در منطقه انجام شده و دادههای حاصل با روش پدیدار شناسی و تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان و محدودیتهای خانوادگی از جمله موانع اصلی استفاده در دوچرخه سواری هستند. همچنین، مشکلات اقتصادی نظیر گرانی دوچرخه و هزینههای مرتبط و کمبود زیرساختهای ایمن و مناسب نیز از دیگر موانع مهم محسوب میشوند. در مقابل، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی جسمانی و روانی، کاهش استرس و افزایش شادابی از جمله مزایای مورد اشاره بانوان بود. همچنین، ایجاد مسیرهای مخصوص دوچرخه سواری، فرهنگسازی عمومی و برگزاری جشنوارهها و کمپینهای تبلیغاتی به عنوان راهکارهای مشوق دوچرخه سواری مطرح شدند. تحلیل پدیدارشناسی مصاحبهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساختهای ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی احساس امنیت زنان در مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری محلی هستند. این موانع نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. این یافتهها میتواند به تدوین سیاستها و برنامههای مؤثر برای بهبود امنیت در مسیرهای دوچرخه سواری و ترویج آن در میان زنان کمک کند. با توجه به یافتههای این پژوهش، توصیه میشود که اقدامات جامع و هماهنگی برای بهبود زیرساختهای دوچرخه سواری، تغییر نگرشهای منفی جامعه و حمایتهای مالی برای تسهیل استفاده از دوچرخه سواری انجام شود. | ||
تازه های تحقیق | ||
تحلیل پدیدارشناسی مصاحبهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساختهای ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی دوچرخه سواری بانوان هستند. ترویج دوچرخه سواری در میان بانوان نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. همچنین، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی و کاهش استرس از مشوقهای مهم برای ترویج این فعالیت محسوب میشوند. این یافتهها با بسیاری از پژوهشهای مرتبط همسو بوده و در برخی موارد تفاوتهای جزئی وجود دارد. همسو با یافتههای پژوهشهای رمضان زاده لسبوئی و دوستی (1395)، انتامویزا و بویری (2025)، فریرا و همکاران (2022) ، کوهساری و همکاران (2023) همسو با این پژوهش در موانع اجتماعی به نقش محدودیتهای اجتماعی و نگرشهای منفی جامعه در کاهش استفاده از دوچرخه توسط بانوان اشاره کرده اند. از طرف دیگر سعدآبادی و همکاران (1400)، سو و همکاران (2024)، خانیان و همکاران (2024) نیز به مشکلات اقتصادی و نیاز به حمایتهای مالی برای ترویج دوچرخه سواری اشاره داشته اند. از مجموع یافتههای مصاحبهها و مرور پیشینه پژوهشها میتوان یک دیدگاه کلی موانع و مشوقهای اجتماعی- فرهنگی در دوچرخه سواری بانوان را استخراج کرد. بر اساس این دیدگاه موانع اجتماعی - فرهنگی (نگرشهای منفی جامعه، محدودیتهای خانوادگی، ترس از قضاوتها و مزاحمتها) و اقتصادی (هزینههای بالا، کمبود تسهیلات مالی) تأثیر مستقیمی بر کاهش استفاده از دوچرخه توسط بانوان در شهر تبریز دارند. در مقابل، مشوقهای اجتماعی- فرهنگی (ایجاد زیرساختهای مناسب، فرهنگسازی عمومی، برگزاری جشنوارهها و کمپینهای تبلیغاتی) و فوائد بهداشتی و زیست محیطی دوچرخه سواری میتوانند به ترویج این فعالیت کمک کنند. بعلاوه منطبق بر دیدگاه عموم، عادت دوچرخه سواری در عموم و بویژه بانوان از سنین کودکی و با آموزشهای فردی و اجتماعی ایجاد میگردد. همانگونه که یافتههای پژوهش جهان بین (1400) نشان میدهد، بین سن و توانمندسازی زنان رابطه معنادار و غیرمستقیم برقرار است و هر چه سن زنان بیشتر باشد، توانمندی آنها کمتر است (جهان بین و همکاران، 1400). ماکس وبر (1978) نیز بر اهمیت کنشهای اجتماعی و تأثیر آنها بر رفتارهای فردی در نظریه کنش اجتماعی تأکید داشته است. نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان با نظریه کنش اجتماعی وبر هماهنگ میباشد. زیرا این نگر شها به عنوان یک مانع اجتماعی تأثیر مستقیمی بر رفتارهای فردی و تصمیمات بانوان دارند. همین مساله را به شکل دیگری پیتر برگر و توماس لاکمن در دیدگاه خود در خصوص هنجارهای اجتماعی بیان داشته اند (برگر و لاکمن، 1966). از طرف دیگر مطابق با دیدگاه یان گل زیرساختهای مناسب و ایمن برای دوچرخه سواری میتوانند به بهبود کیفیت زندگی و ترویج دوچرخه سواری کمک کند (گل، 2010). همچنین با در نظر داشتن حق به شهر در نگاه هانری لوفور دسترسی عادلانه به فضاهای شهری و حق بهره مندی از امکانات شهری برای همه تأکید میشود که در مصاحبه به لزوم تغییر نگرشهای جامعه و ایجاد زیرساختهای مناسب برای دوچرخه سواری اشاره شده بود. البته میتوان با نظریه ساختارهای جنسیتی جودیت باتلر نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری را نشان دهنده تأثیر ساختارهای جنسیتی بر رفتارهای فردی و محدودیتهای اجتماعی قلمداد کرد (باتلر، 1990). دوچرخهسواری به عنوان یکی از راههای حملونقل پایدار میتواند نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا، کاهش ترافیک و بهبود سلامت جسمانی و روانی افراد داشته باشد. با این حال، در ایران و بسیاری از جوامع دیگر، بانوان با موانع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مواجه هستند که از دوچرخهسواری آنان جلوگیری میکند. این موانع شامل نگرشهای منفی جامعه، کمبود زیرساختهای ایمن و مناسب، هزینههای بالای خرید و نگهداری دوچرخه و ترس از مزاحمتهای خیابانی است. پدیدارشناسی که بعنوان روش تحقیق این پژوهش انتخاب شده است، یک روش تحقیق کیفی است که به بررسی تجربیات زیسته افراد و معنای پدیدهها از دیدگاه آنها میپردازد. از مزایای آن میتوان به درک عمیق و اصیل از دیدگاههای انسانی، انعطافپذیری در بررسی مسائل پیچیده و تولید دادههای غنی و معنادار اشاره کرد. این ویژگیها، پدیدارشناسی را به ابزاری قدرتمند برای مطالعه موضوعات اجتماعی، روانشناختی و فرهنگی تبدیل کرده و آن را از سایر روشهای جمع آوری داده متمایز کرده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که ترویج دوچرخهسواری در میان بانوان نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. با در نظر داشتن دیدگاههای نظری تبیین کننده یافتههای این پژوهش برای ترویج دوچرخهسواری در میان بانوان باید به؛ 1- فرهنگسازی، 2- ارائه تسهیلات مالی و حمایتهای اقتصادی برای خرید و نگهداری دوچرخه، 3- ایجاد زیرساختهای ایمن و مناسب برای دوچرخهسواری، و 4- تأکید بر فوائد بهداشتی و زیست محیطی دوچرخهسواری در برنامههای آموزشی و تبلیغاتی تأکید کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| احساس امنیت؛ دوچرخه سواری محلی؛ تجربههای زیسته؛ تحلیل پدیدارشناسی؛ موانع اجتماعی | ||
| اصل مقاله | ||
|
اهداف: در دهههای اخیر، با افزایش مشکلات زیست محیطی و تراکم ترافیک، توجه بیشتری به حملونقل پایدار و روشهای غیرموتوری مانند دوچرخه سواری و پیادهروی جلب شده است. دوچرخه سواری به عنوان یک روش پایدار، بهبود سلامتی جسمانی و روانی افراد و کاهش آلودگی هوا و ترافیک را در پی دارد. با این حال، عوامل مختلفی در مسیرهای دوچرخه سواری محلی نقش مهمی در تصمیمگیری افراد به ویژه زنان برای استفاده از این روش حملونقل دارد. هدف این پژوهش، تحلیل پدیدارشناسانه از عوامل اثرگذار بر ترویج دوچرخه سواری محلی با اتکا بر تجربههای زیسته زنان در منطقه 2 شهرداری تبریز است. روش پژوهش: این مطالعه با استفاده از مصاحبههای عمیق در منطقه انجام شده و دادههای حاصل با روش پدیدارشناسی و تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتهاند. نتایج: یافتهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه نسبت به دوچرخه سواری بانوان و محدودیتهای خانوادگی از جمله موانع اصلی استفاده در دوچرخه سواری هستند. همچنین، مشکلات اقتصادی نظیر گرانی دوچرخه و هزینههای مرتبط و کمبود زیرساختهای ایمن و مناسب نیز از دیگر موانع مهم محسوب میشوند. در مقابل، فوائد دوچرخه سواری نظیر بهبود سلامتی جسمانی و روانی، کاهش استرس و افزایش شادابی از جمله مزایای مورد اشاره بانوان بود. همچنین، ایجاد مسیرهای مخصوص دوچرخه سواری، فرهنگسازی عمومی و برگزاری جشنوارهها و کمپینهای تبلیغاتی به عنوان راهکارهای مشوق دوچرخه سواری مطرح شدند. نتیجهگیری: تحلیل پدیدارشناسی مصاحبهها نشان داد که نگرشهای منفی جامعه، مشکلات اقتصادی، کمبود زیرساختهای ایمن و مشکلات ایمنی از جمله موانع اصلی احساس امنیت زنان در مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری محلی هستند. این موانع نیازمند تغییر نگرشهای جامعه، حمایتهای مالی و توسعه زیرساختهای مناسب است. این یافتهها میتواند به تدوین سیاستها و برنامههای مؤثر برای بهبود امنیت در مسیرهای دوچرخه سواری و ترویج آن در میان زنان کمک کند. با توجه به یافتههای این پژوهش، توصیه میشود که اقدامات جامع و هماهنگی برای بهبود زیرساختهای دوچرخه سواری، تغییر نگرشهای منفی جامعه و حمایتهای مالی برای تسهیل استفاده از دوچرخه سواری انجام شود. | ||
| مراجع | ||
|
اسمیت، دیوید وودراف (1393). پدیدارشناسی. ترجمه مسعود علیا. تهران: نشر ققنوس. (اثر اصلی منتشر شده در 1994).
اصغری زمانی، اکبر؛ تیموری، ایرج و سید مصطفایی، میرعلی (2024). مطالعه تطبیقی زیستپذیری فضاهای شهری در مناطق جدید و قدیم شهر تبریز (نمونه موردی محلههای اهراب و ولیعصر). جغرافیا و برنامهریزی. مقاله منتشر نشده (مقالات در دست چاپ). doi:10.22034/gp.2024.59968.3224.
جلیلی صدرآباد، سمانه (1403). بررسی پیشرانها و عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در فضاهای عمومی شهری (نمونه مطالعاتی: منطقه 10 شهرداری تهران). جغرافیا و برنامهریزی، 28(89)، 208-183. doi: 10.22034/gp.2024.55418.3102.
جهان بین، رضا؛ بابایی اقدم، فریدون؛ روستایی، شهریور و اصغری زمانی، اکبر (1400). تحلیل و سنجش رابطه کلیشههای جنسیتی و توانمندسازی زنان در نواحی فقیرنشین شهری (مطالعه موردی: سکونتگاههای غیررسمی شهر ایلام). جغرافیا و برنامهریزی، 25(77)، 47-59. doi: 10.22034/gp.2021.10838.
رمضانزاده لسبویی، مهدی و دوستی، فرشته (1395). مقایسه الگوی نگرشی مردان و زنان به برنامهریزی و توسعه گردشگری پاک و ارزان دوچرخه سواری ساحلی (نمونه مطالعاتی شهر بابلسر). مطالعات اجتماعی گردشگری ، 7(2)، 129-146.
قربانی، رسول و اسدی، احمد (1394). بررسی عوامل مؤثر بر کاهش تمایل به استفاده از دوچرخه در سفرهای شهری (مطالعه موردی؛ شهر زنجان). جغرافیا و برنامهریزی، 19(51)، 267-288.
Asghari Zamani, A., Teimouri, I., & Seyed Mosaffaee, M. A. (2024). Comparative study of urban space livability in new and old areas of Tabriz city (case study neighborhoods: Ahrab and Valiasr). Journal of Geography and Planning. Articles in press. doi:10.22034/gp.2024.59968.3224. [In Persian] Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality: A treatise in the sociology of knowledge. Anchor books. Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge. Chan, H.-Y., Cheng, D., & Chen, A. (2024). Routes with roots: Pedestrian route choices and sense of place of an urban university community. Journal of transport geography, 118, 103943. Codina, N., Pestana, J. V., Armando, C., & Monteiro, D. (2022). Perceived cycling-friendly environment scale (PCFES) in Barcelona. Sustainability, 14(7), 4111. D'Hooghe, S., Inaç, Y., Deforche, B., Van Dyck, D., de Ridder, K., Vandevijvere, S., Van de Weghe, N., & Dury, S. (2023). The role of the perceived environment for recreational walking among adults in socioeconomically disadvantaged situations: A study using walk-along interviews. SSM - Population health, 23, 101456. Ferreira, A., Costa, M., Abrantes, P., Hora, P. F., & Felício, M. (2022). Determinants of perceived safety for pedestrians and cyclists: A systematic review. International journal of environmental research and public health, 19(1), 123. Ferreira, M. C., Costa, P. D., Abrantes, D., Hora, J., Felício, S., Coimbra, M., & Galvão Dias, T. (2022). Identifying the determinants and understanding their effect on the perception of safety, security, and comfort by pedestrians and cyclists: A systematic review. Transportation research part F: Traffic psychology and behavior, 91. Gehl, J. (2010). Cities for people. Island press. Ghorbani, R., Asadi, A. (2015). The determinants of unwillingness to bicycle use in urban travel (the case of Zanjan). Journal of geography and planning. 19(51). 267-288. [In Persian] Habibzadeh, H., Soyata, T., Kantarci, B., Boukerche, A., & Kaptan, C. (2018). Sensing, communication and security planes: A new challenge for a smart city system design. Computer networks, 144, 163-200. Habibzadeh, M., Rahimi, F., & Mohammadi, S. (2018). Exploring users' perception of bike-sharing services quality: An empirical evidence from Iran. Journal of transportation research part A: Policy and practice, 36(5), 567-576. Hassanshahi, G., Soltani, A., Roosta, M., & Askari, S. (2023). Walking as soft mobility: A multi-criteria GIS-based approach for prioritizing tourist routes. Frontiers of architectural research, 12(6), 1080-1096. Jahanbin, R., Babaei Agdam, F., Rostaei, Sh., & Asghari Zamani, A., (2021). Analysis and evaluation the relationship between gender stereotypes and empowerment of women in poor urban areas (case study: informal settlements in Ilam). Journal of geography and planning. 25(77), 47-59. [In Persian] Jalilisadrabad, S. (2023). Examining Factors Affecting Promotion of Social Interactions and Identifying the Key Drivers Affecting Them In Urban Public Spaces (Case Study: District 10 of Tehran municipality). Journal of geography and planning. 28(89), 183-208. [In Persian] Jehle, U., Baquero Larriva, M. T., Baghaie Poor, M., & Büttner, B. (2024). How does pedestrian accessibility vary for different people? Development of a perceived user-specific accessibility measure for walking (PAW). Transportation research part A: Policy and practice, 189, 104203. Khanian, M., Fischer, B. C., & Mohammadi, H. (2024). Green space exposure and children's walking distance to school: A case study in central urban areas. Urban forestry & urban greening, 23(1), 102-113. Khanian, M., Łaszkiewicz, E., Kronenberg, J., & Sikorska, D. (2024). Urban heterogeneity of the trade-offs between exposure to greenery and walking distance in children's home–school routes. Applied geography, 173, 103437. Koohsari, M. J., Mavoa, S., McCrorie, P., & Oyeyemi, A. L. (2023). Place attachment and walking behavior in urban neighborhoods: Insights from Calgary, Canada. Journal of urban health, 100(2), 198-210. Koohsari, M. J., Yasunaga, A., Oka, K., Nakaya, T., Nagai, Y., & McCormack, G. R. (2023). Place attachment and walking behavior: Mediation by perceived neighborhood walkability. Landscape and Urban Planning, 235, 104767. Lefebvre, H. (1968). Le Droit à la ville. Anthropos. Ma, J., Wang, H., Li, W., Zhao, S., & Qin, W. (2025). Unmet walking needs and quality of life for older adults in China: Exploring the links. Travel Behavior and Society, 39, 100972. https://doi.org/10.1016/j.tbs.2024.100972. Mazzulla, G., Eboli, L., & Forciniti, C. (2024). Do women perceive pedestrian path attractiveness differently from men? transportation research part A: Policy and practice, 179, 103890. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103890. Mazzulla, G., Eboli, L., Forciniti, C., & Calvo, F. (2024). Gender differences in perceived attractiveness of pedestrian paths in southern Italy. Transportation research part F: Traffic psychology and behavior, 88, 37-52. Moustakas, C.E. (1994). Phenomenological research methods. Thousand Oaks, CA: Saga publications. Ntamwiza, D., & Bwire, F. (2025). Factors influencing the use of bike-sharing systems in Rwanda: A gender perspective. African journal of transport and infrastructure, 12(1), 234-245. Olayode, O. B., Jamei, E., Alex, M., Bhowmick, P., Dai, Y., & Saberi, M. (2025). Integrating electric bikes in public transportation: Benefits and challenges. Journal of cleaner transportation, 19(4), 202-214. Oviedo, D., Okyere, S. A., Nieto, M., Kita, M., Kusi, L. F., Yusuf, Y., & Koroma, B. (2021). Walking off the beaten path: Everyday walking environment and practices in informal settlements in Freetown. Research in transportation business & management, 40, 100630. Paydar, M., Kamani-Fard, A., & Etminani-Ghasrodashti, R. (2017). Perceived security of women in relation to their path choice toward sustainable neighborhood in Santiago, Chile. Cities, 60(Part A), 289-300. Racine, P., W. (2009). A Qualitative study of motivations and lived Experiences: New venture creation of environmental entrepreneurs in Ohio, A dissertation for the degree doctor of philosophy. ProQuest information and learning company. Ramadan Zadeh Lesbooi, R., & Doosti, M. (2016). Comparing the Attitude Patterns of Men and Women in Planning and Developing Clean and Inexpensive Coastal Cycling Tourism (Case Study of Babolsar). Social Studies tourism, 7(2), 129-146. [In Persian] Sagaris, L., & Palacios, R. (2024). Walking for joy? using a living laboratory to shift to more climate-friendly lifestyles in Santiago, Chile. Energy research & social science, 118, 103796. Schindler, M., & Neely, E. (2024). Venturing outside: Local journeying, belonging and new parenthood. Health & Place, 87.103261 Smitt, D., W., (1393). Padidarshenasi, (Olia, M., Trans.). Ghoghnoos publications. [In Persian] Su, Y., Luo, X., Ji, H., & Tian, L. (2024). Evaluating perceived value and service quality in bike-sharing systems: An empirical study from China. International journal of sustainable transportation, 18(6), 354-369. Thorne, R., Fanueli, E., Wild, K., Raja, A., Witten, K., Mackie, H., Woodward, A., & Hirsch, L. (2024). ‘Everyone rides together, everyone rolls together’: Exploring walking and cycling cultures in South Auckland. Mobilities, 19(3), 556-572. Tupper, A., Angel, S., & Mazzulla, G. (2024). Children's experiences of walking and cycling to school in England. Children's geographies, 22(2), 102-118. Tupper, E., Morris, S., Lawlor, E. R., Summerbell, C., Panter, J., Jago, R., & Pollard, T. (2024). Children's experiences of care on walking and cycling journeys between home and school in Healthy New Towns: Reframing active school travel. Health & Place, 85, 103147. Weber, M. (1978). Economy and Society: An outline of interpretive sociology. University of California press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 936 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 214 |
||