| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,513 |
| تعداد مقالات | 18,465 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,266,699 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,271,865 |
مطالعۀ روایت شناختی زمان در عقل سرخ براساس آرای ژرار ژنت | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.68608.3843 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی محمدزاده* 1؛ محمد حسین ناصر بخت2؛ فرزاد تقی لر3 | ||
| 1استاد دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز. ایران. | ||
| 2دانشیار دانشگاه هنر تهران، تهران. ایران. | ||
| 3دانشجوی دکترای هنرهای اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز. ایران. | ||
| چکیده | ||
| عقل سرخ سهروردی از نظر قالب و ساختار روایی و منظر ارسطویی حاوی عناصری دراماتیک است. ارزش مفهومی و معنایی و حکمت نهفته در اثر، ارزش اجرای نمایشی آن را دوچندان میکند. این رساله سیر و سلوکی را ترسیم میکند که فرد را برای کشفِ فردیت خویش و شناخت هستی، بهسوی حقیقتی رهنمون میکند که روزگاری ظلمت بر آن پرده افکنده بودهاست. عناصری چون طرح و ستیز، شخصیت (Character)، گفتگو (Dialogue) و زمان نمایشی در این اثر، با علم به جهانبینی شرقی آن، قابلطرح و ارزیابی است. زمان در روایت از منظر ژنت از مؤلفههایی است که از طریق بهکارگیری تحلیلی آن میتوان چگونگی روایت یک نویسنده و پیشبرد طرح داستانیاش را بررسی کرد. زمانمند بودن عقل سرخ به شکلی چشمگیر تأثیر عمیقی در نوع نگارش آن داشتهاست. تکنیکهای روایت گذشتهنگر و آیندهنگر در ایجاد تعلیق و پیشبرد داستان و برای انتقال پیام نویسنده نقشی اساسی ایفا میکنند. بسامد مفرد و مکرر و از سوی دیگر وجود شتاب منفی در اثر و نظم حاکم بر آن و تمام مؤلفههای نظریۀ ژنت از جمله کانونیسازی نیز در عقل سرخ قابلبررسی است. روش تحقیق کیفی پیش رو از نوع توصیفیتحلیلی است و شیوۀ تجزیهوتحلیل دادهها در چارچوب مطالعات کتابخانهای، از نوع استنتاجی و تحلیل محتوا در بستر رویکرد نظری است. | ||
تازه های تحقیق | ||
یک اثر دراماتیک با هدفی خاص، اشخاص بازی را متناسب با موضوع خود و در یک هماهنگی، به کمک تضاد و بهواسطۀ تعریف که شناخت را سبب میشود، تعادل زندگی اشخاص را برهم زده و آشفتگی را موجب میشود. کشمکشی شکل میگیرد تا وضع آشفته به حالت اولیۀ خود بازگردد. پیچیدگیهایی که از پی آن منجر به محک اشخاص بازی شده، آنها را در آزمون و خطاهایی گرفتار میکند که تعلیق را ایجاد و با گسترش و بسط یافتن هرچه بیشتر درام، وضعیت بحرانی شده به نقطۀ اوج رسیده، فاجعه پدیدار میشود. نتیجه و آنچه سلسلهرویدادها رقم زدهاست هدف اصلی را به مخاطب انتقال میدهد. عقل سرخ دارای چنین ظرفیتهای نمایشی و روایی بوده که به علت نقش پررنگ مؤلفههای زمانی در روایت میتواند چه از سوی خوانشگران و چه نویسندگان موردتوجه بیشازپیش قرار گیرد. عنصری که چه در شکل ارسطویی آن و چه در شکل روایی، بستری را فراهم میآورد تا هرگونه نگاه اندیشمندانهای را در حوزۀ روایت به معنای شرقی و با درآمیختگی با مفاهیم و شکل غربی آن گسترش دهد. سهروردی در عقل سرخ از زمان بهعنوان ابزاری برای در هم شکستن توالی خطی بهره گرفتهاست تا با ایجاد گسستهای که بهواسطۀ زمانپریشیها اعم از آیندهنگری و گذشتهنگری رقم زده، سیر حرکت سالکی را نشان دهد که در پی رهایی از قیدوبند این جهان است. روایت از زبان راوی اول شخص که تا بخشی از داستان خود کانونیگر است بیان میشود و تا جایی ادامه مییابد که راوی دیگر در دل روایت که همان پیر است ظهور میکند و کانونیگری را به نحوی دیگر بر عهده میگیرد. در غیاب مستقیم سهروردی وجود ادراکی و روانشناختی و ایدئولوژیکی نویسنده/راوی در خلال بازیهای زمانی به مخاطب ارائه میگردد. عقل سرخ به نوعی چون متادرام و به شکل روایت در روایت بازگو شدهاست، به لحاظ تداوم و ترتیب و تناوب روایی هم از قابلیتهایی برخوردار است که میتواند هر خوانشگری را بسته به زاویه رویارویی خود با اثر تحتتأثیر قرار دهد. همین شیوۀ ترسیم نظم و طول زمانی رخدادها در روایت داستان با دربرگرفتگی بیشترین حجم از داستان در بازۀ زمانی محدود به روایت شتابی منفی بخشیده، گاهی بالعکس عمل میکند. وجود بسامدهای مدنظر ژنت و بررسی آنها در عقل سرخ، جدا از ایجاد رویکرد خلاقه در خوانش به قصد اهداف اجرایی میتواند راهگشای درک فلسفۀ سهروردی باشد. به همین جهت است که زمان روایت در عقل سرخ از زمان داستان پیشی گرفته، به مدد کانونیسازی این نویسنده را در انتقال هرچه بهتر مفهوم و پیام مستتر در دل داستان یاری میرساند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عقل سرخ سهروردی؛ ساختار؛ ژنت؛ روایت؛ زمان؛ ظرفیت نمایشی | ||
| مراجع | ||
|
ابن ابی اصیبعه، موفّقالدّین احمد بن القاسم السّعدی الخزرجی. (بیتا). عیونالانباء فی طبقاتالحکماء، شرح و تحقیق: نزار رضا، لبنان، بیروت: دارالمکتبه الحیات ارسطو. (1343). فنّ شعر، ترجمۀ عبدالحسین زرّینکوب، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب اسلین، مارتین. (1398). نمایش چیست، ترجمۀ شیرین تعاونی، تهران: نشر نیلوفر. احمدی، بابک. (۱۳۸۶). ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز. احمدی، فاطمه. بالازاده، امیرکاووس. (1394). «بررسی زمانمندی روایت در نمایشنامه در مصر برف نمیبارد نوشته محمد چرم شیربر پایه نظریات ژنت». تهران: مجله علمی پژوهشی تئاتر. اخوت، احمد. (1371). خود نوشتن. تهران: جهان کتاب برتنز، هانس. (1387). مبانی نظریه ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: نشر ماهی. بولتون، مارجوری. (1395). کالبدشناسی درام، ترجمه: رضا شیر مرز، تهران: نشر قطره. پناهی، نعمتالله. (139۶). «استعاره مفهومی؛ الگوی ادراکی تجربه عرفانی سهروردی در «عقل سرخ»، نشریه کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، 18 (3۵)، 1-29. پورنامداریان، تقی. (1392). عقل سرخ، تهران: نشر سخن. پرونه، میشل. (1398). تحلیل متن نمایشی، ترجمۀ غلامحسین دولت آبادی، تهران: نشر افراز. تودورف، تزوتان. (۱۳۸۲). بوطیقای ساختارگرا، ترجمۀ محمد نبوی، تهران: نشر آگه. توکلی مقدم، صفیه، کوپا، فاطمه، و گرجی، مصطفی. (1399). «بررسی و تحلیل زمان روایی در رمان «مدار صفر درجه» براساس نظریه ژنت». متنپژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)، ۲۴(8۶ )، 81-101. ثمینی، نغمه. (1380). «تئاتر: تأثیر نمایشهای شرقی بر تئاتر غرب در قرن بیستم: با تکیه بر دست آوردهای پیتر بروک»، نشریه فصلنامه هنر، بهار 1380، شماره۴7، ۵۲ – ۴۰. حاجیآقابابایی، محمدرضا. (1398). روایتشناسی، نظریه و کاربرد، تهران: انتشارات مهر اندیش. حیاتی، زهرا، و نجاری، محمد. (1398). «نقد مقالات علمی پژوهشی با موضوع بررسی متون ادبی از دیدگاه زمان روایی ژنت». نقد ادبی، 12(45 )، 37-83. خجسته، فرامرز، و نیکخو، عاطفه. (1395). «بررسی تطبیقی تداوم زمان روایی در مقامههای عربی و فارسی». مطالعات تطبیقی فارسی و عربی، 1(1)، 59-82. درودگریان، فرهاد، زمان احمدی، محمدرضا، و حدادی، الهام. (1390). «تحلیل زمان روایی از دیدگاه روایتشناسی براساس نظریه زمان ژنت در داستان «بیوتن» اثر رضا امیرخانی». سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 4(3 (پی در پی 13))، 127-138. راغب الطّبّاخ الحَلَبی، محمّد. (1409 هـ). اعلامالنبلاء بتاریخ حَلَب الشَّهباء، جلد 4، صَحَّحه و علَّقَ علیه: محمّد کمال، سوریه، حلب: دارالقلم العربیّ. ریمون-کنان، شلومیت. (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمه: ابوالفضل حری، تهران: انتشارات نیلوفر. زارع، زهرا. (1398). تبارنامه اشراقیان، تهران: نشر هرمس. سانگر، کیت. (1399). زبان درام، ترجمۀ مینو ابوذرجمهری، تهران: نشر قطره. سهروردی، شیخ اشراق شهابالدین. (1387). عقل سرخ، تهران: نشر مولی. سهروردی، شهابالدین. (1373). مجموعۀ مصنّفات شیخ اشراق، ج 3، به تصحیح و تحشیه و مقدّمۀ هانری کربن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سهروردی، شهابالدین. (1390). عقل سرخ، به تصحیح رضا کوهکن، تهران: نشر موسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین. شهرزوری، شمسالدّین محمّد بن محمود. (1365). نزههالارواح و روضهالافراح (تاریخالحکماء)، ترجمۀ مقصودعلی تبریزی، به کوشش محمّدتقی دانشپژوه و محمّد سرور مولایی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. عرب یوسفآبادی، فائزه. (1394). «بررسی تقابل زمان روایی و زمان متن در حکایتهای گلستان سعدی». متنپژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)، 19(66)، 65-90. فاولر، راجر. (1396). زبانشناسی و رمان، ترجمه: محمد غفاری، تهران: نشر نی. فیستر، مانفرد. (1399). نظریه و تحلیل درام، ترجمۀ مهدی نصراللهزاده تهران: نشر مینوی خرد. فورستر، ادوارد مورگان. (۱۳۶۹). جنبههای رمان. ترجمۀ ابراهیم یونسی، تهران: انتشارات نگاه. قادری، نصرالله. (1391). آناتومی ساختار درام، تهران: کتاب نیستان. کالر، جاناتان. (۱۳۸۵). نظریۀ ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: نشر مرکز. کالر، جاناتان. (۱۳۸۸). بوطیقای ساختگرا (ساختگرایی، زبانشناسی و مطالعۀ ادبیات)، ترجمۀ کوروش صفوی، تهران: مینوی خرد. لتوبن، دیوید، استاکدیل، جو، استاکدیل، رابین. (1397). معماری نمایشنامه، ترجمه: پدرام لعل بخشی، تهران: نشر افراز. لوته، یاکوب. (1386) مقدمهای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمه امید نیک فرجام. تهران: نشر مینوی خرد. مارتین، والاس. (۱۳۹۱). نظریههای روایت. ترجمۀ محمد شهبا، تهران: نشر هرمس. مارکوت، رکسان. (139۵). سهروردی، ترجمۀ سعید انواری، تهران: نشر ققنوس. مارتین، والاس. (1382). نظریههای روایت، ترجمۀ محمد شهبا، تهران: انتشارات هرمس. مقدادی، بهرام. (1398). دانشنامه نقد ادبی. تهران: نشر چشمه. نصر، سیّدحسین. (1373). مقدّمۀ مجموعۀ مصنّفات شیخ اشراق، ج 3، شهابالدین سهروردی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. وحدانیفر، امید، صرفی، محمدرضا، و بصیری، محمدصادق. (1395). «بررسی سرعت روایت در حکایتهای گلستان سعدی براساس نظریه ژنت»، فنون ادبی، 8(4 (پیاپی 17) )، 33-50. Genette Gerard(1980). Narrative Discourse. An essay in meyhod. Trans. Jane E. Lewin. Ithaca New York: Cornell University Press. Lamarque Peter(1990) “Narrative and Invention: The Limits of Fictionality” in Christopher Nash(ed.) Narrative in culture. London: Routledge. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 82 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||