دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,530
تعداد مقالات18,638
تعداد مشاهده مقاله61,252,311
تعداد دریافت فایل اصل مقاله22,032,268
ملکوتی هشجین, سیدحسین, رضائی علی آباد, سعید, مظهری, محمد, مولایی, آیت. (1404). واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(41), 141-170. doi: 10.22034/law.2026.68621.3530
سیدحسین ملکوتی هشجین; سعید رضائی علی آباد; محمد مظهری; آیت مولایی. "واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 16, 41, 1404, 141-170. doi: 10.22034/law.2026.68621.3530
ملکوتی هشجین, سیدحسین, رضائی علی آباد, سعید, مظهری, محمد, مولایی, آیت. (1404). 'واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(41), pp. 141-170. doi: 10.22034/law.2026.68621.3530
ملکوتی هشجین, سیدحسین, رضائی علی آباد, سعید, مظهری, محمد, مولایی, آیت. واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 16(41): 141-170. doi: 10.22034/law.2026.68621.3530

واکاوی زمینه‌های مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی ج.ا.ایران و چالش‌های آن و ارائه الگوی مطلوب در پرتو مطالعه تطبیقی

مطالعات حقوق تطبیقی معاصر
دوره 16، شماره 41، دی 1404، صفحه 141-170    اصل مقاله (1.13 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/law.2026.68621.3530
نویسندگان
سیدحسین ملکوتی هشجین* 1؛ سعید رضائی علی آباد2؛ محمد مظهری1؛ آیت مولایی3
1دانشیار گروه حقوق، دانشگاه تبریز، ایران
2دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه تبریز، ایران
3دانشیار گروه، حقوق، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده
مشارکت مردم در فرایند قانون‌گذاری به‌عنوان یکی از شاخص‌های اساسی توسعۀ سیاسی و حقوقی، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش مشروعیت قوانین و تقویت اعتماد عمومی به نظام سیاسی دارد. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که با وجود پیش‌بینی ظرفیت‌های قانونی برای این مشارکت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، موانع و چالش‌های متعدد حقوقی، ساختاری و فرهنگی، مانع تحقق کامل آن شده است. بر این اساس، سؤال محوری تحقیق آن است که الگوی مطلوب برای ارتقای مشارکت مردم در قانون‌گذاری در بستر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با توجه به تجارب تطبیقی، چیست و چگونه می‌توان موانع موجود را برطرف کرد. نگارندگان این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعۀ اسنادی و تحلیل تطبیقی، ابتدا به تبیین مفاهیم و نظریه‌های مرتبط پرداخته، سپس ظرفیت‌ها و سازوکارهای مشارکت پیش‌بینی‌شده در قانون اساسی ایران را بررسی کرده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که موانع اصلی در سه حوزۀ حقوقی- ساختاری، فرهنگی- سیاسی و اجرایی قابل شناسایی‌اند و تجربۀ برخی کشورها در بهره‌گیری از مکانیزم‌های نوین مشارکت عمومی می‌تواند در طراحی الگوی مناسب برای ایران مؤثر باشد. در پایان، الگوی پیشنهادی با تأکید بر اصلاحات قانونی، تقویت نهادهای مشارکتی، و ارتقای فرهنگ سیاسی شهروندان ارائه شده است که می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای واقعی حقوق و نقش مردم در فرایند تقنین باشد.
کلیدواژه‌ها
الگوی مطلوب؛ قانون اساسی؛ قانون‌گذاری؛ مشارکت مردم؛ مشروعیت
مراجع
الف) منابع فارسی

کتاب‌ها

  1. آقامحمدآقایی، احسان (1395). نقش دولت در فرایند مشارکت‌پذیری مردم (پژوهشی دربارۀ دولت مشارکت‌پذیر). تهران: شهردانش.
  2. انصاری، باقر (1403). اصول و فنون قانون‌گذاری. تهران: دادگستر.
  3. عباسی، بیژن (1404). حقوق اساسی تطبیقی. تهران: دادگستر.
  4. معینی نجف‌آبادی، مریم و عبدالحسین‌زاده، محمد (1403). ابزارهای ارتقای احساس مشارکت شهروندی در نظام حکمرانی ملی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
  5. موسوی طاهری، محمدسعید (1401). حقوق اساسی تطبیقی قوه مقننه در ایران و فرانسه. تهران: خرسندی.
  6. هاشمی، سید محمد (1389). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: میزان.
مقالات

  1. بوالحسنی، سیدرحیم و ابراهیم‌آبادی، غلامرضا (1397). شوراهای اسلامی شهر و روستا و تمرکززدایی در جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامۀ علوم سیاسی، 53(1)، 7-34.
 https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735790.1397.14.1.1.6

  1. اسدی اوجاق، نادر و حمیدپور رازیان، رسول (1401). امکان‌سنجی ظرفیت حقوقی شوراهای اسلامی در اعمال حکمرانی محلی. حکمرانی متعالی، 3(2)، 9-23.
https://hm.sndu.ac.ir/article_2665.html

  1. پروین، خیرالله و سیفی، محمدمهدی (1402). اصل شفافیت در فرایند قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری فدرال آلمان؛ بررسی موردی مشارکت عمومی. دانش حقوق عمومی، 12(3)، 47-72.  Doi:10.22034/qjplk.2023.1604.1487
  2. ترمان، علی‌اکبر و ملکوتی، سیدحسین (1402). تأملی بر مفهوم حق رأی با رویکرد ارتقای مبانی نظری حق انتخاب شدن اعضای شورا‌های اسلامی شهر و روستا در پرتو قانون اساسی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 14(31)، 83-111.  Doi:10.22034/law.2023.40448.3046
  3. جاوید، محمدجواد و فتاحی زفرقندی، علی (۱۳۹2). راهکارهای مشارکت مردم در اداره‌ی حکومت اسلامی. دانش حقوق عمومی، ۲(۴)، 69-88. https://mag.shora-rc.ir/article_39.html
  4. حبیب‌نژاد، سید احمد و عامری، زهرا (1398). نقش مشارکت مردم در وضع مقررات شهری؛ مطالعۀ تطبیقی در حقوق غرب و ایران. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 6(3)، 1-28.
Doi:10.22091/csiw.2019.4478.1586

  1. حسینی صدر‌آبادی، ایرج و محمدپور، محمدجواد (1402). مشارکت عمومی در تهیه و اصلاح قانون. دانش حقوق عمومی، 12(2)، 87-114.  Doi:10.22034/qjplk.2022.1468.1379
  2. خسروی، احمد؛ عامری، زهرا و مقدسی، محمدباقر (1397). همه‌پرسی تقنینی؛ تجلی مردم‌سالاری در عرصه‌ی قانون‌گذاری. علوم سیاسی، 21(83)، 7-38.
Doi:10.22081/PSQ.2019.66729

  1. رستمی، ولی (۱۳۸۷). مشارکت مردم در قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق خصوصی، ۳۸(۱)، ۱۷۹–۲۰۴.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25885618.1387.38.1.10.7

  1. رضایی جوزانی، محمد و حاکمی، محمد (۱۳۹۵). مطالعۀ حق مشارکت شهروندان در قانون‌گذاری متکی بر فناوری‌های نوظهور. تحقیقات حقوق شهروندی، ۱ (۲)، ۱۸۵–۲۰۶.
Doi:10.30497/hcr.2016.75781

  1. زمانی، سمیه (1402). مطالعۀ تطبیقی شیوه‌های مشارکت عمومی در فرایند قانون‌گذاری و پیشنهادهایی برای مجلس شورای اسلامی. ماهنامۀ گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 31(4)، 6.  https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1777502
  2. طحان نظیف، هادی؛ حاکمی، محمدامین و راستی، علی (۱۴۰۰). قانون‌سپاری؛ توسعۀ مشارکت در قانون‌گذاری. نامۀ فرهنگ و ارتباطات، ۶(۱)، ۳۳–۶۵.
Doi: 10.30497/lcc.2022.241334.1051

  1. عبداللهی، محمد و راد، فیروز (1387). روند تحول و موانع ساختاری توسعة سیاسی در ایران (1382-1304). جامعه‌شناسی ایران، 10(1)، 29-63.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351901.1388.10.1.2.4

  1. عامری، زهرا و عامری، معصومه (1403). مطالعۀ تطبیقی سازوکارهای مشارکت عمومی در تعیین محتوای قانون اساسی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 15(35)، 141-167.
Doi: 10.22034/law.2024.57310.3288

  1. ناروقه، نعمت‌اله؛ وطنی، زهرا و زمانیان، فریبا (1400). نقش ابزارهای الکترونیکی در مشارکت مردم بر فرایند قانون‌گذاری در ایران و کشورهای دیگر. فقه و حقوق نوین، 2(6)، 95-115.
Doi: 10.22034/jaml.2021.246513

  1. واعظی، سید مجتبی و زیرایی، رضا (1399). دموکراسی مستقیم در ایران، بررسی تطبیقی شیوه و گسترۀ اجرای اصل 59 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تحقیقات حقوقی، 23(89)، 195-216.  Doi: 10.52547/LAWRESEARCH.23.89.195
ب) منابع انگلیسی

Books

  1. Carcassonne, G., & Guillaume, M. (2008). La Constitution de la République Française. Paris: Seuil.
  2. Creighton, J. L. (2005). The Public Participation Handbook: Making Better Decisions Through Citizen Involvement. San Francisco: Jossey-Bass.
  3. Landemore, H. (2020). Open Democracy: Reinventing Popular Rule for the Twenty-First Century. Princeton: Princeton University Press.
  4. Lodge, M., & Wegrich, K. (2012). Managing Regulation: Regulatory Analysis, Politics and Policy. Dublin: Red Globe Press.
  5. Martin, S., & Saalfeld, T., & Strøm, K. (2018). The Oxford Handbook of Legislative Studies. Oxford: Oxford University Press.
  6. Nabatchi, T., & Leighninger, M. (2015). Public Participation for 21st Century Democracy. San Francisco: Jossey-Bass.
  • Putnam, R. D. (2001). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
  • Qvortrup, M. (2013). Referendums Around the World: The Continued Growth of Direct Democracy. London: Palgrave Macmillan.
  • Setälä, M. Schiller, T. (2012). Citizens' Initiatives in Europe: Procedures and Consequences of Agenda-Setting by Citizens. London: Palgrave Macmillan.
  • Smith, G. (2009). Democratic Innovations: Designing Institutions for Citizen Participation. Cambridge University Press.
  • Tierney, S. (2012). Constitutional Referendums: The Theory and Practice of Republican Deliberation. Oxford: Oxford University Press.
Articles

  • Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners, 35 (4), 216–224. Doi:10.1080/019443­6690­89772­25
  • Bowler, S., & Donovan, T. (2008). Democracy, Institutions and Attitudes about Citizen Influence on Government. British Journal of Political Science, 38(2), 15-36. Doi: 10.1017/S0007123402000157
  • Busuioc, M., & Lodge, M. (2016). The Reputational Basis of Public Accountability. Governance, 29 (2), 113–129. Doi:10.1111/gove.12161
  • Christensen, T., & Lægreid, P. (2007). The Whole-of-Government Approach to Public Sector Reform. Public Administration Review, 67 (6), 1059-1066. Doi:10.1111/j.1540-6210.2007.00797.x
  • Fox, R. (2009). Engagement and Participation: What the Public Want and How our Politicians Need to Respond. Parliamentary Affairs, 62 (4), 673–685. Doi: 10.1093/pa/gsp027
  • Fung, A. (2006). Varieties of Participation in Complex Governance. Public Administration Review, 66(s1), 66-75. Doi:10.1111/j.1540-6210.2006.00667.x
  • Fung, A., & Wright, E. O. (2003). Deepening Democracy: Innovations in Empowered Participatory Governance. Politics & Society, 29 (1), 5-41. Doi:10.1177/0032329201029001002
  • Hoskins, B.; Janmaat, J. G., & Villalba, E. (2012). Learning Citizenship Through Social Participation Outside and Inside School: An International, Multilevel Study of Young People’s Learning of Citizenship. British Educational Research Journal, 38 (3), 419-446. Doi:10.1080/01411926.2010.550271
  • Levy, J. (2017). Post‐Legislative Scrutiny in the UK Parliament. Statute Law Review, 38 (2), 1041–1057.
  • Madise, Ü., & Martens, T. (2006). E Voting in Estonia 2005. The First Practice of Countrywide Binding Internet Voting in the World. Electronic Voting, (86), 83-100. https://dl.gi.de/items/b15050c3-a8ea-46f9-8976-1584b3cf499f
  • Serdült, U., & Welp, Y. (2012). Direct Democracy Upside Down. Taiwan Journal of Democracy, 8(1), 69-92. http://www.tfd.org.tw/­opencms/­english/publication/journal/list.html
Documents

  • Constitution of France, 1958 (Constitution de la Ve République). Retrieved from https://www.conseil-constitutionnel.fr/en/constitution-of-4-october-1958
  • German Basic Law (Grundgesetz). Retrieved from https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_gg/
  • Swiss Federal Constitution of 18 April 1999. Retrieved from https://www.­fedlex.­admin.ch/­eli/cc/1999/404/en
  • Treaty of Lisbon Amending the Treaty on European Union and the Treaty Establishing the European Community (2007). Official Journal of the European Union.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 52
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 43


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب