بررسی و مطالعه تطبیقی نقش عناصر معماری و شهرسازی در هویت‌بخشی به فضاهای شهری (مطالعه موردی: محله ولیعصر و مقصودیه کلانشهر تبریز)

آهویی، صادق؛ احمدی، یدالله.؛ کلانتری، حسین. (1398). بازشناسی هویت خانه­های سنتی ایرانی با تکیه بر عناصر کالبدی، اجتماعی و فرهنگی هویت­ساز. مطالعات هنر اسلامی. دوره 18، شماره 41، صص 91-74. 

آیرملو، سحر؛ مـوثقی، رامـین. (1385) .عناصـر هویـت فرهنگـی در شـهر. مرجـع مهندسـی عمـران، اولـین همایش بین­المللی شهر برتر طرح برتر، سازمان عمران و شهرداری­های همدان، همدان.

افــروغ، عماد. (1377). فضا و نابرابــری اجتماعی، ارائه الگویی برای جداگزینی فضایی و پیامدهای آن، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

الکساندر، کریستوفر. (1386). معماری و راز جاودانگی- راه بیزمان ساختن. (ویرایش 2) (مهرداد قیومی بیدهندی، مترجم) تهران: دانشگاه شهید بهشتی. نشر اثر اصلی . 

بذرگر، محمدرضا. (1396). بررسی نقش المان­های شهری در تقویت هویت کالبدی؛ مطالعه موردی شهر شیراز. پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال هشتم.

بل، سایمون. 1394. منظر، الگو، ادراک و فرایند، ترجمه بهناز امینزاده، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سـوم، تهران، 442.

بهزادفر، مصطفی .1387 .هویت شهر (نگاهی به هویت شهر تهران). مرکز مطالعات فرهنگی شهر تهران. مؤسسه نشر شهر. چاپ دوم. تهران.

پاکزاد، جهانشاه. 1385. سیمای شهر؛ آنچه کوین لینچ از آن میفهمید، فصلنامه شهرسازی و معماری آبادی، شماره 53، صص 25-20 ،مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، تهران.

پورجعفر، محمدرضا ومحمودی نژاد، هـادی. 1388. طراحی شهری و سرمایه اجتمـاعی در فضـاهای عمومی شهری. تهران، طحان.

حبیبی،سید محسن . 1378،جامعه مدنی و حیات شهری، نشریه هنرهای زیبا، شماره 7.

ربانی، رسول. 1381.«جامعه‌شناسی شهری»، اصفهان: دانشگاه اصفهان و سازمان سمت.

رنجبر، فریدون. 1397. عوامل موثر درشکل دادن هویت به معماری. سومین همایش ملی الگوی معماری و شهرسازی اسلامی در افق ۱۴۰۴.

رهنمایی،محمد تقی و اشرفی، یوسف. 1386. فضاهای عمـومی شـهر و نقـش آن در شـکل گیـری جامعـه مـدنی از دیدگاه برنامه ریزی شهری، نشریه جغرافیا، شماره 14.

رهنمایی، محمد تقی. شاه حسینی، پروانه. 1386. فرایند­ برنامه­ریزی شهری ایران، چاپ چهارم، 1386 ،اهران، انتشارات سمت.

سلسله، علی، و سلسـله، محسـن. 1388. بررسـی تـأثیر عامل هویت (ایرانـی- اسـلامی) بـر زیبـایی شـهر"، نشریه آرمانشهر، دوره 2 ،شماره2 ،صفحات 85-47

عزیزیان، محمد صادق. زارعی، ریزان. مفاخری، شرافت. 1394. بررسی و تحلیل رابطه هویت شهری با هویت معماری. دومین همایش بین المللی پژوهش های صنعت سیمان و بتن و دومین همایش ملی مهندسی عمران، شهرسازی و توسعه پایدار

کاشانیجو، خشایار.1389.  بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی. هویت شهر، 6 ،95-106.

کریر، راب. 1386. فضای شهری، ترجمه خسروهاشمی نژاد، انتشارات خاک، چاپ دوم، اصفهان، 168

گیدنز، آنتونی. 1385،تجدد و تشخص، در جامعه جدید، ترجمه ناصر موفقیان، تهران نشر نی.

فرشیدی، حسین. بدری، تورج. 1396. بررسی نقش المان و نشانه در تعمیق هویت شهری. دومین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی معاصر

لطفی، صدیقه و محمدی، عبدالحمید. 1391، بررسی ارتباط نمادهای شهری با هویت شهر، مطالعۀ موردی‌: شهر گنبد کاووس، فصلنامۀ جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای‌، سال دوم، شمارۀ 2، صص 70-61

محرمی، توحید. 1383 .هویت ایرانی- اسلامی ما در هویت ایران. پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی. تهران

میرمقتدایی، مهتا. 1383 .معیارهای شناخت و ارزیابی هویت کالبدی شـهرها. نشـریه هنرهـای زیبـا، پـاییز، شماره 19، 29-38

مدنی پور، علی. 1379.  طراحی فضای شــهری: نگرشــی برفرآیند اجتماعی- مکانی، ترجمه فرهاد مرتضایی، شــرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری، تهران.

معین، محمد. 1371 .فرهنگ فارسی. موسسه لغت نامه دهخدا. دانشگاه تهران. تهران.

مهــدیزاده، جــواد. 1385 ،زیبــایی شناســی در طراحــی شهری، فصلنامه جستارهای شهرسازی، شـماره17 و 18 صفحات 8 تا 27

نصر، طاهره و ماجدی، حمید. 1392. نگاهی به مقوله هویت در شهرسازی، معماری و شهرسازی آرمانشهر، پاییز و زمستان، شماره 11، صفحه 269 تا 277

نقـره­کـار، عبدالحمیـد. 1381 ،هویـت و بحـران آن در اندیشه معماری و شهرسازی معاصر، مرکز تحقیقـات شهرسازى و معمارى دانشگاه علم و صنعت، تهران.

نقی­زاده، محمد. 1381 . "تأثیر معماری و شهر بر ارزشهای فرهنگی" مجله هنرهای زیبا، شماره 11 ،تابستان.

نقی­زاده، محمد. 1384، جایگاه طبیعت و محـیط زیسـت در فرهنگ و شهرهای ایرانی، انتشارات دانشـگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقـات، چـاپ اول، تهـران، 365.

نقی­زاده، محمد. 1389. تحلیل و طراحی فضای شـهری (مبــانی، تعــاریف، معیارهــا و شــیوههــا)، انتشــارات پژوهشکده فرهنگ و هنر و سازمان انتشـارات جهـاد دانشگاهی، چاپ اول، تهران، 441

Ahouei, S; Ahmadi, Y; Kalantari, H. (2019). Re-identification of the identity of traditional Iranian houses with an emphasis on physical, social, and cultural identity-forming elements. Islamic Art Studies, 18(41), 74–91. [In Persian]

Ayramloo, S; Movasaghi, R. (2006). Cultural identity elements in the city. In Proceedings of the First International Conference on Superior Cities, Hamadan Municipality and Urban Development Organization, Hamadan. [In Persian]

Afrough, E. (1998). Space and Social Inequality: A Model for Spatial Segregation and its Consequences. Tarbiat Modares University Press, Tehran. [In Persian]

Alexander, C. (2007). The Timeless Way of Building (2nd ed., Trans. Mehrdad Qayyumi Bidhandi). Shahid Beheshti University Press. [In Persian]

Bazrgar, M. (2017). Investigating the role of urban elements in strengthening physical identity: A case study of Shiraz. Urban Research and Planning, 8. [In Persian]

Bell, S. (2015). Landscape: Pattern, Perception and Process (Trans. Behnaz Aminzadeh). University of Tehran Press, 3rd ed., Tehran, 442 pages. [In Persian]

Behzadfar, M. (2008). City Identity (A Look at Tehran's Identity). Tehran Urban Cultural Studies Center, 2nd ed. [In Persian]

Pakzad, J. (2006). City Image: What Kevin Lynch Understood from It. Abadi: Journal of Urban Planning and Architecture, (53), 20–25. Urban and Architecture Research Center, Tehran. [In Persian]

Pourjafar, M; Mahmoudi Nejad, H. (2009). Urban Design and Social Capital in Urban Public Spaces. Tehran: Tahan. [In Persian]

Habibi, S. (1999). Civil Society and Urban Life. Journal of Fine Arts, (7). [In Persian]

Rabbani, R. (2002). Urban Sociology. University of Isfahan and SAMT Organization, Isfahan. [In Persian]

Ranjbar, F. (2018). Factors Affecting the Formation of Identity in Architecture. Proceedings of the Third National Conference on Islamic Architecture and Urban Design in Horizon 1404. [In Persian]

Rahnamaei, M T; Ashrafi, Y. (2007). Urban Public Spaces and Their Role in Shaping Civil Society from a Planning Perspective. Geography Journal, (14). [In Persian]

Rahnamaei, M; Shah Hosseini, P. (2007). Urban Planning Process in Iran, 4th ed. Tehran: SAMT Publications. [In Persian]

Selseleh, A; Selseleh, M. (2009). Examining the Effect of Identity (Iranian-Islamic) on Urban Aesthetics. Armanshahr Journal, 2(2), 47–85. [In Persian]

Azizian, M; Zarei, R; Mofakhkheri, S. (2015). Analysis of the Relationship between Urban Identity and Architectural Identity. Proceedings of the 2nd International Conference on Cement and Concrete Industry Research and the 2nd National Conference on Civil Engineering, Urban Planning and Sustainable Development. [In Persian]

Kashanijoo, K. (2010). Recognition of Theoretical Approaches to Public Spaces. City Identity, (6), 95–106. [In Persian]

Krier, R. (2007). Urban Space (Trans. Khosro Hashemi Nejad). Khaak Publications, 2nd ed., Isfahan. [In Persian]

Giddens, A. (2006). Modernity and Self-Identity in the New Society (Trans. Naser Movaqqeian). Tehran: Ney Publishing. [In Persian]

Farshidi, H; Badri, T. (2017). Examining the Role of Landmarks and Symbols in Deepening Urban Identity. Proceedings of the Second International Congress on Contemporary Civil Engineering, Architecture and Urbanism. [In Persian]

Lotfi, S; Mohammadi, A. (2012). Examining the Relationship Between Urban Symbols and Urban Identity: A Case Study of Gonbad-e-Kavous. Geography and Regional Planning Quarterly, 2(2), 61–70. [In Persian]

Moharami, T. (2004). Our Iranian-Islamic Identity in the Identity of Iran. Iranian Academy of Humanities and Social Sciences, Tehran. [In Persian]

Mirmoghtadaei, M. (2004). Criteria for Identifying and Evaluating Urban Physical Identity. Journal of Fine Arts, Autumn, (19), 29–38. [In Persian]

Madani Pour, A. (2000). Urban Space Design: A Social-Spatial Perspective (Trans. Farhad Mortazavi). Urban Planning and Processing Company, Tehran. [In Persian]

Moein, M. (1992). Persian Dictionary. Dehkhoda Lexicon Institute, University of Tehran, Tehran. [In Persian]

Mehdizadeh, J. (2006). Aesthetics in Urban Design. Journal of Urban Studies, (17–18), 8–27. [In Persian]

Nasr, T; Majidi, H. (2013). A Look at the Concept of Identity in Urbanism. Armanshahr Journal of Architecture and Urbanism, Fall-Winter, (11), 269–277. [In Persian]

Noghrehkar, A. (2002). Identity and its Crisis in Contemporary Architectural and Urban Thought. Urban and Architecture Research Center, Iran University of Science and Technology. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2002). The Impact of Architecture and the City on Cultural Values. Journal of Fine Arts, (11), Summer. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2005). The Role of Nature and the Environment in Iranian Culture and Cities. Islamic Azad University Publications, 1st ed., Tehran, 365 pages. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2010). Urban Space Analysis and Design: Foundations, Definitions, Criteria, and Methods. Research Institute of Culture and Art & Jihad Daneshgahi Publications, 1st ed., Tehran, 441 pages. [In Persian]

Lynch, K (1972), The openness of open spcee, Arts of environment Aidan Elis.

Clayton, Susan D. (2003). Identity and the natural environment: The psychological significance of nature, Mit Press.

Kaplan, S. (1996). The restprative benefits of nature: Toward an integrative framework, Journal of environmental psychology 15(3), pp.169-182.

توجه به وجود عناصر معماری در فضاهای شهری علاوه بر زیبایی، بر هویت و حس مکان نیز تاثیر می­گذارد. در این بین عدم توجه به آنها، منجر به آشفتگی در فضاهای شهری می­شود. فضاهای شهری محله­های کلانشهر تبریز نیز از این قاعده مستثنی نیست. لذا، توجه به جزئیات طراحی فضاهای شهری از نظر معماری و شهرسازی حائز اهمیت است.‌ هدف پژوهش حاضر، مطالعه تطبیقی عناصر معماری و شهرسازی در هویت­بخشی به فضاهای شهری دو محله با دو بافت متمایز تاریخی و نوساز می­باشد. این پژوهش از نظر هدف،‌ کاربردی و بر اساس ماهیت،‌  توصیفی – تحلیلی بر اساس شاخص­های سه گانه کالبدی، فرهنگی و اجتماعی می­باشد. در این راستا از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه بسته بر اساس طیف لیکرت، استفاده شده­است. جامعه آماری پژوهش حاضر نیز بر اساس جمعیت هر دو محله طبق بلوک­های آماری سال 1395 و فرمول کوکران،‌ 380 نفر محاسبه شده­است. به منظور تحلیل متغیرهای مورد مطالعه،‌ از نرم افزار SPSS و آزمون T  دو نمونه مستقل و مدل­­سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم­افزار Smart PLS 4 استفاده شده­است. یافته­‌­­های پژوهش نشانگر این امر است که بر اساس  بالا بودن میانگین نمرات در آزمون تی دو نمونه مستقل، محله مقصودیه از نظر عناصر معماری و شهرسازی در هویت بخشی به فضاهای شهری در وضعیت مطلوب و محله ولیعصر بر اساس میانگین پایین نمرات عناصر سه گانه در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. همچنین، بر اساس ضرایب مسیر در تکنیک معادلات ساختای، در محله مقصودیه،‌ عناصر فرهنگی با مقدار ضریب 541/0 در رتبه اول و عناصر کالبدی و اجتماعی با مقادیر ضریب 365/0 و 242/0 به ترتیب در رتبه­های بعدی قرار دارد. در محله ولیعصر نیز با توجه به ضرایب مسیر، عناصر اجتماعی با مقدار ضریب 381/0 در رتبه اول و عناصر کالبدی و فرهنگی با مقادیر ضریب 359/0 و 337/0 به ترتیب در رتبه­های بعدی قرار دارد.