| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,449 |
| تعداد مقالات | 17,761 |
| تعداد مشاهده مقاله | 57,959,217 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,554,021 |
موضوعشناسی ورع برای فقه المعرفه و العقیده، فقه الاخلاق و فقه العمل بر اساس روایات | ||
| دین پژوهی و کارآمدی | ||
| دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 11، خرداد 1403، صفحه 61-84 اصل مقاله (1.69 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/nrr.2024.61932.1325 | ||
| نویسندگان | ||
| محدثه معینی فر* 1؛ سمانه زارعی2 | ||
| 1استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران، | ||
| 2طلبه سطح چهار حوزه علمیه موسسه آموزش عالی معصومیه قم، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| موضوع فقه، رفتار مکلفان است که علیرغم اختلافهای میان فقیهان در شمولیت این موضوع، میتواند بر اساس نظر برخی، شامل سه حوزه فقه المعرفه و العقیده، فقه الاخلاق و فقه العمل باشد. فارغ از اختلافات در اصل مسئله، ورع نیز از واژگانی است که بهتناسب کاربردهای مختلف در فقه بهعنوان خصلت قاضی، مجتهد و مفتی و همچنین، گستردگی معنایی در روایات میتواند در هر سه حوزه فوق مطرح شود و موضوع حکم فقهی باشد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی درصدد پاسخ به این سؤال است که باتوجهبه ارتباط واژه «ورع» با سایر واژگان در روایات، ورع موضوع کدامیک از سه حوزه فقه المعرفه و العقیده، فقه الاخلاق و فقه العمل خواهد بود؟ جامعه آماری این پژوهش شامل 346 حدیث است که با استفاده از نرمافزار MAXQDA2020 کدگذاری شدند. محدود دانستن ورع به محدوده فقه الاخلاق و فقه المعرفه و العقیده به دلیل وجود روایات متعدد که ورع را در زمره عمل یا مساوی با آن میدانند، صحیح نیست، بلکه ورع در محدوده فقه العمل نیز داخل است و محدود دانستن آن به بابهای قضاوت، اجتهاد و تقلید و نماز در فقه العمل نیز کفایت نمیکند، بلکه ورع باید در باب عبادات فراتر از اوصاف امامجماعت نیز مطرح شود و چهبسا بتوان ورع را از اوصاف واجب همه بندگان و مکلفان اعم از مجتهد و مقلد دانست. در نهایت، ورع و واژگان مثبت همراه آن در روایات در صورتی موضوع فقه المعرفه و العقیده خواهد بود که دارای وصف معرفتشناختی باشد و اگر از مرحله شناختی خارج شد و به ظهور و بروز ظاهری در اعمال و رفتار انسان نرسید، در حوزه فقه الاخلاق وارد خواهد شد و اگر در قالب رفتار و فعل انسان عرضه شد، باید در وادی فقه العمل به دنبال حکم فقهی آن گشت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ورع؛ تحلیل محتوا؛ فقه العمل؛ فقه الاخلاق؛ فقه المعرفه | ||
| مراجع | ||
|
نهجالبلاغه
ابن الأثیر، مجدالدین، 1399ق، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج3، بیروت، المکتبه العلمیه.
اعرافی، علیرضا و موسوی، سید نقی، 1390، «گسترش موضوع فقه نسبت به رفتارهاى جوانحى»، فقه، 18(70)، 87-130، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم (پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی).
امیرپور، حیدر و دیگران، 1402، ««ورع و عفت» در آموزههای فقهی و عرفانی»، فصلنامه عرفان اسلامی، 20 (78)، 55-72، زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی.
اهوازی، ابن سکیت، 1412ق، ترتیب اصلاح المنطق، مشهد، آستان قدس رضوی.
آمدی، عبدالواحد بن محمد، بیتا، غررالحکم، ترجمه محمدعلی انصاری قمی، ج1، تهران، بینا.
ببی، ارل، 1387، روشهای تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه رضا فاضل، ج2، تهران، سمت.
برنجکار، رضا، 1391، روششناسی علم کلام، قم، دارالحدیث.
بکری دمیاطی، ابوبکر، 1418ق، اعانه الطالبین، بیروت، دارالفکر.
جزائری، سید عبدالله، بیتا، التحفه السنیه، بیجا، بینا.
جوادی آملی، عبدالله، 1388، حکمت عبادات، محقق، حسین شفیعی، قم، مرکز نشر اسراء.
جوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد، 1407ق، الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه، ج3، بیروت، دار العلم للملایین.
حصکفی، علاءالدین محمد بن علی، 1415ق، الدر المختار، ج4، بیروت، دارالفکر للطباعه.
حسینی سرشت، محمدصادق و اشرافی، امیر. (1388). «تقوا؛ سرآمد اخلاق، درآمدی بر شناخت مفاهیم اخلاقی از دیدگاه قرآن و سنت». فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی، 5(15)، 35-85، اصفهان، دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان.
حلی (علامه)، ابومنصور جمالالدین حسن بن یوسف بن مطهّر، 1410ق، نهایه الاحکام، ج2، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
رهنمایی، حسین (1397). «مقایسه «انسان اخلاقی مطلوب» در اسلام و تائوئیسم با تأکید بر «نهجالبلاغه» و «تائو ته چینگ»»، معرفت ادیان، 1 (37)، 45-63، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
سبزواری، سید عبدالاعلی، بیتا، مهذب الاحکام فی بیان حلال و الحرام، ج15، بیجا، بینا.
سهرابی، فرامرز، 1393، اخلاق زمینهساز، پژوهش های مهدوی، 3(9)، 53-74، قم، مؤسسه آینده روشن.
شاملی، نصراله، و بناییان اصفهانی، علی، 1395، «تبیین میدان معناشناسی واژگان «ورع» و «عفت» در نهج البلاغه»، پژوهشهای نهج البلاغه، 15(50 )، 91-106، قم، بنیاد بین المللی نهج البلاغه.
صافی گلپایگانی، لطفالله، 1416ق، هدایه العباد، ج1، قم، دارالقرآن الکریم.
طبرسى، فضل بن حسن، 1384ق، نثر اللآلی، ج1، مشهد، آستان قدس رضوی.
طوسی، محمد بن حسن، 1414ق، مجموعه ورّام (تنبیه الخواطر و نزهه النواظر)، امالی، ج1، قم، دار الثقافه.
عبدی، حمزه و پسندیده، عباس، 1394، بررسی و تحلیل روایات «مکارم الأخلاق». قم، انتشارات دارالحدیث.
فراهیدی، خلیل بن احمد، 1408ق، کتاب العین، ج1، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
فیض کاشانی، محسن، بیتا، النخبه فی الحکمه العملیه و الأحکام الشرعیه، بیجا، بینا.
قزوینی رازی، احمد بن فارس، 1399ق، معجم مقاییس اللغه، ج3، 4 و 6، بیروت، دارالفکر.
کراجکی، محمد بن علی، ۱۳۹۴ق، معدن الجواهر و ریاضه الخواطر، احمد حسینی اشکوری، ج1، تهران، مکتبه المرتضویه.
کلینی، محمد بن یعقوب، 1407ق، الکافی، ج1 و2، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
گیلانی، عبدالرزاق، 1377، شرح مصباح الشریعه، ج1، تهران، پیام حق.
لیثی واسطی، علی بن محمد، 1376، عیون الحکم و المواعظ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
مجتبوى، سید جلالالدین، 1377، علم اخلاق اسلامى، ج2، تهران، انتشارات حکمت.
مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحار الأنوار، ج52 و 70، تهران، مؤسسه الوفاء.
محمدی ریشهری، محمد، 1388، مبانی شناخت، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
مصباح یزدی، محمدتقی، 1386، ورع، اجتهاد و همدردی با دیگران؛ شرط حصول ولایت، سخنرانی در جمع کارکنان و دانشپژوهان مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره) به مناسبت شهادت امام جعفر صادق علیهالسلام، قابل دسترسی در سایت: B2n.ir/p79283.
مصری، ابن نجیم، 1418ق، البحر الرائق، ج6، بیروت، دارالکتب العلمیه.
مفید، محمد بن نعمان، بیتا، المقنعه. ج1، قم، نشر اسلامی.
مکارم شیرازى، ناصر، 1385، اخلاق اسلامى در نهجالبلاغه، اکبر خادم الذاکرین، ج1، قم، نسل جوان.
مکی عاملی، محمد بن جمالالدین، 1414ق، الدروس، ج2، قم، اسلامی.
موسوی خمینی، سید روحالله، 1394، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی سیرجانی، سهیلا، 1387، زهد پارسا. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی. 4(12)، 99-113، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران جنوب.
موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، 1401ق، کتاب القضاء، ج1، قم، خیام.
نجفی، محمدحسن، 1363، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج41، تهران، دارالکتب العلمیه.
نراقی، محمدمهدی، 1312ق، جامع السعادات، ج1، بیروت، اعلمی.
نئوندورف، کیمبرلی ای.، 1395، راهنمای تحلیل محتوا، ترجمه حامد بخشی و وجیهه جلائیان بخشنده، مشهد، انتشارات جهاد دانشگاهی.
نوری، میرزا حسین، ۱۴۰۸ق، مستدرکالوسائل، ج12، بیروت، مؤسسه آلالبیت لاحیاء التراث.
واعظی، سید محمدرضا، 1399، روششناسی کاربردی اجتهاد، قم، انصاریان.
وحید خراسانی، حسین، بیتا، منهاج الصالحین، ج1، بیجا، بینا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 366 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 377 |
||