دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,469
تعداد مقالات17,958
تعداد مشاهده مقاله58,287,848
تعداد دریافت فایل اصل مقاله19,747,719
علی زاده بیگدیلو, منصور, مهرآور گیگلو, قاسم. (1404). بررسی تطبیقی روایت‌های دخمه‌سازی در شاهنامۀ فردوسی و گوردخمه‌های ماد و هخامنشی (با تاکید بر بازتاب‌های فرهنگی و آیینی). سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(2), 225-244. doi: 10.22034/ihc.2025.69198.1096
منصور علی زاده بیگدیلو; قاسم مهرآور گیگلو. "بررسی تطبیقی روایت‌های دخمه‌سازی در شاهنامۀ فردوسی و گوردخمه‌های ماد و هخامنشی (با تاکید بر بازتاب‌های فرهنگی و آیینی)". سامانه مدیریت نشریات علمی, 2, 2, 1404, 225-244. doi: 10.22034/ihc.2025.69198.1096
علی زاده بیگدیلو, منصور, مهرآور گیگلو, قاسم. (1404). 'بررسی تطبیقی روایت‌های دخمه‌سازی در شاهنامۀ فردوسی و گوردخمه‌های ماد و هخامنشی (با تاکید بر بازتاب‌های فرهنگی و آیینی)', سامانه مدیریت نشریات علمی, 2(2), pp. 225-244. doi: 10.22034/ihc.2025.69198.1096
علی زاده بیگدیلو, منصور, مهرآور گیگلو, قاسم. بررسی تطبیقی روایت‌های دخمه‌سازی در شاهنامۀ فردوسی و گوردخمه‌های ماد و هخامنشی (با تاکید بر بازتاب‌های فرهنگی و آیینی). سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 2(2): 225-244. doi: 10.22034/ihc.2025.69198.1096

بررسی تطبیقی روایت‌های دخمه‌سازی در شاهنامۀ فردوسی و گوردخمه‌های ماد و هخامنشی (با تاکید بر بازتاب‌های فرهنگی و آیینی)

تاریخ فرهنگ ایران
دوره 2، شماره 2، مهر 1404، صفحه 225-244    اصل مقاله (1.47 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی Released under (CC BY-NC 4.0) license I Open Access I
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/ihc.2025.69198.1096
نویسندگان
منصور علی زاده بیگدیلو* 1؛ قاسم مهرآور گیگلو2
1گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
شاهنامة فردوسی، نه تنها یک اثر حماسی است؛ بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از بسیاری از ‌‌فرهنگ‌ها و آیین‌های جوامع باستانی ساکن در ایران به‌شمار می‌آید. آیین‌های مربوط به تدفین مردگان و مراسمات پیرامون آنها، یکی از گزارشاتی است که در شاهنامة فردوسی مشاهده می‌شود. دخمه‌سازی یکی از این آیین‌هاست که دارای آداب و فرهنگ خاص به خود بوده و در دوره‌ای از تاریخ تدفین مردگان وجود داشته است.
این پژوهش درصدد بررسی روایت شاهنامه از دخمه‌سازی برای شاهان و پهلوانان و آداب و رسوم اطراف آن و مقایسة آن با ویژگی‌های دخمه‌سازی و آداب آن در دوران ماد و هخامنشی است. دخمه‌سازی برای شاهان، یکی از بارزترین خصوصیات هنر و باستان‌شناسی دوران ماد و هخامنشی بوده است، برای برخی از ویژگی‌های معماری این دخمه‌ها، در شاهنامة فردوسی می‌توان مصادیقی را پیدا کرد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی-تفسیری در چارچوب باستان‌شناسی فرهنگی، داده‌های متنی شاهنامه با شواهد معماری و باستان‌شناختی گوردخمه‌های ماد و هخامنشی را واکاوی نموده است. ضرورت و اهمیت انجام چنین پژوهش‌هایی برای حوزه‌های مطالعاتی ادبیات، باستان‌شناسی و تاریخ فرهنگ و آداب ایرانیان، در این موضوع نهفته است که شاید با کمک این تحقیقات نشانه-هایی از شاهان ماد و هخامنشی و فرهنگ و آداب آنان را در شاهنامه پیدا نمود. نتیجه پژوهش به خوبی نشان می‌دهد که فردوسی برای دفن برخی شاهان و پهلوانان به گور دخمه‌هایی اشاره می‌کند که نمونۀ شبیه به آنها را می‌توان در دخمه‌های به جای مانده از دورة باستان‌ نیز مشاهده کرد.
کلیدواژه‌ها
شاهنامه؛ فردوسی؛ مادها؛ هخامنشیان؛ گور دخمه؛ فرهنگ
مراجع
 

  1. اسدی، حسن.(۱۳۹۸). «بازنگری در انتساب گوردخمه‌های استان کرمانشاه.» فصلنامه باستان‌پژوهی ایران، ۱۷: ۲۳–۴۷.
  2. ایوانچیک، اسکولد.(1399). «سکاها»، ترجمة محمدمهران خلیفه هادی، فصلنامة جندی شاپور، سال ششم، ش22، صص 121-59.
  3. بصیر طریقت طلب، حسین و همکاران.(1404). «بازنمایی اشکانیان در شاهنامة فردوسی»، تاریخ فرهنگ ایران، دورة 2، ش2، صص 41-62.
  4. پورخالقی چترودی، مهدخت و حق­پرست، لیلا.(1389). «بررسی تطبیقی آیین­های سوگ در شاهنامه و بازمانده­های تاریخی- مذهبی سوگواری در ایران باستان»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی کرمان، ش 27، صص 1-27.
  5. ثروتیان، بهروز.(1350). بررسی فرّ در شاهنامة فردوسی، تبریز: دانشگاه تبریز.
  6. حاتم، غلامعلی.(1381). «گور دخمه­ها در دوران ماد»، فصلنامة هنر، ش 52، صص106-118.
  7. حسینی، سجاد.(1403). «آیین‌های سوگواری دورۀ صفوی؛ مطالعۀ تطبیقی متن و تصویر»، تاریخ فرهنگ ایران دانشگاه تبریز، دورة 1، ش1، صص 83-95.
  8. راشد محصل، محمدرضا و همکاران.(1391). «تجلّی کوه در ایران باستان و نگاهی به جلوه­های آن در ادب فارسی»، مجلة مطالعات ایرانی، سال یازدهم، ش21 ، صص 119-146.
  9. زاوش، محمد.(1375).کانی‌شناسی در ایران قدیم.ج 1 و2.  تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  10. ساندارز، ن.ک.(1388).حماسه گیل گمش. ترجمۀ محمداسماعیل فلزی. تهران: هیرمند.
  11. سرفراز، علی اکبر، فیروزمندی، بهمن.(1373). مجموعه دروس باستان­شناسی و هنر دوران تاریخی (ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی)، تهران: جهاد دانشگاهی واحد هنر.
  12. عبدلی، کامیار.(1373). «وارسی دورة ماد»، مجلة باستان شناسی و تاریخ، سال هشتم، شمارة دوم، صص 19-35.
  13. فتوحی، محمود و علی­اصغرمحمدخانی.(1385). شوریده­یی در غزنه، تهران: سخن.
  14. فردوسی، ابوالقاسم.(1373). شاهنامه، دورة 8 جلدی، به کوشش جلال خالقی مطلق، زیر نظر احسان یارشاطر، کالیفرنیا: بنیاد میراث ایران.
  15. قدیانی،عباس. (1387). «تدفین مردگان در ایران»، تهران: آرون.
  16. قرائی­مقدم، امان­اله.(1378). «معماری صخره­ای»، هنرنامه، ش 4، صص 108-123.
  17. کالیکان، ولیام.(1385). باستان شناسی و تاریخ هنر در دوران مادی­ها و پارسی­ها، ترجمة گودرز اسعد بختیار، تهران: پازینه.
  18. گیرشمن، رومن.(1371). هنر ایران در دوره ماد و هخامنشی، ترجمه عیسی بهنام، تهران: علمی و فرهنگی.
  19. لطفی، زینب.(1402). «بررسی آثارمعماری سنگی(صخره­ای)، مطالعه موردی: گور دخمه­های دوران ماد»، مطالعات ایلام شناسی، سال هفتم، ش 28، صص 1-22.
  20. مصفّا، مظاهر و پیامنی، بهناز.(1387). «بررسی آئین دخمه و سوگ با تکیه بر ساختار فرهنگی جامعه در شاهنامه فردوسی»، مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ش187، دورة 59، صص 37-54.
  21. ملک‌زاده، مهرداد.(۱۳۹۷). «بازنگری در گوردخمه‌های منسوب به ماد در غرب ایران.» نشریه باستان‌شناسی ایران باستان، ۸: ۹۹–۱۱۸.
  22. منصوریان، حسین و همکاران.(1390). «آیین تدفین و سوگواری در شاهنامه»، مجلة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، سال دوم، ش4، صص 119-134.
  23. واندنبرگ، لویی.(1390). باستان شناسی ایران باستان، ترجمه عیسی بهنام، تهران: دانشگاه تهران.
  24. ولی زاده، امیر و همکار.(1399). «آیین دخمه­سپاری و وجه تمایز آن با دخمه­گذاری زرتشتیان با تکیه بر توصیفات شاهنامه و مدارک باستان شناسی»، مطالعات تاریخ فرهنگی، سال یازدهم، ش چهل و چهار، صص 149-184.
  25. یاوری، معصومه و همکاران.(1390). «مقایسة تطبیقی میزان تاثیر فرهنگ و اقلیم بر روی معماری آرامگاه­های مادها و هخامنشیان»، سومین کنفرانس بین المللی پژوهش­های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، صص1-16.
  26. Calmeyer, Peter. (1982). “Felsgräber und Achämeniden: Untersuchungen zur archäologischen und kunsthistorischen Einordnung.” Archäologische Mitteilungen aus Iran, 12: 1–40.
  27. Root, Margaret Cool. (1979). The King and Kingship in Achaemenid Art: Essays on the Creation of an Iconography of Empire. Leiden: Brill.
  28. Rupp, M. (2007). Median Rock Tombs and Their Contexts.
  29. Rollinger, Robert. (2010). “The Median ‘Empire’, the End of Urartu and Cyrus the Great’s Campaign in 547C.” In Proceedings of the First International Symposium on Iranian Archaeology, Tehran.
  30. Muscarella, O, W. (1987). “Median art and Medizing scholarship”, Metropolitan Museum of art, The university of Chcago.
آوانگاری منابع

  1. Asadī, Ḥ. (1398). Bāznegari dar entesāb-e gūr dokhmeh-hā-ye ostān-e Kermānshāh. Faslnāmeh-ye Bāstān-Pazhūheshī-ye Īrān, 17, 23–47.
  2. Ivanchik, S. (1399). Skāhā (M. Mehrān Khalifeh Hādi, Trans.). Faslnāmeh-ye Jandī Shāpūr, 6(22), 121–159.
  3. Basīr, Ṭ., H. et al. (1404). Bāznamāyī-ye Ashkānīān dar Shāhnāmeh-ye Ferdowsī. Majalleh-ye Tārīkh-e Farhang-e Īrān, Doreh 2(2), 41–62.
  4. Pour-Khāleqi Chatrūdī, M., & Haqparast, L. (1389). Barrasi-ye tatbīqī-ye āyinhā-ye sūg dar Shāhnāmeh va bāzmānde-hā-ye tārīkhi-mazhabi-ye sūgvarī dar Īrān-e bāstān. Majalleh-ye Dāneshkadeh-ye Adabiyāt va Olūm-e Ensānī-ye Kermān, 27, 1–27.
  5. Sarvātīān, B. (1350). Barrasi-ye Farr dar Shāhnāmeh-ye Ferdowsī. Tabriz: University of Tabriz.
  6. Ḥātem, G. (1381). Gūr dokhmeh-hā dar doreh-ye Mād. Faslnāmeh-ye Honar, 52, 106–118.
  7. Ḥosaynī, S. (1403). Āyinhā-ye sūgvarī-ye doreh-ye Safavī: Motāle‘eh-ye tatbīqī-ye matn va tasvīr. Majalleh-ye Tārīkh-e Farhang-e Īrān, Doreh 1(1), 83–95.
  8. Rāshid Moḥassel, M. R., et al. (1391). Tajallī-ye kūh dar Īrān-e bāstān va negāhī be jolveh-hā-ye ān dar adab-e Fārsī. Majalleh-ye Motāle‘āt-e Īrānī, 11(21), 119–146.
  9. Zāvosh, M. (1375). Kānī-shenāsī dar Īrān-e qadīm (Vols. 1–2). Tehran: Pazhūheshgāh-e Olūm-e Ensānī va Motāle‘āt-e Farhangī.
  10. Sandārz, N. K. (1388). Hamaseh-ye Gilgāmash (M. E. Felzī, Trans.). Tehran: Hirmand.
  11. Sarfarāz, A. A., & Fīrūzmandī, B. (1373). Majmū‘eh-ye doroos-e bāstān-shenāsī va honar-e doreh-hā-ye tārīkhi (Mād, Hakhāmeneshī, Ashkānī va Sāsānī). Tehran: Jahād-e Dāneshgāhī, Vahed-e Honar.
  12. Abdolī, K. (1373). Vārsī-ye doreh-ye Mād. Majalleh-ye Bāstān-Shenāsī va Tārīkh, 8(2), 19–35.
  13. Fotūhī, M. & A. M. Khānī. (1385). Shūrīdeh-ye Hī dar Ghazneh. Tehran: Sokhan.
  14. Ferdowsī, A. (1373). Shāhnāmeh (J. Khāleqi Motlaq, Ed.; E. Yārshāter, Supervis.). California: Bonyād-e Mīrās-e Īrān.
  15. Qadyānī, ‘A. (1387). Tadfīn-e mardegān dar Īrān. Tehran: Ārūn.
  16. Qarā’ī-Moqaddam, E. (1378). Me‘mārī-ye sakhreh-ī. Honarnāmeh, 4, 108–123.
  17. Kālikān, W. (1385). Bāstān-Shenāsī va Tārīkh-e Honar dar doreh-ye Mādīhā va Pārsīhā (G. As‘ad Bakhtiyār, Trans.). Tehran: Pāzīneh.
  18. Gīreshmen, R. (1371). Honar-e Īrān dar doreh-ye Mād va Hakhāmeneshī (Ī. Behnām, Trans.). Tehran: ‘Elmi va Farhangī.
  19. Lotfī, Z. (1402). Barrasi-ye āsār-e me‘mārī-ye sakhreh-ī: Motāle‘eh-ye moredī gūr dokhmeh-hā-ye doreh-ye Mād. Motāle‘āt-e Īlām-Shenāsī, 7(28), 1–22.
  20. Mofassā, M., & Payāmnī, B. (1387). Barrasi-ye āyīn-e dokhmeh va sūg ba takīye bar sakhṭar-e farhangī-ye jām‘e dar Shāhnāmeh-ye Ferdowsī. Majalleh-ye Dāneshkadeh-ye Adabiyāt va Olūm-e Ensānī, University of Tehran, 187(59), 37–54.
  21. Malekzādeh, M. (1397). Bāznegari dar gūr dokhmeh-hā-ye mansūb be Mād dar gharb-e Īrān. Nashriyeh-ye Bāstān-Shenāsī-ye Īrān-e Bāstān, 8, 99–118.
  22. Mansourīān, Ḥ., et al. (1390). Āyīn-e tadfīn va sūgvarī dar Shāhnāmeh. Majalleh-ye Zabān va Adab-e Fārsī, Islamic Azad University, Fasa, 2(4), 119–134.
  23. Vandenberg, L. (1390). Bāstān-Shenāsī-ye Īrān-e Bāstān (Ī. Behnām, Trans.). Tehran: University of Tehran.
  24. Valīzādeh, A., et al. (1399). Āyīn-e dokhmeh-sepārī va vajh-e tamāyoz ān bā dokhmeh-gozārī-ye Zartoshtīān ba takīye bar toṣīfāt-e Shāhnāmeh va madārek-e bāstān-Shenāsī. Motāle‘āt-e Tārīkh-e Farhangī, 11(44), 149–184.
  25. Yāvarī, M., et al. (1390). Moqāyesat-e tatbīqī-ye mīzān-e ta’sīr-e farhang va eqlym bar rūy-e me‘mārī-ye ārāmgāh-hā-ye Mād-hā va Hakhāmeneshīān. 3rd International Conference on Modern Research in Civil Engineering, Architecture & Urban Planning, 1–16.
  26. Calmeyer, P. (1982). Felsgräber und Achämeniden: Untersuchungen zur archäologischen und kunsthistorischen Einordnung. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 12, 1–40.
  27. Root, M. C. (1979). The King and Kingship in Achaemenid Art: Essays on the Creation of an Iconography of Empire. Leiden: Brill.
  28. Rupp, M. (2007). Median Rock Tombs and Their Contexts.
  29. Rollinger, R. (2010). The Median ‘Empire’, the End of Urartu and Cyrus the Great’s Campaign in 547 B.C. In Proceedings of the First International Symposium on Iranian Archaeology, Tehran.
  30. Muscarella, O. W. (1987). Median art and Medizing scholarship. Metropolitan Museum of Art, University of Chicago.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 289
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 211


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب