آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,504 |
| تعداد مقالات | 18,396 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,685,884 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,932,988 |
کارآمدی آموزش قرآنی در ارتقا سواد دینی_دیجیتال و کاهش آسیب های فضای مجازی نوجوانان | ||
| دین پژوهی و کارآمدی | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 19، خرداد 1405، صفحه 89-116 اصل مقاله (1.23 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/nrr.2026.69809.1549 | ||
| نویسنده | ||
| محمد مهدی مجلس آذر* | ||
| گروه معارف اسلامی، واحد بوکان، دانشگاه آزاد اسلامی،بوکان،ایران. | ||
| چکیده | ||
| زمینه و هدف: هدف این پژوهش، طراحی و ارزیابی کارآمدی یک بسته آموزشی مبتنی بر آموزههای قرآنی در کاهش آسیبهای فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان بود. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با طرح شبهآزمایشی پیشآزمون–پسآزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل دانشآموزان متوسطه دوم شهرستان ارومیه در سال تحصیلی 1404-1403 بود. با روش نمونهگیری خوشهای تصادفی، ۱۲ مدرسه (۶ مدرسه در گروه مداخله و ۶ مدرسه در گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامه استاندارد آسیبهای فضای مجازی و پرسشنامه محققساخته سواد دینی-دیجیتال (بررسیشده از نظر روایی و پایایی) بود. گروه مداخله در ۸ جلسه آموزشی بر پایه آموزههای قرآنی (اخلاق گفتوگو، پرهیز از شایعه و تهمت، مسئولیتپذیری اطلاعاتی و تقویت فضایل صبر و کنترل نفس) شرکت کردند؛ دادهها با استفاده از آزمونهای ANCOVA و مدلهای خطی مختلط تحلیل شد. یافتهها: نتایج نشان داد میانگین نمرات آسیبهای فضای مجازی در گروه مداخله بهطور معناداری کاهش یافت (p<0.01) و میانگین نمرات سواد دینی-دیجیتال افزایش چشمگیری داشت (p<0.001). اثرات بهدستآمده در پیگیری سهماهه نیز پایدار باقی ماند. تحلیل کیفی پرسشنامه ها حاکی از آن بود که مؤلفههای اخلاق رسانهای قرآنی، تقویت خودکنترلی و ارتقای مسئولیتپذیری از مهمترین عوامل اثرگذار در تغییر رفتار بودند. نتیجهگیری: بسته آموزشی مبتنی بر آموزههای قرآنی توانست در کاهش آسیبهای فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان مؤثر واقع شود. این الگو میتواند بهعنوان یک ابزار تربیتی-پیشگیرانه در برنامههای درسی مدارس و مراکز مشاوره تربیتی مورد استفاده قرار گیرد و زمینهساز طراحی سیاستهای تربیت رسانهای مبتنی بر معارف اسلامی باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سواد دینی-دیجیتال؛ آسیبهای فضای مجازی؛ مداخله قرآنی؛ نوجوانان؛ کارآمدی آموزشی | ||
| مراجع | ||
|
اصفهانی، هاله؛ سعادتمند، زهره؛ و براتعلی، مریم. (۱۴۰۴). شناسایی و اعتباریابی عوامل مهارتی در تربیت اعتقادی عبادی در بستر آموزش مجازی برای دوره ابتدایی. نشریه شناخت، رفتار، یادگیری، ۲(۱)، ۱۶.
اشرفی سلطاناحمدی، زینب؛ ملکی آوارسین، صادق؛ کیهان، جواد؛ و یاری، جهانگیر. (۱۴۰۳). تدوین و اعتباریابی برنامه درسی تربیت دینی در مقطع پیشدبستان. مدیریت و چشمانداز آموزش، ۶(۲)، ۲۷۹-۳۰۳.
اسمعیلی طبا، سید مرتضی؛ سلطانیفر، محمد؛ و فرهنگی، علیاکبر. (۱۴۰۰). کاربست سواد رسانهای دینی در مواجهه با آسیبهای فضای مجازی بهعنوان یک مسئلۀ مستحدثه. مجله علمی پژوهشهای فقهی، ۱۷(۱)، ۲۹-۴۶. https://doi.org/10.22059/jorr.2020.255178.1008021
بنیاسد، رضا؛ موحدنسب، سعید؛ و باقری میبدی، مهدی. (۱۴۰۱). شناسایی و اولویتبندی مؤلفههای ارتقای سواد رسانهای دانشجویان در فضای مجازی بر اساس الگوی آمیخته بازاریابی اجتماعی. فصلنامه پژوهشهای مدیریت راهبردی، ۷(۴)، ۱۳-۴۴.
پورمحسنی کلوری، فرشته؛ و قربانی آذر، فاطمه. (۱۴۰۱). بررسی اثربخشی آموزش سواد فضای مجازی بر میزان قربانی شدن ناشی از قلدری در فضای مجازی، تفکر انتقادی و خودکنترلی در دانشآموزان. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، ۱۰(۱)، ۹۷-۱۰۸. https://doi.org/10.30473/etl.2022.61835.3673
ترجمه حسین انصاریان. قرآن کریم.
خلجآبادی فراهانی، فرزین. (۱۴۰۰). عوامل ساختاری زمینهساز مصرف پورنوگرافی در اینترنت در بین جوانان شهر تهران: یک مطالعه کیفی. فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، ۱(۵)، ۳۵-۷۰.
ذاکری، منا؛ و صباحیزاده، محمد. (۱۴۰۱). آسیبشناسی مصرف سواد رسانهای در بین اقشار مختلف جامعه: مورد مطالعه استان هرمزگان. نشریه مطالعات میانفرهنگی، ۵(۱)، ۷۳-۹۸.
رستگاری، سمیه؛ نواح، عبدالرضا؛ و حزباوی، عزیز. (۱۳۹۸). پیامدهای جامعهشناختی سواد رسانهای بر آگاهی از حقوق شهروندی و دموکراسیخواهی. مطالعات رسانههای نوین، ۵(۱۸)، ۲۰۳-۲۲۸. https://doi.org/10.22054/nms.2019.27012.350
رفیعیراد، جواد. (۱۳۹۹). بررسی میزان تأثیر فضای مجازی بر باورها و اعتقادات کاربران شبکههای اجتماعی. مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی، ۱۰(۴)، ۲۰۱-۲۲۰.
رمضانی، طاهر؛ خاکپور، رضا؛ و اصغری، عرفان. (۱۴۰۲). اثربخشی مهارت آموزش سواد رسانهای بر اضطراب و تفکر انتقادی والدین دانشآموزان پسر مقطع ابتدایی. رویکردی نو بر آموزش کودکان، ۵(۳)، ۲۳-۳۳.
رمضانی، فریدون؛ کرد تمینی، بهمن؛ کهرازئی، فرهاد؛ و عرب، علی. (۱۴۰۳). اثربخشی آموزشهای رسانهای بر سواد روانشناختی رسانه و هویت اجتماعی نوجوانان. مطالعات راهبردی ارتباطات، ۴(۴)، ۴۷-۶۰. https://doi.org/10.22034/rcc.2024.2045745.1177
طاهری، رضا. (۱۴۰۳). تحلیل بازنمایی نمادین اختلال اضطراب در فضای مجازی: مطالعه پدیدارشناسی دیجیتال. نشریه روانشناسی سلامت و اختلالات رفتاری، ۲(۲)، ۶.
عرفانی، محمد نظیر؛ و عوننقوی، سید محمدعلی. (۱۳۹۶). فرصتها و چالشهای نهادهای دینی در فضای مجازی (با تأکید بر آموزش). نشریه بینالمللی میانرشتهای Pure Life، ۵(۱۲)، ۳۳-۵۷.
عزیزی، زهره؛ رحیمی، صالح؛ و احمدی، وکیل. (۱۴۰۳). نقش مهارتهای دیجیتال در ارتقای سواد حریم خصوصی برخط دانشجویان کارشناسی دانشگاه رازی. نشریه علوم و فنون مدیریت اطلاعات، ۱۰(۱)، ۷-۳۰.
عسکری، مجید؛ حاجیلو، مریم؛ و تقیزاده، سیما. (۱۳۹۷). نقش سواد رسانهای در توانمندسازی اولیا و مربیان برای استفاده بهینه از فضای مجازی. دومین همایش بینالمللی سواد رسانهای و اطلاعاتی با موضوع خانواده، تهران، ایران.
عسگری، محمد؛ نصر اصفهانی، ارسلان؛ اسدی، عزیز؛ و زمانی، بابک. (۱۴۰۱). طراحی الگوی آموزش سواد رسانهای برای معلمان بر اساس رویکرد دادهبنیاد. فصلنامه مطالعات برنامه درسی، ۱۷(۶)،145-154.
علیپور، جواد؛ و پوررشیدی، هاتف. (۱۴۰۳). بررسی دوگانگی حقوق و اخلاق در دسترسی کودکان به فضای مجازی. فقه و حقوق خانواده، ۳۰(۸۲)، ۶۵-۸۶. https://doi.org/10.30497/flj.2024.246726.2054
عوضزاده مهربان، شهناز؛ یوسفی، محمد؛ و حجتیزاده، لیلا. (۱۴۰۴). اهمیت سواد دیجیتال در برنامههای درسی امروز مدارس. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، ۳۸(۲)، ۷۷-۹۹.
غلامی، رضا؛ رزقجو کسمائی، محمد؛ فلاحاللهبخش محله، حمید؛ و سلطانآبادی، محمد. (۱۴۰۴). تأثیر آموزش مفاهیم قرآنی بر خودکنترلی نوجوانان. دومین همایش ملی علوم انسانی با رویکرد نوین و اولین همایش بینالمللی پژوهشی فرهنگیان نوین، آستارا، ایران.
فرزاد، الهام؛ و فریدزاده، محمد. (۱۴۰۳). حفاظت از حریم خصوصی مخاطبان در دنیای دیجیتال: نقش حیاتی سواد رسانهای. نشریه مطالعات فقه و حقوق رسانه، ۶(۲)، ۳۳۷-۳۶۸.
قاسمی، مرضیه؛ و احمدی، مهدی. (۱۳۹۵). فضای مجازی؛ فرصتها و چالشهای هویت دینی در بین جوانان ایرانی. رهآورد نور، ۵(۴)، ۲۸-۴۱.
کارگر، رحیم. (۱۳۹۹). سیاستها و راهکارهای فرهنگی تبلیغ و ترویج مهدویت در رسانههای دیجیتال و الکترونیک. فصلنامه مشرق موعود، ۶(۵)، ۳۵-۵۷.
کیانی، محمد؛ نایبی ندوشن، زهره؛ و دهقانپور فراشاه، افسانه. (۱۴۰۴). واکاوی ماهیت دوگانه فضای مجازی: پدیدهای کاهنده و فزاینده در حوزه سرمایه اجتماعی مبتنی بر مسئولیتپذیری اجتماعی. نشریه کسبوکار اجتماعی، ۲(۲)، ۲۲۶-۲۴۰.
کیهان، جواد. (۱۳۹۹). طراحی مدل راهبردهای آموزش مذهبی کودکان پیشدبستانی در خانواده (پژوهشی آمیخته). نشریه مسایل کاربردی در تعلیم و تربیت اسلامی، ۵(۱)، ۶۱-۹۲.
کیهان، جواد؛ و زینالپور، سمیرا. (۱۳۹۷). پدیدارشناسی شیوههای آموزش مذهبی والدین به کودکان پیشدبستانی. علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ۶(۱۰)، ۶۹-۹۱.
لطفی، مهدی. (۱۴۰۴). فرصتها و چالشهای فضای مجازی در حفظ هویت دینی و فرهنگی خانوادههای اسلامی. نشریه مطالعات فضای مجازی و رسانههای اجتماعی، ۲(۱)، ۴۱-۶۹.
ماهور گیلانی، پیمان؛ نصراللهی کاسمانی، اکبر؛ و بابایی، محمد. (۱۴۰۲). تحلیل فرآیند مدیر0یت تبلیغات انتخاباتی در فضای مجازی: پژوهشی کیفی از خبرگان. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، ۲(۱)، ۸۲-۱۰۷.
محسنزاده، محمد جواد. (۱۳۹۶). آسیبشناسی و ارائه راهکارهای ارتقای آموزشهای دینی در فضای مجازی. نشریه بینالمللی میانرشتهای Pure Life، ۴(۱۰)، ۱۲۳-۱۵۲.
مدنی، محمد هادی؛ و معارفی، محسن. (۱۴۰۰). فضای مجازی و تحول دینداری. جریانشناسی دینی معرفتی در عرصه بینالملل، (۵)، ۴۵-۷۴.
نجفی، فاطمه؛ و واحدی، مهدی. (۱۳۹۸). فرصتهای فضای مجازی: رویکرد دینی آموزشی. نشریه بینالمللی میانرشتهای Pure Life، ۲(۵)، ۳۱-۴۸.
نورانی، زهرا؛ گودرزی، اعظم؛ و حسینی، سید باقر. (۱۴۰۳). طراحی الگوی سواد رسانهای در نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ۳۲(۶۴)، ۱۸۹-۲۲۳.
هاشمی، شهناز؛ رضایی فقیهیان، علی؛ و علویچه، ریحانه. (۱۴۰۲). بررسی رابطه بین باورهای انگیزشی با سواد دیجیتال در بین دانشجویان دانشگاه بوشهر. نشریه مدیریت اطلاعات، ۹(۱)، ۲۰۴-۲۱۶.
Buckingham, D. (2003). Media education: Literacy, learning and contemporary culture. Polity Press.
d’Haenens, L., Vissenberg, J., Puusepp, M., Edisherashvili, N., Martinez-Castro, D., Helsper, E. J., Tomczyk, Ł., Azadi, T., Opozda-Suder, S., Maksniemi, E., Spurava, G., Salmela-Aro, K., Sormanen, N., Tiihonen, S., Wilska, T.-A., Hietajärvi, L., Martínez, G., Larrañaga, N., Garmendia, M., … Sepielak, D. (2025). Fostering media literacy: A systematic evidence review of intervention effectiveness for diverse target groups. Media and Communication, 13, Article 8901. https://doi.org/10.17645/mac.8901.
Fassi, L., Ferguson, A. M., Przybylski, A. K., Ford, T. J., & Orben, A. (2025). Social media use in adolescents with and without mental health conditions. Nature Human Behaviour, 9(6), 1283–1299. https://doi.org/10.1038/s41562-025-02134-4.
Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: A plan of action. The Aspen Institute.
Jones, L. M., Mitchell, K. J., & Beseler, C. L. (2024). The impact of youth digital citizenship education: Insights from a cluster randomized controlled trial outcome evaluation of the Be Internet Awesome (BIA) curriculum. Contemporary School Psychology, 28, 509–523. https://doi.org/10.1007/s40688-023-00465-5.
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). A systematic review: The influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851.
Lai, N. M., Lim, Y. S., Chaiyakunapruk, N., Lee, S. W. H., Liabsuetrakul, T., Sabbir, M., Mahmud, S. M. H., Siddiqi, U. R., Ahmed, T., Hasan, F. U. L., & Kuan, P. X. (2025). Review article: The effectiveness of school-based interventions for reducing screen time: A systematic review and meta-analysis. Child and Adolescent Mental Health, 30(3), 223–237. https://doi.org/10.1111/camh.70022.
Lu, C., & Gu, M. M. (2025). A systematic review and meta-analysis of factors and outcomes of digital citizenship among adolescents. Asia Pacific Journal of Education, 45(4), 1130–1145. https://doi.org/10.1080/02188791.2023.2296352.
Najjar Azari, Z., & Keyhan, J. (2022). Explaining the relationship between Islamic work ethics and professional ethics with the mediating role of responsibility (Case study: General Directorate of Education of West Azerbaijan). Journal of Training and Improvement of Human Resources, 2(0), 38–52. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 43 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 36 |
||