آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,538 |
| تعداد مقالات | 18,765 |
| تعداد مشاهده مقاله | 62,713,024 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,661,539 |
مکان یابی بهینه پایگاه های چند منظوره مدیریت بحران با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی مناطق 4 و 10 شهرداری تبریز ) | ||
| نشریه کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی | ||
| مقاله 2، دوره 4، شماره 10، فروردین 1403، صفحه 47-17 اصل مقاله (1.75 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/rsgi.2024.60917.1070 | ||
| نویسندگان | ||
| مینا محسن زاده* 1؛ علیرضا محمدی2؛ حسین نظم فر3 | ||
| 1دانشجوی دکترای دانشگاه محقق اردبیلی | ||
| 2استاد گروه آموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری -دانشکده علوم اجتماعی - دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اردبیل - کشور ایران | ||
| 3استادگروه اموزشی جغرافیا و برنامه ریزی شهری -دانشگده علوم اجتماعی - دانشگاه محقق اردبیلی - شهر اردبیل- کشور ایران | ||
| چکیده | ||
| در سالهای اخیر احداث پایگاههای پشتیبانی مدیریت بحران در دستور کار سازمان مدیریت بحران شهر تبریز قرار گرفته است. یکی از موارد قابل توجه قبل از احداث این پایگاهها مطالعه، بررسی و انتخاب مکان جغرافیایی مناسب برای استقرار این نوع کاربری است. در این پژوهش مکانیابی بهینه پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران در مناطق 4 و 10 شهرداری تبریز مورد مطالعه قرار گرفته است. در مرحله نخست به شناسایی و بررسی عوامل موثر بر مکانگزینی پایگاهها، پرداخته شد. پس از گرد آوری و آماده سازی لایهها، نقشههای رستری تهیه گردید و سپس وزن دهی به پارامترها با استفاده از فرآیند AHP در نرم افزار Expertchoice انجام گرفت. در مرحله بعد لایههای اطلاعاتی بر مبنای مدل Fuzzy با یکدیگر تلفیق و در نهایت از ترکیب نتایج حاصل از این مرحله گزینههایی به عنوان مکان مطلوب، معرفی شدند و با توجه به قابلیت سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در حل مسائل پیچیده شهری و سهولت در تحلیل و آنالیزهای مکانی، از تواناییهای این سیستم جهت آماده سازی، تلفیق و تحلیل لایهها بهره گرفته شده است. که نتایج استراج شده این پژوهش، بخش جنوبی منطقه چهار به عنوان گزینه برتر تعیین شد که دارای فضاهای شهری مناسب از قبیل فضاهای سبز، آموزشی، ورزشی و... می باشد و شرایط دسترسی مناسبی دارند که دارای اولویت بیشتری برای استقرار این پایگاه می باشد، و بهترین مکان ها جهت مکان گزینی این پایگاه، مربوط به پارک های امیر کبیر، آنا، توحید ارزیابی شده است. | ||
تازه های تحقیق | ||
در تحقیق حاضر به منظور مکانگزینی بهینه پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران از مدلهای AHP و مدل فازی استفاده گردید. نتایج حاصله به شرح ذیل است: - به منظور مکانیابی پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران در مناطق چهار و ده تبریز، ابتدا شاخصها و عوامل تاثیر گذار بر مکانیابی اعم از معیارها و زیر معیارها تعیین شد. سپس با بهرهگیری از قابلیتهای فرایند تحلیل سلسله مراتبی بر اساس هفت معیار و یازده زیر معیار مربوط به این معیارها، الگویی طرح ریزی و پس از تجزیه و تحلیل معیارهای اثر گذار در فرایند سلسله مراتبی، در ماتریس دودوئی مقایسهای وزنهای نهایی به دست آمده و حاصل مدل AHP مطابق شکل 5 با لحاظ نمودن محدودیتها صورتی نسبتاً منطقی و صحیحتری به خود گرفت و در ابزار تحلیل مکانی (GIS ) از طریق همپوشانی این لایهها، مناطق پیشنهادی با درجه بسیار مطلوب، مطلوب، نسبتاً مطلوب، نامطلوب و بسیار نامطلوب استخراج گردید و مناطقی که بیشترین قابلیت را در احداث پایگاهها داشتند مورد شناسایی واقع شدند. - نقشه حاصله از عملیات جمع جبری فازی بین لایهها در شکل 6، مناطق بیشتری را به عنوان مکانهای با ارزش غیر از صفر نشان می دهد. زیرا در این روش نقش پیکسلهای صفر در مواجهه با پیکسلهای غیر صفر خنثی می شود. حاصل جمع ارزش پیکسلها مقدار عددی پیکسل نهایی است، مکانهایی که ارزشی غیر از صفر دارند، در نقشه خروجی با امتیاز بالاتری نمایش داده شده اند. - بهترین مکانها برای پایگاههای چند منظوره در جنوبیترین قسمت منطقه چهار با مساحتی حدود 30 هکتار قرار گرفته است . - هر دو مدل تایید مینمایند قسمتهای جنوبی منطقه چهار بهترین وضعیت و مناطق شمالی بدترین وضعیت را برای در نظر گرفتن چنین خدماتی دارا می باشد. - نزدیکی منطقه انتخاب شده به پارکهای امیر کبیر، آنا، توحید سبب می شود تا در حال حاضر از امکانات این پارکها برای ایجاد پایگاههای چند منظوره استفاده گردد. - در وضعیت مطلوب علیرغم اینکه 21 محدوده معرفی شده اما با در نظر گرفتن مساحت مناسب ( بالای 2000 متر مربع ) 11 گزینه با مساحتی که در جدول 6 آمده بود بهترین حالت برای ایجاد پایگاههای چند منظوره را دارا می باشد، و با برداشتهای میدانی مکانهای مناسب که در شکل10 نمایش داده شد مکانهایی نهایی برای احداث پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران می باشد. در این پژوهش با توجه با 7 معیار و 11 زیر معیار متنوع به مکانیابی بهینه برای پایگاه چند منظوره مدیریت بحران زده شد نتایج این مطالعه نشان میدهد نقاطی از شهر که دارای فضاهای باز کافی و در عین حال سازگار با کاربریهای اطراف میباشد، دارای پتانسیل نسبتاً بهتری برای استقرار پایگاهها هستند. در مقابل مناطق ده به جهت نزدیکی به خط گسل ، آسیب پذیری نسبتاً بالا، کاربریهای مختلط و عدم فضای کافی و دارای ارزش برنامهریزی، دارای کمترین قابلیت ممکن برای برنامهریزی پایگاه چند منظوره میباشند. با توجه به نتایج اخراج شده از پژوهش نقاطی از منطقه چهار که دارای فضاهای شهری مناسب از قبیل فضاهای سبز، آموزشی، ورزشی و ..... می باشد و شرایط دسترسی مناسبتری دارند دارای اولویت بیشتری برای استقرار این پایگاهها می باشد، و بهترین مکانها جهت مکانگزینی این پایگاه، مربوط به پارکهای امیر کبیر، آنا و توحید نواحی اطراف میدان جهاد به طرف 22 بهمن و چند نقطه دیگر ارزیابی شده است. در صورتیکه در حال حاضر سالن چند منظوره ستارخان در منطقه 10 شهرداری تبریز که در ثقه الاسلام شمالی، خیابان ستارخان نرسیده به خیابان شهید اصمعی با پیشرفت فیزیکی 50 درصدی در حال اجرا میباشد. این سالن با مساحت بالغ بر 1000 متر مربع با کاربری ورزشی و مدیریت بحران است که از نظر شاخصهای تحقیق حاضر علمی نمیباشد. - در صورت دسترسی به بانک اطلاعاتی مکانی مربوط به کل شهر پیشنهاد میشود که انتخاب مکانهای بهینه در فرایند مکانگزینی پایگاههای چند منظوره شهر تبریز، بدون در نظر گرفتن مرز مناطق شهرداری و برای کل محدوده شهر بررسی شود. زیرا در غیر این صورت، تعیین مکانهای مطلوب در هر منطقه جهت استقرار پایگاهها بدون توجه به مناطق مجاور انجام شده و این مساله موجب عدم توزیع و پراکندگی صحیح پایگاهها در کل شهر میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مکان یابی؛ پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران؛ سیستم اطلاعات جغرافیایی؛ فرآیند تحلیل سلسله مراتبی؛ مدل فازی؛ مناطق 4 و 10 تبریز | ||
| اصل مقاله | ||
|
در سالهای اخیر احداث پایگاههای پشتیبانی مدیریت بحران در دستور کار سازمان مدیریت بحران شهر تبریز قرار گرفته است. یکی از موارد قابل توجه قبل از احداث این پایگاهها مطالعه، بررسی و انتخاب مکان جغرافیایی مناسب برای استقرار این نوع کاربری است. در این پژوهش مکانیابی بهینه پایگاههای چند منظوره مدیریت بحران در مناطق 4 و 10 شهرداری تبریز مورد مطالعه قرار گرفته است. در مرحله نخست به شناسایی و بررسی عوامل موثر بر مکانگزینی پایگاهها، پرداخته شد. پس از گرد آوری و آماده سازی لایهها، نقشههای رستری تهیه گردید و سپس وزندهی به پارامترها با استفاده از فرآیند AHP در نرم افزار Expertchoice انجام گرفت. در مرحله بعد لایههای اطلاعاتی بر مبنای مدل Fuzzy با یکدیگر تلفیق و در نهایت از ترکیب نتایج حاصل از این مرحله گزینههایی به عنوان مکان مطلوب، معرفی شدند و با توجه به قابلیت سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در حل مسائل پیچیده شهری و سهولت در تحلیل و آنالیزهای مکانی، از تواناییهای این سیستم جهت آماده سازی، تلفیق و تحلیل لایهها بهره گرفته شده است. که نتایج استخراج شده این پژوهش، بخش جنوبی منطقه چهار به عنوان گزینه برتر تعیین شد که دارای فضاهای شهری مناسب از قبیل فضاهای سبز، آموزشی، ورزشی و... می باشد و شرایط دسترسی مناسبی دارند که دارای اولویت بیشتری برای استقرار این پایگاه می باشد، و بهترین مکانها جهت مکانگزینی این پایگاه، مربوط به پارکهای امیر کبیر، آنا، توحید ارزیابی شده است. | ||
| مراجع | ||
Coburn, Andrew and spence, Robin (2002), Earthquake protection, john Wiley & Sons Ltd. jotin Khisty,C. and Kent lall,B. , " Transportation Engineering", 2nd Edition, prentice-Hall,New Jersey, 1998, pages720 J.Malczewski: " GIS and Multicriteria Decision Analysis",John-Wiley &sons, 1999. Saaty TL. (1980) the analytic hierarchy process: planning, priority setting,and resource allocation. New York/London: McGraw-Hill International Book co. Asadi Nazari M.( 2013). planning and location of temporary accommodation camps for earthquake survivors, urban and regional planning master's thesis, Faculty of Arts, Tarbiat Modares University. ).( In persion). Ahadnejad Roshni M., Jalili K., and Zolfi A.( 2013). optimal location of temporary accommodation places for earthquake victims in urban areas using multi-criteria methods and GIS (case study of Zanjan city).( In persion). Amiri F.(2016). Location of high pressure posts using geographic information system Rasouli A. A., Mahmoodzadeh H., Yazdachi S., and Zarin Bal M.( 2013). Evaluation of Hierarchical Analysis and Weighted Linear Combination Methods in Locating Urban Waste Disposal, Case Study: Marand City, Geography and Urban Planning and Regional, No. 4, Fall 91. ( In persion). Rezaei Moghadam M. H.(2013). Application of Boolean logic and simple additive weighting in geomorphological location of urban waste disposal (case study: Saqqez city), Geographical Research Quarterly, 27th year, number 4, winter 2013, serial number 107. ( In persion) Zare M., (2010). Earthquake risk and construction in the north Tabriz fault zone and the fault zone of seismic faults in Iran, Seismology and Earthquake Engineering Research Journal, No. 2 and 3. ( In persion). Shoja Iraqi M., (2018). Optimum Location of Crisis Management Support Bases Using Geographical Information System, Tolai Simin, Master's Thesis, Tarbiat Moalem University, Tehran, Department of Geography. ( In persion) Alavi S. A., and Aghaari M.( 2016). optimal distribution of chain stores in Tehran, use of GIS, Shahr Nagar, No. 42. ( In persion) Lotfalizadeh Lahrodi A.( 2013). surveying the earthquake risk in order to locate temporary accommodation sites using geographic information system (case study: areas one and five of Tabriz city). ( In persion) Qadiri M. A.( 2013). the use of urban planning methods in reducing the vulnerability of urban areas against Earthquake, a case study of District 17 of Tehran, Tarbiat Modares University. ( In persion) Maguire DJ.( 2005).Geographic Information Systems, Hikmat Akbar, Program and Budget Magazine No. 8. Hamgaman magazine, 1385, crisis management support bases, number 9. ( In persion) Valizadeh Kamran Kh.( 2010). Earthquake risk zoning using remote sensing and geographic information systems in Tabriz city. Geographical space of winter 2019 - number 4. ( In persion) Al-Sheikh A. A., and Totunchian S.( 2016).GIS application in crisis management, a case study on the usability of GIS in Asaluyeh region crisis management, Geomatic Conference. ( In persion). Amiri F.,) 2016.( Location of high pressure substations using geographic information system. Urban conference. ( In persion). Mehdipour, Fatemeh and Mohammad Saadi Mesgari, Geomatic Conference.( 2016).Tehran, a model for positioning based on multi-criteria decision making methods in GIS..www.civilica.com Hajizadeh, J., & Mirab J.( 2013). an analytical report on the results of the head count to separate the ten districts of Tabriz municipality, deputy of planning and development - management of statistics and information analysis. ( In persion). Crisis Prevention and Management Organization of Tehran, 2016, a set of management instructions for the operation and maintenance of crisis management support bases in Tehran (special and multi-purpose). ( In persion). Saeednia, A., (2013). urban land use, green book of municipalities and rural areas of the country, second volume. Tehran. ( In persion). Qudsipour, H.( 2009). Discussions in multi-criteria decision-making: Hierarchical analysis process, Amirkabir University of Technology, Tehran. ( In persion). Qudsipour, H.( 2013). a set of management instructions for the operation and maintenance of Tehran city crisis management support bases (special and multi-purpose), Tehran city crisis management and prevention organization. ( In persion). Tehran Padir Consulting Engineers.( 2018). Seismic geotechnical zoning studies of Tabriz city, Volumes 1, 2, 3, 5, 16, 17, Urban Planning Studies Plan, East Azerbaijan Housing and Urban Planning Organization. ( In persion). Consulting Engineers for the role of the environment, 2013, Tabriz city development and construction plan, general survey of the region, Ministry of Roads and Urban Development, Department of Roads and Urban Development of East Azerbaijan Province. ( In persion). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 502 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 567 |
||