دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,558
تعداد مقالات19,002
تعداد مشاهده مقاله64,357,480
تعداد دریافت فایل اصل مقاله23,549,623
محمدی, ذکرالله, ادریسی, طیبه. (1405). تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7). سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), 125-157. doi: 10.22034/jiiph.2026.59670.2611
ذکرالله محمدی; طیبه ادریسی. "تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 17, 46, 1405, 125-157. doi: 10.22034/jiiph.2026.59670.2611
محمدی, ذکرالله, ادریسی, طیبه. (1405). 'تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), pp. 125-157. doi: 10.22034/jiiph.2026.59670.2611
محمدی, ذکرالله, ادریسی, طیبه. تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 17(46): 125-157. doi: 10.22034/jiiph.2026.59670.2611

تأثیر فعالیت‌های خانۀ انصاف بر وضعیت اجتماعی روستاهای بوشهر در دورۀ محمدرضا پهلوی (13۴2-13۵7)

فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 17، شماره 46، فروردین 1405، صفحه 125-157    اصل مقاله (1.61 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jiiph.2026.59670.2611
نویسندگان
ذکرالله محمدی* 1؛ طیبه ادریسی2
1دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
2دکتری تاریخ دوره اسلامی دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
چکیده
مشارکت‌محوری به‌عنوان بستر اصلی دگرگونی اجتماعی، ریشه‌های تاریخی خود را در ایران پس از مشروطه جستجو می‌کند. در راستای اصلاحات ساختاری انقلاب سفید در دورۀ محمدرضا شاه، نهاد «خانۀ انصاف» براساس اصل نهم این برنامه تأسیس شد. هدف از ایجاد این نهاد، جایگزینی سازوکار دادرسی سنتی-محلی (متکی بر ریش‌سفیدی) با یک نظام نیمه‌قضایی رسمی و با حضور مستقیم روستاییان بود. با وجود اهمیت این نهاد نوگرایانه، تأثیر آن بر ساختار اجتماعی روستاهای دارای سنت قوی، مورد واکاوی کافی قرار نگرفته‌است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر نقش خانه‌های انصاف در وضعیت اجتماعی روستاهای استان بوشهر (به‌عنوان یک نمونۀ موردی با ساختار سنتی و نفوذ مالکان) در بازۀ زمانی اجرای اصل نهم تا پایان دورۀ پهلوی را بررسی می‌کند. سؤال اصلی پژوهش آن‌ است که فعالیت خانه‌های انصاف بر ابعاد اجتماعی نظیر دادرسی محلی، تضعیف نهادهای سنتی و ارتقاء آگاهی‌های حقوقی چه تأثیری داشته‌است؟ در این پژوهش داده‌ها به‌صورت کیفی، از طریق روش‌های تاریخ شفاهی (مصاحبه با اعضا و مطلعین محلی) و اسنادی و کتابخانه‎ای (بررسی اسناد آرشیوی و مکاتبات دولتی) گردآوری شده‌است. درنهایت، تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از تحلیل تاریخی و مضمونی، به‌منظور تبیین پیامدهای اجتماعی عملکرد خانه‌های ‎انصاف در جامعۀ روستایی بوشهر، صورت گرفته‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خانه‌های انصاف، اگرچه نهادی کاملاً ریشه‌دار و مستقل نبودند، اما توانستند در بلندمدت، آگاهی حقوقی روستاییان را افزایش دهند، مشارکت اجتماعی را تقویت کنند، از شدت اختلافات محلی بکاهند و زمینه‌های تضعیف تدریجی ساختارهای قدرت سنتی را فراهم آورند. این نتایج حاکی از آن است که خانه‌های انصاف در روستاهای استان بوشهر، نقشی فراتر از یک نهاد اداری ایفا کرده و به‌عنوان عامل تغییر اجتماعی تدریجی در بستر جامعه‌ای سنتی عمل کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
خانۀ انصاف؛ انقلاب سفید؛ وضعیت اجتماعی؛ بوشهر؛ پهلوی
مراجع
الف) کتاب‌ها

  • اشرف، احمد، بنوعزیزی، علی (1393). طبقات اجتماعی (دولت و انقلاب در ایران)، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نیلوفر.
  • پهلوی، محمدرضا (13۴۵). انقلاب سفید، تهران: چاپخانه بانک ملی ایران.
  • رحمانی، ابوالقاسم (13۴۶). انقلاب سفید در سیمای میهن (راهنمای سپاهیان انقلاب)، تهران: شرکت نسبی کانون کتاب.
  • زرنگ، محمد (1381). تحول نظام قضایی ایران، ج 2، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • زندیه، حسن (1392). تحول نظام قضایی ایران در دوره پهلوی اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • شاردن، ژان (13۴۵). سیاحت‌نامه، ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر.
  • صدرزادۀ افشار، سیدمحسن (139۵). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران: جهاد دانشگاهی.
  • فوران، جان (1378). مقاومت شکننده، ترجمه احمد تدین، تهران: رسا.
  • لمبتون، آن. ک.س (1377). تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: نی.
  • محمودی جانکی، فیروز (1387). حقوق کیفری کشورهای اسلامی در تعامل شرع و حقوق، تهران: سهامی انتشار.
  • محیط طباطبایی، محمد (13۵0). تاریخ دادگستری در ایران، تهران: وحید.
  • ناظم‌الاسلام کرمانی، محمد (13۶1)، تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: آگاه.
  • وثوقی، منصور (13۶8)، جامعه‌شناسی روستایی ایران، تهران: کیهان.
  • ورهرام، غلامرضا. (13۶7)، نظام سیاسی و سازمان‎های اجتماعی ایران در عصر قاجار، تهران: معین.
  • ویسهوفر، یوزف. (1377)، ایران باستان، ترجمه مرتضی ثاقب‎فر، تهران: ققنوس.
ب) مقالات

  • حافظ‎نیا، محمدرضا؛ پارسایی، اسماعیل و حسین‎پورپویان، رضا (1390)، بررسی تطبیقی تأثیر نهادهای محلی قبل و بعد از انقلاب اسلامی بر مشارکت شهروندی (مطالعۀ موردی: خانۀ انصاف و شورای حل اختلاف)، پژوهش‌های جغرافیایی و انسانی، (77)، 1۴۵-1۶۴.
  • حسینی تهرانی، مرتضی (1329. ش)، تشخیص اموال عمومی از خالصجات، کانون وکلا، (1)، 1۷-1۶.
  • راستین، منصور (13۴7)، «اداره امور خانۀ انصاف»، تلاش، (9)، ۳۹-۴۳.
  • سجادی، نجمه و بیگدلی، علی (1۴0۴)، ظهور و تکوین تکنوکراسی در حکومت محمدرضا شاه پهلوی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 1۶(۴3)،1۰۱-1۲۴.
Doi: 10.22034/JIIPH.2025.63780.2538

  • شریف، علی‌اصغر (13۴3)، طلیعه خانۀ انصاف، کانون وکلا، (93)، ۱8-۲8.
  • شهلا، مهدی (بی‎تا)، خانۀ انصاف، کانون وکلا، تهران: وزارت دادگستری، (۶7)، ۶۷-۷۶.
  • فتحی‌پور، علی (13۴2)، طرح قانون تشکیل خانۀ انصاف در دهات، کانون وکلا، (8۶)،۸۶-۹۴.
  • نجاتی حسینی، محمود (1380)، جامعه مدرن، شهروندی و مشارکت، مدیریت شهری و روستایی، (۵)،۶-۱۵.
ج) روزنامه

  • رستاخیز، دوشنبه، ۶ بهمن‌ماه 13۵۴، شماره 22۴.
  • عدل پهلوی، وزارت دادگستری، ویژه‎نامه سالروز خانه‎های انصاف، 21 مهرماه سال 13۵1.
د) مصاحبه

  • آتشی، مسعود، استان بوشهر، شهرستان دشتستان، شهر برازجان، اردیبهشت‌ماه سال 1۴03ش.
  • بهرامی، حسین، استان بوشهر، شهرستان دشتی، شهر خورموج، مهرماه سال 1۴03ش.
  • زارعی، حمید، استان بوشهر، شهرستان دشتی، شهر خورموج، شهریورماه سال 1۴03ش.
  • سعیدی، محمود، استان بوشهر، شهرستان دیر، شهر آبدون، اسفندماه سال 1۴00ش.
  • علامی، رضا، استان بوشهر، شهر بوشهر، مردادماه سال 1۴02ش.
  • قلی‎پور، استان بوشهر، شهرستان دشتستان، شهر شبانکاره، تیرماه سال 1۴02ش.
  • کاشفی، جمال، استان بوشهر شهرستان دشتی، شهر خورموج، آبان ماه سال 1۴03ش.
  • مرادی، حبیب، استان بوشهر، شهرستان دشتی، شهر کاکی، تیرماه سال 1۴02ش.
  • منصوری منش، جمال، استان بوشهر، شهرستان دشتی، شهر خورموج، تیرماه سال 1۴02ش.
ذ) اسناد

اسناد منتشرنشده

  • ساکما، 0001/12۵9۴2/293
  • ساکما، 0001/13133۵/293
  • ساکما، 0001/37738/293
  • ساکما، 0003/13133۵/293
  • ساکما، 0003/192۵۵/293
  • ساکما، 000۴/13133۶/293
  • ساکما، 000۵/12۵218/293
  • ساکما، 000۵/12۵۴۴۴/293
  • ساکما، 000۵/۵8/320/93
  • ساکما، 000۶/13133۵/293
  • ساکما، 000۶/۶188/3۴0
  • ساکما، 0007/12۵218/293
  • ساکما، 0007/12۵219/293
  • ساکما، 0007/808۵/293
  • ساکما، 0009/37738/293
  • ساکما، 0012/12۵۴۴۴/293
  • ساکما، 0022/13133۶/293
  • ساکما، 000۶۵/1313۵1/293
اسناد منتشرشده

  • گزارش دولتی (13۴۴)، قانون تشکیل خانۀ انصاف و آئین‎نامه‎های آن، وزارت دادگستری، تهران.
  • گزارش دولتی (13۴7)، قانون تشکیل خانۀ انصاف و آئین‎نامه‎های مربوط به آن، وزارت دادگستری، تهران.
  • مجموعه مصوبات ادوار اول و دوم قانون‌گذاری مجلس شورای ملی (بی‎تا)، مجلس شورای اسلامی، تهران.
  • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی (1337. ش)، مجموعه قوانین و مصوبات سال 1337. ش، مجلس شورای اسلامی، تهران.
  • مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی ( ش)، مجموعه قوانین و مصوبات سال 1337. ش، مجلس شورای اسلامی، تهران.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 97
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 93


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب