آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,469 |
| تعداد مقالات | 17,959 |
| تعداد مشاهده مقاله | 58,291,193 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,749,366 |
ناهمسانیِ ادبیات و خوشنویسی در سرعت بازنمود تحولات اجتماعی (بر پایۀ آثار شعری و خوشنویسی مرتضی قلیسلطان شاملو و درویش عبدالمجید طالقانی) | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقاله 10، دوره 78، شماره 251، تیر 1404، صفحه 207-230 اصل مقاله (2.75 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.66751.3787 | ||
| نویسندگان | ||
| آزاد محمودی* 1؛ نجم الدین جباری2 | ||
| 1دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه کردستان و استاد انجمن خوشنویسان ایران. | ||
| 2استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات دانشگاه کردستان، کردستان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ادبیات و خوشنویسی، بهعنوان دو نظامِ انتزاعی-خیالیِ متأثر از هم، با همراهیها و برهمکنشهای چندصدساله و اشتراکات ساختاری فراوان در فرم و صورت، هر دو برآمده از کلانروندهای تاریخی-اجتماعیِ منجر به تغییرِ ذوقِ معیارِ جامعهاند. با این حال، تحلیل دقیق آثار برخی از نخبگان خوشنویسی و ادبیات، ما را به این نتیجۀ شگفت رهنمون میکند که گاهی بیشترین خصلتهای مشترکِ ساختاری میان این دو عرصه را در آثار خوشنویسان و شاعرانی میتوان جست که همروزگار نبودهاند. این ناهمروزگاریها، گاه در مصادیقی مانند حافظ و میرعماد، با فاصلهای بیش از دو سده دیده میشود و گاه در شواهدی چون صائب و درویش با فاصلهای در حدود یک سده. پژوهش بینارشتهای حاضر به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، برای نخستین بار با پرده برداشتن از وجود این ناهمسانیِ زمانی، با تکیه بر عنصر اغراق، در پی پاسخ به چراییِ مسئله و تبیین وجوهِ کمیّتیِ این اختلافِ زمانی است. براساس نتایج این پژوهش، اگرچه تحولاتِ اجتماعیِ هر دوره، خصلتهای یکسانی را همزمان به ادبیات و خوشنویسی میبخشد، اما به نظر میرسد سرعت تأثیر این تحولات در عناصر زبان و خط که مصالح و مواد اولیۀ ادبیات و خوشنویسیاند، یکسان نیست و بازنماییِ تحولات اجتماعی و تصرفاتِ ذوقیِ اجتماع در قلمروِ آواها و ساختهای لفظ-معنیِ آثار ادبی، سریعتر از جهان شکلها و ساختهای شاکله-حالتِ آثار خوشنویسی رخ میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ادبیات؛ خوشنویسی؛ تحولات اجتماعی؛ اغراق؛ شکستهنستعلیق؛ سبک هندی | ||
| مراجع | ||
|
ابنمعتز، عبدالله (1402ق). البدیع. به کوشش: اغناطیوس کراتشقوفسکی. بیروت: دارالمیسره.
اوحدی مراغی، رکنالدین (1340). کلیات: دیوان، منطقالعشاق، جام جم. تصحیح و مقابله و مقدمه: سعید نفیسی. تهران: امیرکبیر.
بیدل، عبدالقادر (1341). کلیات بیدل دهلوی. تصحیح: خالمحمد خسته و خلیلالله خلیلی. کابل: پوهنی مطبعه.
جرجانی، عبدالقاهر (1374). اسرارالبلاغه. ترجمه و شرح احوال مؤلف: جلیل تجلیل. تهران: دانشگاه تهران.
حزین لاهیجی، محمدعلی (1378). دیوان. تصحیح: ذبیحالله صاحبکار. تهران: سایه.
رادویانی، محمد بن عمر (1362). ترجمانالبلاغه. تصحیح: احمد آتش. تهران: اساطیر.
راهجیری، علی (مقدمه 1345). تاریخ مختصرخط و سیر خوشنویسی در ایران. تهران: انتشارات کتابخانۀ مرکزی.
سجادی، ضیاءالدین (1380). «شعر در بستر تحولات اجتماعی». شعر زمستان، شمارۀ 29، صص 11-8.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1376). شاعر آیینهها. تهران: آگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
شاملو، مرتضیقلیخان (بیتا الف). دیوان. شماره ۵۱۱۱. نسخه خطی کتابخانه و موزة ملی ملک.
شاملو، مرتضیقلیخان (بیتا ب). مجموعه دیوان حسن و مرتضی. ف 2۵17. نسخه میکروفیلم در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران.
شاملو، مرتضیقلیخان (بیتا ج). جنگ شعر. شمارة ۶0182. نسخه خطی مجلس شورای اسلامی.
صائب تبریزی، محمدعلی (75-1373). دیوان. به کوشش محمد قهرمان. تهران: علمی و فرهنگی.
صفا، ذبیحالله (1368). آیین سخن. تهران: ققنوس.
صفوی، کورش (1383). از زبانشناسی به ادبیات، جلد دوم: شعر. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
طالقانی، درویش عبدالمجید (1363). دیوان شعر. تصحیح: احمد سهیلی خوانساری. تهران: انتشارات ما.
طالقانی، درویش عبدالمجید (1380). مرقع کوهِ نور و جنگِ شعر. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
فتوحی رودمعجنی، محمود (1398). «جمالشناسی اغراق در سبک هندی». کهننامۀ ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوفصلنامۀ (مقالۀ علمی-پژوهشی)، سال دهم، شمارۀ دوم، صص. 287-333.
فرادی، عبدالله (1369). «خوشنویسی و تحولات اجتماعی». سوره، شمارۀ 13، صص. 41-38.
فضائلی، حبیبالله (1390). اطلس خط. تهران: انتشارات سروش.
کلک مستی (1383). قطعات منتخب خوشنویسی (به مناسبت چهارصدمین سال شهادت استاد کل میرعماد قزوینی). قزوین: انجمن خوشنویسان قزوین.
کمالالدین اسماعیل اصفهانی (۱۳۴۸). دیوان. به اهتمام: حسین بحرالعلومی. تهران: دهخدا.
گلستانه، سیدعلیاکبر (۱۳۷۵). گلستانی از گلستانه. مقدمه: زضا مشعشعی. تهران: یساولی.
مجتهدی، مهدی (1331). «سخنی دربارۀ صائب». مجلۀ مهر، سال هشتم، شمارۀ 4، ص. 244-246.
مشعشعی، غلامرضا (1391). احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
نظیری نیشابوری، محمدحسین (1379). دیوان. تصحیح: محمدرضا طاهری. تهران: نگاه.
وطواط، رشیدالدین محمد (1362). حدایقالسحر فی دقایقالشعر. تصحیح: عباس اقبال. تهران: طهوری و سنائی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 459 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 233 |
||