دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,558
تعداد مقالات18,996
تعداد مشاهده مقاله64,322,926
تعداد دریافت فایل اصل مقاله23,538,312
احمدوند, عباس, نیسه, سمیه, نوئی, ابراهیم. (1405). شیرین‌سازی آب دریا از دیدگاه خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), 1-26. doi: 10.22034/jiiph.2026.70187.2612
عباس احمدوند; سمیه نیسه; ابراهیم نوئی. "شیرین‌سازی آب دریا از دیدگاه خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 17, 46, 1405, 1-26. doi: 10.22034/jiiph.2026.70187.2612
احمدوند, عباس, نیسه, سمیه, نوئی, ابراهیم. (1405). 'شیرین‌سازی آب دریا از دیدگاه خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), pp. 1-26. doi: 10.22034/jiiph.2026.70187.2612
احمدوند, عباس, نیسه, سمیه, نوئی, ابراهیم. شیرین‌سازی آب دریا از دیدگاه خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 17(46): 1-26. doi: 10.22034/jiiph.2026.70187.2612

شیرین‌سازی آب دریا از دیدگاه خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی

فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 17، شماره 46، فروردین 1405، صفحه 1-26    اصل مقاله (919.56 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jiiph.2026.70187.2612
نویسندگان
عباس احمدوند1؛ سمیه نیسه* 2؛ ابراهیم نوئی3
1دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. استاد مهمان در دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای چین
2دانشجوی دکتری غرب‌شناسی انتقادی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران
3دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله با رویکرد زمینه‌شناسی تاریخی، فرضیه وجود دیدگاهی نسبت به شیرین‌سازی آب دریا در اندیشه‌های خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی (متوفای ۷۱۸ق/ ۱۳۱۸م)، وزیر دانشمند عصر ایلخانی را بررسی می‌کند. فرضیه اصلی پژوهش آن است که با توجه به نقش برجستۀ خواجه در توسعۀ علمی، عمرانی و پزشکی ربع رشیدی و تلاش وی برای حل چالش‌های زمانه، به‌ویژه تأمین آب در فلات مرکزی ایران، می‌توان نشانه‌هایی از دغدغۀ او نسبت به ابداع راه‌حل‌های نوین برای مسائل بنیادینی مانند تأمین آب یافت، اگرچه این دغدغه ممکن است به‌طور مستقیم به شیرین‌سازی آب دریا منجر نشده باشد. خواجه با استفاده از تجربیات علمی و مشاهدات خود، روش‌های متنوعی برای تصفیۀ آب ارائه می‌دهد که شامل فیلتر کردن با مواد طبیعی، تقطیر، استفاده از حرارت، و بهره‌گیری از گیاهان است. او بر اهمیت نگه‌داری و مراقبت از منابع آبی تأکید دارد و جمع‌آوری آب باران را منبعی مؤثر برای تأمین آب شیرین معرفی می‌کند. آموزه‌های خواجه نه‌تنها در زمان خود، بلکه در دنیای معاصر نیز قابل‌توجه و الهام‌بخش هستند. هدف این مقاله تبیین جایگاه احتمالی چنین ایده‌ای در اندیشه‌های خواجه رشیدالدین، و فهم عمیق‌تر رویکرد این شخصیت برجستۀ تاریخی به نوآوری و حل مسائل بنیادین است. این پژوهش که با روش تحلیل محتوای کیفی به جستجوی شواهد مستقیم و غیرمستقیم در آثار مکتوب خواجه می‌پردازد، درنهایت بر اهمیت مدیریت پایدار منابع آبی و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
شیرین‌سازی آب دریا؛ مهندسی آب؛ خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی؛ منابع آب؛ تاریخ علم
مراجع
الف) منابع فارسی

کتاب‌ها

  • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۵ق)، الشفاء: الطبیعیات – السماء و العالم، به‌کوشش ابراهیم بیومی مدکور، قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی.
  • ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1405ق)، المجمل الرشیدی فی الحکمة و الطبیعیات، نسخه کتابخانه ملی ایران، تهران: دارالعرب.
  • ارسطو (1357)، فی النفس، تصحیح عبدالرحمن بدوی، بیروت: دارالقلم.
  • اشپولر، برتولد (1365)، تاریخ مغول در ایران، ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران: علمی و فرهنگی.
  • بیانی، شیرین (1371)، دین و دولت در ایران عهد مغول، ج2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  • جوینی، علاءالدین عطاملک (1385)، تاریخ جهانگشای، تصحیح: محمد قزوینی، ج۱، تهران: دنیای کتاب.
  • حسن بن علی (901 ق)، المرشد فی الحساب، نسخه خطی شماره ۸۱۰۰، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
  • دانش‌پژوه، محمدتقی (1354)، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، ج 6، شامل آثار خواجه نصیرالدین طوسی و متعلقات او، تهران: کتابخانه مجلس شورای ملی.
  • دایموند، جَرد. (2005)، فروپاشی: چگونه جوامع راه نابودی یا بقا را برمی‌گزینند، ترجمۀ فریدون مجلسی، تهران: نی.
  • دولتشاه سمرقندی. (۱۳۱۹ق)، تذکرة‌الشعراء، به‌کوشش: ادوارد براون، تهران: لیدن.
  • رازی، فخرالدین. (۱۴۱۱ق)، المباحث المشرقیة فی علم‌الإلهیات و الطبیعیات، ج ۲، بیروت: قم.
  • طوسی، خواجه نصیرالدین (1354)، الأساله و الاجوبه، تصحیح: محمدتقی دانش‌پژوه، تهران.
  • طوسی، نصیرالدین (1354)، تجریدالاعتقاد، قم: دارالفکر.
  • علی‌زاده، عبدالکریم (1350)، مجموعه خطابه‌های تحقیقی درباره رشیدالدین فضل‌الله همدانی، تهران: دانشگاه تهران.
  • فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (1354)، مجمل رشیدی، به‌کوشش: محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: انجمن آثار ملی.
  • فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (1379)، لطائف‌الحقایق فی دقائق‌الخلایق، تصحیح هاشم رجب‌زاده، با همکاری سازمان میراث فرهنگی.
  • فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (سدۀ 9ق)، الجواب عن مسألة فخرالمحققین فی ملوحةالبحر، نسخه خطی، کتابخانه قاهره، اوراق ۱۲ب–۱۳الف.
  • فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (۱۳۷۳–۱۳۷۸). جامع‌التواریخ، به کوشش محمد روشن و مصطفی موسوی. تهران: البرز.
  • فضل‌الله همدانی، رشیدالدین (۱۳۶۸). الآثار و الأحیاء (در فن کشاورزی، آبیاری، درختکاری و…). به کوشش منوچهر ستوده و ایرج افشار. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل با همکاری دانشگاه تهران.
  • کریستین‌سن، آرتور (1993). ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  • کریمی، محمد روشن و موسوی، مصطفی (1372). جامع‌التواریخ رشیدالدین فضل‌اللّه همدانی: تاریخ مبارک غازانی، جلد 2، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  • لمبتون، ا.ک.س. (1362). مالک و زراع در ایران، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: علمی و فرهنگی.
  • لمبتون، آن کاترین (1380) تاریخ ایران کمبریج: از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانان، گردآورنده: جی.ای. بویل، ترجمۀ حسن انوشه؛ ج ۵، تهران: امیرکبیر.
  • ماله، آلبر و ایزاک، ژول (1364)، انقلاب کبیر فرانسه، ترجمه: رشید یاسمی، تهران: امیرکبیر.
  • مستوفی، حمدالله (1336)، نزهت‌القلوب، به‌کوشش: محمد دبیرسیاقی، تهران: کتابخانۀ طهوری.
  • میرخوند، محمد بن خاوندشاه (۱۳۳۹). روضة‌الصفا فی سیرالانبیا و الملوک و الخلفا (به کوشش جمال‌الدین شیانی). تهران: اساطیر.
  • وصّاف‌الحضره، عبداللّه بن فضل‌اللّه شیرازی (1346). تجزیةالامصار و تزجیةالاعصار، تصحیح محمد معین، تهران: طهوری.
مقاله‌ها

  • بلوکباشی، علی (1389). نقش خواجه نصیر در احیای کشاورزی ایران میانه. میراث فرهنگی، (۴)۱۷، ص115.
  • شیخ‌نوری، محمدامیر (1389). اطلاعات تاریخی و جغرافیایی در آثار و احیاء خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 1(1)، 91-102.
پایان‌نامه

  • کریمیان، فریبا (1393). موقوفات خواجه رشیدالدین فضل‌اللّه همدانی در ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، یزد: دانشکده علوم انسانی. ص22.
ب) منابع عربی

  • اخوان‌الصفا (1957). رسائل اخوان‌الصفا، ج ۲، تحقیق: عارف تامر، بیروت.
  • صفدی، صلاح‌الدین خلیل بن أیبک (۱۴۲۰ق). الوافی بالوفیات، ج ۲۵، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ج) منابع انگلیسی

  • Baker, R. (2012). Membrane Technology and Applications. Chichester: John Wiley & Sons. Doi: 1002/9781118359686
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 107
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 125


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب