آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,471 |
| تعداد مقالات | 17,980 |
| تعداد مشاهده مقاله | 58,316,490 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 19,767,198 |
بررسی و ارزیابی جزیره حرارتی شهری با استفاده از تصاویر ماهوارهای شبانه TERRA و SENTINEL 3 (مطالعه موردی: کلانشهر تبریز) | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 92، 1404، صفحه 217-194 اصل مقاله (6.1 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2024.55836.3118 | ||
| نویسندگان | ||
| موسی عابدینی* 1؛ ابوذر صادقی2 | ||
| 1استاددانشکده علوم اجتماعی،استاد ژئو مورفولوژی گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل،ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل،اردبیل،ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف از این پژوهش محاسبه جزیره حرارتی شبانه کلانشهر تبریز (UHI ) و ارتباط آن با کاربری اراضی شهری است. برای انجام این پژوهش از دادههای شبانه ماهواره ترا سنجنده استر (باندهای10 الی 14) و سنتینل 3 از سنجنده SLSTR استفاده شد. تصویر سنجنده استر در محیط نرمافزار ENVI 5.3.1 و تصویر سنجنده SLSTR ماهواره سنتینل در محیط نرمافزار SNAP محاسبه و با استفاده از ARCGIS 10.8 سایر محاسبات آماری و خروجی انجام شد. در تصویر استر با کمینه دما 14/5 و بیشینه دما 91/23 درجه سانتیگراد که بیشترین دمای مناطق در این تصویر مربوط به کاربریهای زمین بایر، حمل و نقل، کشاورزی، صنعتی و مسکونی و همچنین مناطق کم ارتفاع و مناطق دارای فاقد پوشش گیاهی است. بیشترین درصد مساحت مربوط به دمای بین 16/15 الی 88/17 درجه سانتیگراد حدود 75/45 درصد شهر است. مناطقی با دمای بیش از 19 درجه سانتیگراد مساحتی برابر با 451/31 کیومتر مربع یعنی 58/12 درصد را شامل میشود. در سنجنده SLSTR نیز کمینه دما 84/12 و بیشینه دما 62/21 درجه سانتیگراد است که دو سنجنده در کمینه با هم اختلاف زیادی داشتند ولی در بیشینه دما از اختلاف کمتری برخوردار بودند. در این سنجنده نیز کاربریهای زمین بایر، حمل و نقل، کشاورزی، صنعتی و مسکونی بیشترین دما را دارند. در این سنجنده نیز دمای بین 29/17 الی 45/18 دارای بیشترین درصد مساحت بوده و مناطق دارای بالای 19 درجه سانتیگراد مساحتی معادل 068/17 کیلومتر مربع یعنی 82/6 درصد مساحت را شامل میشود . با توجه به نتایج استخراج شده که هر دو ماهواره دمای تقریبا مشابه و کاربری و مناطقی که دارای دمای بالایی بودند مشترک استخراج کردند میتوان گفت که در استخراج جزیره حرارتی شهری (دمای شبانه) از هر دو ماهواره میتوان استفاده کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کاربری اراضی شهری؛ شاخص پوشش گیاهی؛ کلانشهرتبریز؛ استر؛ پردازش تصاویر | ||
| اصل مقاله | ||
|
رشد و توسعه شهری به طور قابل توجهی بر جزیره حرارتی شهری (UHI) شهری تأثیر گذاشته است. بهخصوص در شهرهای کشورهای در حال توسعه، ارزیابی جزیره حرارتی شهری به عنوان یکی از موضوعات اصلی تحقیقات به شمار میآید، زیرا تأثیر قابل توجهی بر محیط اکولوژیک و زندگی در شهرها دارد. هدف از این پژوهش محاسبه جزیره حرارتی شبانه کلانشهر تبریز (UHI) و ارتباط آن با کاربری اراضی شهری است. برای انجام این پژوهش از دادههای شبانه ماهواره ترا سنجنده استر (باندهای10 الی 14) و سنتینل 3 از سنجنده SLSTR استفاده شد. تصویر سنجنده استر در محیط نرمافزار ENVI 5.3.1 و تصویر سنجنده SLSTR ماهواره سنتینل در محیط نرمافزار SNAP محاسبه و با استفاده از ARCGIS 10.8 سایر محاسبات آماری و خروجی انجام شد. در تصویر استر با کمینه دما 14/5 و بیشینه دما 91/23 درجه سانتیگراد که بیشترین دمای مناطق در این تصویر مربوط به کاربریهای زمین بایر، حمل و نقل، کشاورزی، صنعتی و مسکونی و همچنین مناطق کم ارتفاع و مناطق دارای فاقد پوشش گیاهی است. بیشترین درصد مساحت مربوط به دمای بین 16/15 الی 88/17 درجه سانتیگراد حدود 75/45 درصد شهر است. مناطقی با دمای بیش از 19 درجه سانتیگراد مساحتی برابر با 451/31 کیومتر مربع یعنی 58/12 درصد را شامل میشود. در سنجنده SLSTR نیز کمینه دما 84/12 و بیشینه دما 62/21 درجه سانتیگراد است که دو سنجنده در کمینه با هم اختلاف زیادی داشتند ولی در بیشینه دما از اختلاف کمتری برخوردار بودند. در این سنجنده نیز کاربریهای زمین بایر، حمل و نقل، کشاورزی، صنعتی و مسکونی بیشترین دما را دارند. در این سنجنده نیز دمای بین 29/17 الی 45/18 دارای بیشترین درصد مساحت بوده و مناطق دارای بالای 19 درجه سانتیگراد مساحتی معادل 068/17 کیلومترمربع یعنی 82/6 درصد مساحت را شامل میشود. با توجه به نتایج استخراج شده که هر دو ماهواره دمای تقریبا مشابه و کاربری و مناطقی که دارای دمای بالایی بودند مشترک استخراج کردند میتوان گفت که در استخراج جزیره حرارتی شهری (دمای شبانه) از هر دو ماهواره میتوان استفاده کرد؛ اگر پژوهش مورد نظر بعد از سال 2016 باشد میتوان از هر 2 ماهواره استفاده کرد ولی قبل از سال 2016 باشد میتوان از استر استفاده کرد. توان تفکیک زمانی سنتینل 4 روز و استر 16 روز است. اگر سری زمانی مورد استفاده قرار بگیرد ماهواره سنتیل 3 مناسبتر است و اگر قدرت تفکیک مکانی مورد نظر باشد ماهواره استر با توجه به 90 متر بودن باندهای حرارتی که تصاویر سنتینل 3 دارای قدرت تفکیک مکانی 500 هستند مناسبتر است. بنابراین با توجه به تغییرات و گسترش فیزیکی شهرهای در حال توسعه میتوان جزیره حرارتی را مورد پژوهش قرار داد. | ||
| مراجع | ||
|
اسماعیلپور، نجما؛ اسمعیلپور، فاطمه؛ یامی، مجتبی و امیرعضدی، حسین (1400). بررسی رابطه تغییرات پوششزمین و جزیرهحرارتی با استفاده از الگوریتم تکپنجره و روش مفهومی درخت تصمیم (نمونه موردی:شهر اهواز). نشریه علمی جغرافیا و برنامهریزی، 25(78)، 21-41.
امیری، رضا؛ علیمحمدی، عباس و علوی پناه، سیدکاظم (1386). مطالعه تغییرپذیری فضایی-زمانی حرارت در ارتباط با کاربری/پوشش زمین در منطقه شهری تبریز با استفاده از دادههای حرارتی و انعکاسی TM و ETM+ لندست. محیطشناسی، 33(43)، 120-107.
پوردیهیمی، شهرام؛ تحصیلدوست، محمد و عامری، پوریا (1398). تأثیر پوشش گیاهی بر کاهش شدت جزایر حرارتی شهری: نمونه موردی کلانشهر تهران. پژوهشهای سیاستگذاری و برنامهریزی انرژی، 5(16)، 97-122.
الحسینیالمدرسی، سیدعلی؛ ساعتی، مهدی و ابراهیمی، سیدعقیل (1394). استخراج جزایر حرارتی شهر تهران با استفاده از تصاویر ASTER. اولین کنفرانس مهندسی فناوری اطلاعات مکانی، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، دانشکده مهندسی نقشهبرداری، 1-10.
حلبیان، امیرحسین و سلطانی، زهرا (1399). واکاوی تغییرات فضایی – زمانی جزایر گرمایی شهری و کاربری اراضی با رویکرد زیست محیطی در شیراز. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 7(24)، 73-97.
خسروی، یونس؛ حیدری، محمدعلی؛ توکلی، آزاده و زمانی، عباسعلی (1396). تحلیل رابطه تغییرات زمانی دمای سطح زمین و الگوی فضایی تغییرات کاربری اراضی (مطالعه مورد: شهر زنجان). برنامهریزی و آمایش فضا، 21(3)، 119-144.
خواجه محمدیلر، سید رضا، ذوقی، فرهاد، فرج زاده، محمد، و پور حسین، فاطمه (1399). کتاب سالنامه آماری استان آذربایجان شرقی. سال 1398. سازمان مدیریت و برنامهریزی استان آذربایجان شرقی. 860-1.
رحمتی، مهدی، حیدری، شاهین و بمانیان، محمدرضا (1395). بررسی راهکارهای طراحی معماری بر کاهش اثر جزایر حرارتی شهری. نشریه انرژی ایران، 19(1)، 91-104.
سرور، هوشنگ؛ کرباسی، پوران و واعظی، موسی (1402). ارزیابی رابطه بین برنامهریزی کاربریزمین و شکلگیری جزایر حرارتی شهری (مطالعه موردی: مشگین شهر). فصلنامه علمی و مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 18(3)، 173-185.
صادقی، ابوذر و عابدینی، موسی (1400). بررسی روند تغییرات دمای سطح زمین بهصورت سری زمانی با استفاده از گوگل ارث انجین (مطالعه موردی: شهر تبریز از سال 1984 تا 2021). دومین همایش بینالمللی علم اطلاعات جغرافیایی، بنیادها و کاربردهای بینرشتهای، دانشگاه فردوسی مشهد.
عابدینی، اصغر؛ آزمون، مجتبی؛ آذرکیش، کیارش و مشتاقی، سینا (1402). کاهش اثرات جزایر گرمایشی شهر از طریق مصالح روسازی خنک (نمونه مطالعاتی: منطقه 8 کلانشهر تبریز). فصلنامه توسعه پایداری شهری، 4(13)، 91-114.
علویپناه، کاظم؛ رضایی، عبدالعلی؛ آزادی قطار، سعید و جدی ازغندی، حمیدرضا (1395). بررسی سطوح غیر قابل نفوذ و شاخص تفاضل پوشش گیاهی نرمال شده به عنوان پارامترهای نمایشگر جزایر حرارتی شهری با استفاده از تصاویر ماهوارهای. نشریه علمی جغرافیا و برنامهریزی، 20(55)، 183-207.
عابدینی، موسی؛ قلعه، احسان؛ آقازاده، نازفر؛ محمدزاده شیشهگران، مریم (1401). پایش دمای سطح زمین و بررسی رابطه کاربری اراضی با دمای سطح با استفاده از تصاویر سنجنده OLI و TM. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22(67)، 393-375.
عابدینی، موسی؛ محمدزاده شیشهگران، مریم و احسان قلعه (1401). پایش و برآورد وسعت مناطق دچار حریق بخشی از کوهستان زاگرس با استفاده از تصاویر ماهواره لندست. نشریه جغرافیا و برنامهریزی محیطی. 33(4)، 62 -49.
کیاورز مقدم، مجید و کریمی فیروزجایی، محمد (1395). بررسی و پیشبینی شدت جزیره حرارتی شهر بابل در بازه زمانی 1364-1424 با استفاده از فناوری سنجش از دور. اولین کنفرانس ملی فناوری اطلاعات و مدیریت شهری، تهران.
متکان، علی اکبر؛ نوحهگر، احمد؛ میرباقری، بابک و ترک چین، ناهید (1393). تحلیل نقش کاربری اراضی در شکلگیری جزایر حرارتی با استفاده از دادههای چند زمانه سنجنده ASTER (مطالعه موردی: شهر بندرعباس). سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی در منابع طبیعی ، 5(4)، 1-14.
محمدی، مجتبی؛ عفیفی، محمد ابراهیم (1400). بررسی وقوع پدیده جزایر حرارتی شهری با استفاده از تصاویر ماهوارهای ASTER (منطقه مورد مطالعه: شهر شیراز)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 10(37)، 21-44.
محمدیراوری، فروغ؛ مزیدی، احمد و بهزادیشهربابک، زهرا (1401). ارزیابی روند تغییرات دما، جزیره حرارتی و پوشش گیاهی ایام گرم سال در شهر یزد. فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، 32(125)، 163-177.
مرکز آمار ایران، جمیعت شهرستانهای ایران، سال 1395.
مسعودیان، سیدابوالفضل و منتظری، مجید (1399). رفتار زمانی – مکانی جزیره حرارتی شهر اصفهان. مخاطرات محیط طبیعی، 9(24)، 35-46.
مصریعلمداری، پرچهر و رسولی، سیدحسن (1400). تحلیل تاثیر تغییرات اقلیمی شهری بر میزان توزیع فضایی جمعیت با تاکید بر جزایر حرارتی نمونه موردی: شهر ساری. نشریه علمی جغرافیا و برنامهریزی، 25(77)، 231-243.
هاشمی دره بادامی، سیروس؛ درویشی بلورانی، علی؛ علویپناه، سیدکاظم و ملکی محمد، بیاترضا (1398). تحلیل تغییرات جزیره حرارتی سطوح شهری در روز و شب با استفاده از محصولات چند زمانه مادیس (مطالعه موردی: کلانشهر تهران). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 19(52)، 113-128. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 564 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 159 |
||