آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,545 |
| تعداد مقالات | 18,852 |
| تعداد مشاهده مقاله | 62,979,915 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,879,867 |
ارزیابی تغییرات الگوهای اقلیمی خلیج فارس و دریای عمان در پاسخ به نوسانات مادن جولیان (MJO) | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 30، شماره 95، اردیبهشت 1405، صفحه 260-244 اصل مقاله (4.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2025.65185.3343 | ||
| نویسندگان | ||
| برومند صلاحی* 1؛ مهدی فروتن2 | ||
| 1استاد آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: در پژوهش حاضر، ارتباط شاخص نوسان مادن-جولیان (MJO) در زمان چیرگی فازهای مختلف آن با الگوهای اقلیمی حاکم بر خلیج فارس و دریای عمان طی دوره 1994 تا 2023 بررسی شده است. روش پژوهش: دادههای شاخص MJO از سایت اداره هواشناسی استرالیا دریافت و فازهای هشتگانه این شاخص تفکیک شدند. روزهای فرین با شرط توالی بیش از 15 روزه انتخاب و آرایش هر کدام از فازها با نمودار ویلر و هندون در نرمافزار متلب ترسیم گردید. دادههای مربوط به بارش، دمای هوا، دمای سطح دریا، فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، تراکم ابر و تشعشع خروجی موج بلند (OLR) از سایت NOAA اخذ و تغییرات الگوهای اقلیمی در زمانهای چیرگی هر فاز بررسی شدند. نتایج یافتهها: فازهای 1 و 2 نوسان مادن-جولیان بیشترین تعداد توالیهای پیوسته با مدت بیش از 15 روز را با 9 مورد رخداد به خود اختصاص دادهاند. بررسی OLR نشان داد که در محدوده فعالیت هر یک از این فازها، میزان انرژی تابشی سطح زمین به حداقل مقدار کاهش یافته است. این وضعیت به تقویت فعالیتهای همرفتی و افزایش تراکم ابر در این مناطق انجامیده است. در تمام دورههای حاکمیت فازهای هشتگانه نوسان مادن-جولیان، حضور یک سامانه کمفشار حرارتی در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است. نتیجهگیری: نوسان مادن-جولیان بهصورت فازبندیشده تأثیر قابلتوجهی بر الگوهای اقلیمی خلیج فارس، دریای عمان داشته است. در فازهای 1، 2 و 5، پدیده بلوکینگ بر منطقه مورد مطالعه حاکم بوده و با انسداد هوای گرم و خشک، دمای سطح دریا را افزایش داده و میزان بارش کاهش یافته است. در فازهای 3، 4، 6، 7 و 8، شرایط چرخندگی مثبت در جلوی محور ناوه و ورود مستقیم بادهای مرطوب غربی از دریای مدیترانه، باعث افزایش بارش در مناطق مورد مطالعه شده است. | ||
تازه های تحقیق | ||
بررسی دقیق رخدادهای نوسان مادن جولیان در فازهای هشتگانه طی دوره آماری 1994 تا 2023، الگوهای مشخصی از پراکندگی مکانی و زمانی این پدیده را به تصویر میکشد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که نوسان مادن جولیان در مناطق جغرافیایی مختلف و در فصلهای متفاوت، به شکلهای گوناگونی بروز میکند. فاز ۱، فعالیت نوسان مادن جولیان با ۹ رخداد (توالی 15 روزه) و توزیع زمانی نامنظم در طول سال همراه بوده است. فازهای ۲ و ۳ نیز به ترتیب با ۹ و ۷ رخداد، الگوهای فصلی متمایزی را نشان میدهند؛ بهطوریکه فاز ۲ از اردیبهشت تا مهر و فاز ۳ عمدتاً در پاییز و زمستان رخ داده است فازهای ۴ و ۵، با تعداد کمتری رخداد (۴ و ۵ بار) و فاصلههای زمانی طولانیتر (حدود ۱۵ روز)، تمرکز فعالیت نوسان مادن جولیان را در پاییز و زمستان نشان میدهند. فازهای ۶ و ۷ هرکدام با ۸ رخداد، توزیع نسبتاً منظمی از این نوسان را در طول سال دارند. با این حال، فاز ۶ در تمام فصول بهجز بهار مشاهده شده، درحالیکه فاز ۷ عمدتاً در زمستان و بهار فعال بوده است؛ اما فاز هشتم این شاخص با ۴ رخداد بهجز در فصل پاییز، در تمامی فصول سال مشاهده شده است. بررسی ارتباط الگوهای اقلیمی با نوسانات مادن جولیان نشان داده است که در تمام فازهای این نوسانات، شاخص OLR در منطقه خلیج فارس و دریای عمان به بیشترین مقدار خود رسیده است. این وضعیت به معنای کاهش فعالیتهای همرفتی است و بیانگر آن است که تابش خورشیدی بدون مانع به سطح زمین میرسد و بخش زیادی از این انرژی به فضا بازتاب میشود. این پدیده نقش قابل توجهی در افزایش دمای منطقه مورد مطالعه داشته است. تحلیل تغییرات فازها (1 تا 8) نشان میدهد که هستههای فعال همرفتی از غرب هند به سمت مرکز اقیانوس آرام حرکت کردهاند. در نقاطی که مقدار OLR کمتر بوده و فعالیتهای همرفتی شدت یافته است، تراکم ابر در لایههای جوی افزایش داشته و در مقابل، در مناطق با مقادیر بالای OLR، پوشش ابر به حداقل رسیده است. برای مثال، در خلیج فارس و دریای عمان، پوشش ابر در تمامی فازها کمتر از 10 درصد بوده است. بررسی وضعیت سامانههای فشار نشان داده است که در تمام فازها، سیستمهای سیکلونی در منطقه خلیج فارس و دریای عمان غالب بودهاند. این سامانهها باعث شرایط چرخندی هوا در منطقه شده و با جابهجایی مراکز کمفشار، دمای هوا نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. بهویژه، در فازهای 4 و 7، هستههای داغ گرمایی به سمت اقیانوس هند حرکت کردهاند. در زمان چیرگی این سامانهها، دمای خلیج فارس و دریای عمان به بیش از 30 درجه سانتیگراد رسیده و این منطقه را به یکی از گرمترین نقاط کره زمین تبدیل کرده است. وضعیت ارتفاع ژئوپتانسیل نشان داد در فازهای 1، 4 و 8 مناطق مورد مطالعه در قسمت جلوی محور ناوه قرار گرفته و در فازهای 3، 6 و 7 خطوط ارتفاع ژئوپتانسیل مداری گشته و به موازات آن که بادهای غربی که حامل رطوبت دریای مدیترانه بودهاند نیمه غربی ایران و منطقه مورد مطالعه را در تیررس خود قرار دادهاند و بر میزان بارشهای کشور افزوده شده است همانطور که در فازهای 3، 4، 6، 7 و 8 بارشهای متمرکز و پراکنده در کل پهنه جغرافیایی ایران به وقوع پیوسته و این میزان در خشکیها به 50 میلیمتر و در دریاهای جنوبی ایران تا 10 میلیمتر رسیده است؛ اما در فازهای 2 و 5 بلوکینگ فراز مانع بر منطقه مورد مطالعه چیره گشته و در ناحیه پشته آن که روی دریای خلیج فارس واقع شده؛ به دلیل انسداد هوای خشک و گرم بر میزان دمای سطح دریا و دمای هوا بهطور قابل توجهی افزوده است و اختلاف دمای زیادی نسبت به سایر مناطق داشته است. حاکمیت شرایط خشک هوا باعث کاهش بارشهای کشور نیز شده و کما اینکه در فازهای 1، 2 و 5 بارشها محدود به نوار شمالی ایران بوده و به سمت عرضهای پایین و مناطق مورد مطالعه هیچگونه بارشی مشاهده نشده است. نتایج این پژوهش در برخی از فازها با یافتههای دیگر محققان همخوانی داشته است. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق و پژوهشهای پیشین از جمله مطالعات سبزیپرور و نادریمقدم (1393)، رنجبر سعادتآبادی و سوری (1396)، رهسپار برومند و مرید (1398) و محمدپور و همکاران (1402)، تأکید شده است که در فازهای 6، 7 و 8، بارشها افزایش مییابند، در حالی که در فاز 5 کاهش بارش در ایران مورد تأیید قرار گرفته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| الگوهای اقلیمی؛ الگوهای پیوند از دور؛ خلیج فارس؛ دریای عمان؛ شاخص نوسان مادن جولیان | ||
| اصل مقاله | ||
|
هدف: در پژوهش حاضر، ارتباط شاخص نوسان مادن-جولیان (MJO) در زمان چیرگی فازهای مختلف آن با الگوهای اقلیمی حاکم بر خلیج فارس و دریای عمان طی دوره 1994 تا 2023 بررسی شده است. روش پژوهش: دادههای شاخص MJO از سایت اداره هواشناسی استرالیا دریافت و فازهای هشتگانه این شاخص تفکیک شدند. روزهای فرین با شرط توالی بیش از 15 روزه انتخاب و آرایش هر کدام از فازها با نمودار ویلر و هندون در نرمافزار متلب ترسیم گردید. دادههای مربوط به بارش، دمای هوا، دمای سطح دریا، فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل، تراکم ابر و تشعشع خروجی موج بلند (OLR) از سایت NOAA اخذ و تغییرات الگوهای اقلیمی در زمانهای چیرگی هر فاز بررسی شدند. نتایج یافتهها: فازهای 1 و 2 نوسان مادن-جولیان بیشترین تعداد توالیهای پیوسته با مدت بیش از 15 روز را با 9 مورد رخداد به خود اختصاص دادهاند. بررسی OLR نشان داد که در محدوده فعالیت هر یک از این فازها، میزان انرژی تابشی سطح زمین به حداقل مقدار کاهش یافته است. این وضعیت به تقویت فعالیتهای همرفتی و افزایش تراکم ابر در این مناطق انجامیده است. در تمام دورههای حاکمیت فازهای هشتگانه نوسان مادن-جولیان، حضور یک سامانه کمفشار حرارتی در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است. نتیجهگیری: نوسان مادن-جولیان بهصورت فازبندیشده تأثیر قابلتوجهی بر الگوهای اقلیمی خلیج فارس، دریای عمان داشته است. در فازهای 1، 2 و 5، پدیده بلوکینگ بر منطقه مورد مطالعه حاکم بوده و با انسداد هوای گرم و خشک، دمای سطح دریا را افزایش داده و میزان بارش کاهش یافته است. در فازهای 3، 4، 6، 7 و 8، شرایط چرخندگی مثبت در جلوی محور ناوه و ورود مستقیم بادهای مرطوب غربی از دریای مدیترانه، باعث افزایش بارش در مناطق مورد مطالعه شده است. | ||
| مراجع | ||
|
رنجبر سعادتآبادی، عباس و سوری، معصومه (1396). مطالعه بیهنجاری گردشهای جوی همراه شده با فعالیت نوسان مادن-جولین و بارش زمستانه ایران. مجله ژئوفیزیک ایران، 11(1)، 49-65.
رهسپار برومند، محمّد و مرید، سعید (1398). تأثیرپذیری مقادیر بارش از فازهای پدیده دورپیوند مادن-جولیان (MJO) مطالعه موردی حوضه کشکان. هجدهمین همایش ملی برنج کشو. 77-16. http://85.185.105.103/p/Article
سبزی پرور، علیاکبر و نادری مقدم، فرزاد (1393). اثر نوسان مادن-جولیان (MJO) بر تغییرات تبخیر و تعرق مرجع در مناطق جنوبی ایران. هواشناسی کشاورزی، 2(1)، 32-44. https://www.agrimet.ir/article_54935.html
سیدنژاد گلخطمی، نفیسه؛ بذرافشان، جواد؛ نازی قمشلو، آرزو و ایراننژاد، پروین (1398). تحلیل مکانی احتمال رخداد بارش در ایران در فازهای مختلف سیگنال اقلیمی مادن-جولیان. نشریه هواشناسی و علوم جو، 2(3)، 192-201.
عزیززاده ورزقان، محمدرضا و جوان، خدیجه (1398). تحلیل روند شاخصهای حدی بارش در حوضه دریاچه ارومیه و ارتباط آن با الگوهای پیوند از دور. نشریه علمی جغرافیا و برنامهریزی، 23(70)، 228-247.
فلاحزاده، مونا؛ رضایی، پرویز؛ اسلامیان، سعید و عباسی، علیرضا (1398). ارتباط الگوهای پیوند از دور با خشکسالی؛ مطالعه موردی حوضه قرهقوم. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، ۳۴(۲)، ۱۵۳-۱۶۴.
قویدل رحیمی، یوسف؛ فرجزاده اصل، منوچهر و حاتمی زرنه، داریوش (1395). نقش اثرات الگوی پیوند از دور دریای شمال-خزر در نوسان پذیری دماهای بیشینه ایران. جغرافیا و برنامهریزی، 20(56)، 239-255.
قویدل رحیمی، یوسف؛ فرجزاده، منوچهر و کاکاپور، سعید (1393). بررسی اثر الگوی پیوند از دور دریای شمال - خزر بر نوسانات بارشهای پاییزی مناطق غرب و شمال غرب ایران. جغرافیا و برنامهریزی، 18(49), 217-230.
کارمی، هاجر؛ اکبرینسب، محمّد و صفرراد، طاهر (1397). آشکارش جبهههای دمایی ساحلی خلیج فارس و دریای عمان با استفاده از تصاویر مودیس. علوم و فنون دریایی، 17(3)، 34-44. http://hdl.handle.net/1834/14763
محمدپور، کورش؛ حجازیزاده، زهرا؛ سلیقه، محمد و قائمی، هوشنگ (1402). واکاوی بیهنجاری بارشهای ایران تحت تأثیر نوسان مادن جولیان طی دوره (2020-1980). نشریه پژوهشهای اقلیمشناسی، 55(14)، 1-14.
مهرآور، صدیقه؛ قائد امینی، حبیباله و ناظمالسادات، سیدمحمدجعفر (1397). بررسی پیوند نوسانهای مادن- جولیان با النینو- نوسانهای جنوبی و بازخورد آن بر بارشهای پاییزه استان فارس. مجله ژئوفیزیک ایران، 12(2)، 109-126.
ناظمالسادات، سید محمدجعفر و قائد امینی اسدآبادی، حبیباله (1390). ارزیابی تأثیر پدیده مادن جولیان (MJO) بر رخداد دورههای خشک و تر در استان فارس. علوم آب و خاک، ۱۵ (۵۵)، ۱۳-۲۶.
ناظمالسادات، سیدمحمدجعفر؛ رستمپور، آرزو و شاهقلیان، کوکب (1395). الگوهای همدیدی در دوران همراه و بدون بارش همزمان با چیرگی فاز 1 دیده: MJO مطالعه موردی جنوب باختری ایران. مجله ژئوفیزیک ایران، 10(1)، 73-87.
https://dorl.net/dor/20.1001.1.20080336.1395.10.1.6.1
Anandh, P.C., Krishna Vissa, N. (2020). On the linkage between extreme rainfall and the Madden–Julian Oscillation over the Indian region. Royal Meteorological Society, 27(2), https://doi.org/10.1002/met.1901 Bin Luhaim, Z., Leong Tan, M., Tangang, F., Zulkafli, Z., Pan Chun, K., Yusop, Z., Mundher Yaseen, Z. (2021). Drought Variability and Characteristics in the Muda River Basin of Malaysia from 1985 to 2019. Atmosphere, 12(9), 1210, https://doi.org/10.3390/atmos12091210 Chen, W., Siong Ho, Ch., Yang, S., Wu, Z., Chen, H. (2024). Modulations of Madden–Julian Oscillation and Quasi-Biweekly Oscillation on Early Summer Tropical Cyclone Genesis over the Bay of Bengal and South China Sea. Journal of Climate, 37(6), 1951-1964. https://doi.org/10.1175/JCLI-D-23-0376.1 Chen, X., Zhang, F., Ruppert, J.H. (2019). Modulations of the Diurnal Cycle of Coastal Rainfall over South China Caused by the Boreal Summer Intraseasonal Oscillation. Journal of Climate, 32(7), 2089-2108. https://doi.org/10.1175/JCLI-D-18-0786.1 Dasgupta, P., Metya, A., Naidu, C.V., Singh, M., Roxy, M. K. (2020). Exploring the long-term changes in the Madden Julian Oscillation using machine learning. scientific reports, 10(18567), https://doi.org/10.1038/s41598-020-75508-5 Densmore, C.R., Sanabia, E.R., Barrett, B.s. (2019). QBO Influence on MJO Amplitude over the Maritime Continent: Physical Mechanisms and Seasonality. Monthly Weather Review, 147(1), 389-406. https://doi.org/10.1175/MWR-D-18-0158.1 Huang, H., Patricola, Ch.M., Bercos‐Hickey, E., Yang, Zh., Rhoades, A.M., Risser, M.D., Collins, W.D. (2021). Sources of Subseasonal‐To‐Seasonal Predictability of Atmospheric Rivers and Precipitation in the Western United States. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 126(6), 1-24. https://doi.org/10.1029/2020jd034053 Peng, J., Dadson, S., Leng, G., Duan, Zh., Jagdhuber, T., Guo, W., Ludwig, R. (2019). The impact of the Madden-Julian Oscillation on hydrological extremes. Journal of Hydrology, 571, 142-149. https://doi.org/10.1016/j.jhydrol.2019.01.055 Perdigón‐Morales, J., Romero‐Centeno, R., Barrett, B.S., Ordóñez, P. (2019). Intraseasonal Variability of Summer Precipitation in Mexico: MJO Influence on the Midsummer Drought. Journal of Climate, 32(8), 2313–2327. https://doi.org/10.1175/JCLI-D-18-0425.1 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 730 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 303 |
||