تعداد نشریات | 43 |
تعداد شمارهها | 1,262 |
تعداد مقالات | 15,535 |
تعداد مشاهده مقاله | 51,553,604 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 14,493,751 |
تأثیر کودهای زیستی فسفر بر عملکرد و جذب فسفردر سیب¬زمینی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
دانش آب و خاک | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مقاله 10، دوره 23، شماره 2، مرداد 1392، صفحه 125-138 اصل مقاله (249.56 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مصطفی قبادی* ؛ شاهرخ جهانبین؛ حمیدرضا اولیایی؛ رحیم مطلبی فرد؛ خسرو پرویزی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
به منظور بررسی تأثیر کودهای زیستی فسفر بر فراهمی فسفر خاک، عملکرد و میزان فسفر جذب شده در سیبزمینی (Solanum tuberosum L.) رقم ساوالان، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1388 در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان اجرا گردید. تیمارها شامل 1) بدون استفاده از کود شیمیایی و زیستی (شاهد)، 2) 100 کیلوگرم سوپرفسفاتتریپل (TSP)، 3) 200 کیلوگرم (TSP) در هکتار، 4) 300 کیلوگرم کود بیوفسفاتطلایی با 3600 گرم پودر باکتری تیوباسیلوس در هکتار، 5) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار چهارم، 6) 300 کیلوگرم کود بیوفسفاتطلایی به همراه 7200 گرم پودر باکتری تیوباسیلوس در هکتار، 7) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار ششم، 8) 5 لیتر در هکتار مایه تلقیح بیوفسفر، 9) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمارهشتم، 10) 10 لیتر در هکتار مایه تلقیح بیوفسفر و 11) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار دهم بودند. نتایج نشان داد که بیشترین غلطت فسفر غده (284/0 %)، میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک (mg/kg 6/26)، حداکثر عمکرد (kgha-1 67083) و کمترین pH خاک (8/7) در تیمار 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و بیشترین غلظت فسفر برگ (3/0 %)، ماده خشک غده (8/24%) و بلندترین ارتفاع ساقه (cm 82) نیز متعلق به تیمار 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار بود. کمترین میزان عملکرد، فسفر غده و برگ، ارتفاع ساقه، فسفر قابل جذب گیاه در خاک و همچنین بالاترین میزان pH (26/8) در تیمار شاهد ثبت گردید. بطور کلی برای رشد سیبزمینی در خاکهای مشابه، مصرف 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار میتواند توصیه شود. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
خاک؛ سیب¬زمینی؛ عملکرد؛ فسفر؛ کود زیستی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
تأثیر کودهای زیستی فسفر بر عملکرد و جذب فسفردر سیبزمینی
مصطفی قبادی1*، شاهرخ جهانبین،2 حمیدرضا اولیایی،3 رحیم مطلبیفرد4 و خسرو پرویزی4
تاریخ دریافت: 24/12/89 تاریخ پذیرش 24/08/91 1-دانشجوی کارشناسی ارشد زراعت دانشگاه یاسوج 2-استادیار گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج 3-استادیار گروه علوم خاک دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج 4- اعضای هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان *مسئول مکاتبه: Email: gobady1364@yahoo.com
چکیده به منظور بررسی تأثیر کودهای زیستی فسفر بر فراهمی فسفر خاک، عملکرد و میزان فسفر جذب شده در سیبزمینی (Solanum tuberosum L.) رقم ساوالان، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1388 در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان اجرا گردید. تیمارها شامل 1) بدون استفاده از کود شیمیایی و زیستی (شاهد)، 2) 100 کیلوگرم سوپرفسفاتتریپل (TSP)، 3) 200 کیلوگرم (TSP) در هکتار، 4) 300 کیلوگرم کود بیوفسفاتطلایی با 3600 گرم پودر باکتری تیوباسیلوس در هکتار، 5) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار چهارم، 6) 300 کیلوگرم کود بیوفسفاتطلایی به همراه 7200 گرم پودر باکتری تیوباسیلوس در هکتار، 7) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار ششم، 8) 5 لیتر در هکتار مایه تلقیح بیوفسفر، 9) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمارهشتم، 10) 10 لیتر در هکتار مایه تلقیح بیوفسفر و 11) 100 کیلوگرم (TSP) + تیمار دهم بودند. نتایج نشان داد که بیشترین غلطت فسفر غده (284/0 %)، میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک (mg/kg 6/26)، حداکثر عمکرد (kgha-1 67083) و کمترین pH خاک (8/7) در تیمار 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و بیشترین غلظت فسفر برگ (3/0 %)، ماده خشک غده (8/24%) و بلندترین ارتفاع ساقه (cm 82) نیز متعلق به تیمار 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار بود. کمترین میزان عملکرد، فسفر غده و برگ، ارتفاع ساقه، فسفر قابل جذب گیاه در خاک و همچنین بالاترین میزان pH (26/8) در تیمار شاهد ثبت گردید. بطور کلی برای رشد سیبزمینی در خاکهای مشابه، مصرف 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار میتواند توصیه شود.
واژههای کلیدی: خاک، سیبزمینی، عملکرد، فسفر، کود زیستی
The Effect of Phosphorus Biofertilizers on Yield and Phosphorus Uptake in Potato
M Ghobady *1, S Jahanbin2, HR Owliaie3 R Motalebifard4 and K Parvizi4
Recived: 15 March 2011 Accepted: 14 November 2012 1-M.Sc. Student of Agronomy, Dept. of Agronomy and Plant Breeding, Yasouj Univ. Iran. 2-Assoc. Prof,. Dept. of Agronomy and Plant Breeding, Yasouj Univ. Iran. 3-Assoc. Prof., Dept of Soil Sci., Yasouj Univ. Iran. 4-Faculty Members of Agricultural and Natual Resource Research Center of Hamedan. Iran. *Corresponding Author E-mail: gobady1364@yahoo.com
Abstract To evaluate the effect of phosphorus biofertilizers on soil phosphorus availability, yield and phosphorus absorption of potato (Solanum tuberosum L.) cv. Savalan, a field experiment was conducted based on randomized complete blocks design with three replications in Agricultural Research Center of Hamedan during 2009. Treatments were included: (1) control; (2) 100 kg ha-1 triple super phosphate (TSP), (3) 200 kg ha-1 TSP; (4) 300 kg ha-1 Golden Biophosphate + 3600 g ha-1 of Thiobacillus; (5) 100 kg ha-1 + treatment four; (6) 300 kg ha-1 Golden Biophosphate and 7200 g ha-1 Thiobacillus; (7) 100 kg ha-1 TSP + treatment six; (8) 5 Lha-1 Biophosphor inoculation (BIS) (Pseudomonas and Thiobacillus); (9) 5 Lha-1 of BIS and 100 kg ha-1 TSP; (10) 10 Lha-1 of BIS and (11) 10 Lha-1 of BIS and 100 kg ha-1 TSP. The results showed that maximum P concentration in tuber (0.284%), available phosphorus of soil (26.6 mg/kg) and yield (67083 kg ha-1) and minimum of soil pH (7.8) were obtained with 100kg ha-1 TSP and 300 kg ha-1golden biophosphat and 7200 g ha-1 in Thiobacillus treatment. Also 100 kg ha-1 TSP and 300 kg ha-1 golden biophosphat plus 3600 g ha-1 Thiobacillus treatment had highest P concentration of leaves (0.3 %), dry matter of tuber (24 %) and stem height (82 cm). Lowest amount of yield, tuber, leaves and soil phosphorus and stem height and highest rate of soil pH (8.26) was resulted in control treatment. In general, to achieve the optimum growth of potato in similar soils, application of 100 kg ha-1 TSP and 300 kg ha-1 golden biophosphat plus 3600 g ha-1 Thiobacillus could be recommended.
Keywords: Biofertilizer, Phosphorus, Potato, Soil, Yield
مقدمه فسفر از جمله عناصر غذایی اصلی مورد نیاز گیاه است که در بسیاری از فرآیندهای بیوشیمیایی، ترکیبات انرژیزا، ساخت و انتقال انرژی، نقش مهمی دارد. کمبود این عنصر، فعل و انفعالات سوخت و ساز نظیر تبدیل قند به نشاسته را در گیاه متوقف ساخته و بر اثر اثر عدم تبدیل قند به نشاسته، آنتوسیانین (رنگ ارغوانی) در برگ تشکیل میشود (ملکوتی و نفیسی 1373). در صورت کمبود فسفر در سیبزمینی، قسمت بالایی برگها به رنگ سبز تیره متمایل میشود و برگهای پایین ساقه به رنگ ارغوانی درمیآید. فسفر در بیشتر خاکها با کلسیم و به ندرت با آهن و آلومینیوم تشکیل کمپلکس میدهد. به دلیل ظرفیت بالای برخی خاکها برای تثبیت فسفر، تحرک آن در خاک در مقایسه با سایر عناصر بسیار کم است. در خاکهای آهکی رسوب فسفر به صورت فسفات کلسیم، عامل اصلی کاهش قابلیت جذب فسفر در خاک به شمار میرود (کوار و باربر 1998). جلالی و کلاهچی (1380) نشان دادند زمانی که کود فسفر به خاک افزوده میشود، بخشی از آن باعث افزایش فسفر محلول و مابقی رسوب مینماید و با قدرت زیاد در خاک تثبیت میشود که به آسانی با فسفر محلول به تعادل نمیرسد. جاوید و روویل (2002) در مطالعه اثر خوابانیدن[1] بر قابلیت عصارهگیری فسفر گزارش کردند که بعد از گذشت 45 تا 90 روز تا 80 درصد از فسفر مصرفی به صورت غیر قابل جذب درآمده و قابل عصارهگیری به روش اولسن نیست . جلالی و کلاهچی ( 1384) اعلام کردند که برای افزایش فسفر قابل جذب به میزان 10 میلیگرم در هر کیلوگرم خاک باید 55-40 میلیگرم فسفر در کیلوگرم خاک استفاده کرد. نتایج به دست آمده توسط این محققان نشان میدهد که به طور متوسط 78 درصد کود فسفر مصرفی طی مدت سه هفته به شکل غیر قابل جذب تبدیل میشود. دخالت ریزجانداران در افزایش حلپذیری فسفاتهای معدنی، در دهه اول قرن بیستم شناخته شد و از آن زمان تاکنون مطالعات زیادی در این باره انجام شده است. باکتریهای حلکننده فسفات از جنسهای Pseudomonas، Bacillus به ویژه Thiobacillus و همچنین چند نوع قارچ در انحلال فسفات نقش دارند. اکثر این ریزجانداران در محلول سازی فسفر از کمپلکسهای فسفات کلسیم نقش دارند و تنها بخش کوچکی از فسفر را از ترکیبات فسفات آهن و فسفات آلومینیوم آزاد میسازند. از این رو ریزجانداران نقش مؤثرتری در خاکهای آهکی دارند که اینگونه خاکها حاوی مقادیر فراوانی فسفات کلسیم میباشند (حامیدا و همکاران 2006). دوبیو بیلور (1992) نشان دادند که اضافه کردن سنگ فسفات (آپاتیت) به همراه حلکنندههای فسفات باعث افزایش عملکرد ذرت، بقولات، سیبزمینی و دیگر محصولات میشود. همچنین آنها نشان دادند سنگ فسفات (آپاتیت) را میتوان به همراه حلکنندههای فسفات در خاکهای خنثی و آهکی استفاده نمود. در دهههای اخیر تحقیقات زیادی در رابطه با استفاده از این باکتریها متمرکز بوده است. نتایج این تحقیقات نشان داده است که سازوکارهای زیادی مسئول افزایش رشد و عملکرد در گیاهان میباشند. علاوه بر افزایش جذب عناصر غذایی، پیش ماده هورمونهای گیاهی به وسیله ریزجانداران در ریزوسفر گیاه، توان تولید [2]ACCA دآمیناز، کنترل پاتوژنهای گیاهی، قدرت حلکنندگی فسفات و تولید سیدروفور از جمله مکانیسمهای افزایش رشد و عملکرد در گیاهان میباشد (بانریچ و همکاران 2006). گلیک و همکاران (1995) اعلام نمودند که شواهدی دال بر افزایش فراهمی عناصر غذایی گیاه در ریزوسفر به دلیل فعالیت باکتریهای ریزوسفری محرک رشد وجود دارد. سازوکار عمل در این مورد شامل افزایش انحلال عناصر غذایی و یا تولید مواد کلاتکننده مانند سیدروفورها و اسیدهای آلی میباشد. تولید اسیدهای آلی مثل گلوکونیک باعث اسیدی شدن محیط اطراف ریشه آزادسازی فسفر میشود، سازوکارهای دیگری برای انحلال فسفر پیشنهاد شدهاند که عبارت از تولید مواد کلات کننده، تولید اسیدهای معدنی از قبیل اسیدسولفوریک، اسیدنیتریک و اسیدکربنیک به وسیله ریزجانداران خاک میباشد (گیانشوار و همکاران 2002). در پژوهشی که فرزانا و رادیزه (2005) در مورد تأثیر باکتریهای ریزوسفری بر عملکرد سیبزمینی انجام دادند، افزایش معنیداری در وزن خشک ساقه و ریشه را در گیاهان تلقیح شده با باکتری گزارش کردند. جذب عناصر غذایی نیتروژن، پتاسیم و فسفر در گیاهان تلقیح شده با باکتریهای ریزوسفری افزایش معنیداری نسبت به گیاهان تلقیح نشده داشتند. این محققان اظهار داشتند که افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی و آب، باعث افزایش رشد میشود. ریشه رشد یافته در مجاور باکتریهای حلکننده فسفات با افزایش تولید سیدرفور و آنتی بیوتیک و تقویت قدرت رقابت گیاه در مصرف مواد غذایی با پاتوژنهای بیماریزا در ریزوسفر، مانع رشد پاتوژنهای بیماریزای گیاهی میشود که در نهایت این عوامل باعث افزایش رشد گیاه تلقیح شده با باکتریها نسبت به گیاه کنترل (شاهد) میشود. اکسین تولید شده توسط این باکتریها با تحریک توسعه سلولی باعث افزایش رشد گیاه، ریشهزایی و افزایش شاخهزایی میشود (فرانکنبرگر و ارشد 1995). مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی یکی از چالشهای مهم کشاورزی است. پیامد مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی فسفاته علاوه بر تجمع بیش از نیاز فسفر، باعث ایجاد رقابت در جذب عناصر ریز مغذی به ویژه روی (Zn)، اتلاف سرمایه، کاهش جمعیت قارچ میکوریزا و از همه مهمتر تجمع بیش از حد کادمیم در محصولات کشاورزی میشود. بنابراین با مصرف بیش از حد کودهای فسفاته عناصر سمی، مانند کادمیم توسط گیاهان جذب و وارد زنجیره غذایی انسان و حیوان میگردد (بایبوردی و ملکوتی 1380). مصرف کودهای زیستی با کاهش مصرف کودهای شیمیایی و در پی آن کاهش هزینههای تولید و آلودگیهای زیست محیطی ناشی از مصرف کودهای شیمیایی یکی از راهبردهای مهم برای نیل به کشاورزی پایدار است. سطح زیر کشت سیبزمینی در ایران 176 هزار هکتار میباشد. سیبزمینی به علت دارا بودن ریشه سطحی از نظر جذب فسفر ناکارا میباشد. استان همدان با سطح زیر کشت25616 هکتار و متوسط عملکرد 38834 کیلوگرم در هکتار، با تولید900000 تن غده سیبزمینی در سال (بینام 1387) یکی از مهمترین استانهای تولیدکننده سیبزمینی در کشور است. مصرف بیرویه کودهای شیمیایی در حدود یک تن در هکتار در زمینهای زیر کشت سیبزمینی باعث ایجاد آلودگیهای زیستی شده است. استفاده ترکیبی از کودهای شیمیایی، آلی و زیستی به عنوان مکمل یا جایگزین کودهای شیمیایی، ضرورت پژوهش در این زمینه برای کاهش این معضلات را لازم میسازد. بنابراین این مطالعه با اهداف کلی زیر صورت گرفت: 1- ارزیابی اثر کودهای زیستی فسفر به عنوان کود مکمل برای سیبزمینی 2- بررسی امکان افزایش عملکرد سیب زمینی با استفاده از کودهای زیستی فسفر 3 - بررسی امکان جایگزینی کامل کودهای شیمیایی فسفر با کودهای زیستی فسفر و کودهای آلی
مواد و روشها به منظور تعیین تأثیر سطوح مختلف دو نوع کود زیستی فسفر تولید داخل کشور، کودهای بیوفسفر و بیوفسفات طلایی به صورت مجزا و در ترکیب با کود شیمیایی سوپرفسفات تریپل بر رشد و عملکرد سیبزمینی رقم ساوالان، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان در سال 1388 اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل: تیمار اول: شاهد (بدون استفاده از کود زیستی و کود شیمیایی سوپرفسفات تریپل (TSP0)، تیمار دوم: 100 کیلوگرم در هکتار سوپرفسفاتتریپل (TSP100)، تیمار سوم:200 کیلوگرم در هکتار سوپرفسفاتتریپل (TSP200)، تیمار چهارم: 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی با 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار (GBP300+Thio3.6)، تیمار پنجم: 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل به همراه 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی و3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار (TSP100+GBP300+Thio3.6)، تیمار ششم: 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی با7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار (GBP300+Thio7.2)، تیمار هفتم: 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل به همراه 300 کیلوگرم کود بیوفسفات طلایی با7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار (TSP100+ GBP300+Thio7.2)، تیمار هشتم : مایع تلقیح بیوفسفر به صورت بذرمال به میزان 5 لیتر در هکتار(BP5)، تیمار نهم: 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل به همراه مایع تلقیح بیوفسفر به صورت بذرمال به میزان 5 لیتر در هکتار (TSP100+BP5)، تیمار دهم: مایع تلقیح بیوفسفر به صورت بذرمال به میزان 10 لیتر در هکتار (BP10) و تیمار یازدهم: 100 کیلوگرم سوپرفسفات تریپل به همراه مایع تلقیح بیوفسفر به صورت بذرمال به میزان 10 لیتر در هکتار(TSP100+BP10) بود ابعاد هر کرت مزرعهای 3 متر در10 متر، فاصله ردیفهای کشت 75 سانتیمتر و فاصله بوته بر روی ردیفها 25 سانتیمتر بود. کشت با استفاده از بذور غدهای به وزن 45 تا 85 گرم و بدون برش انجام شد. بیوفسفات طلایی حاوی ترکیبی از مادهآلی (25%)، گوگرد (20 %)، سولفات روی (15 %)، سنگ فسفات ( 40 % حاوی 17 % فسفر(P2O5)) و پودر حاوی باکتری اکسیدکننده گوگرد ) ترکیبی از گونههای تیوباسیلوس شامل T. thioparus، T. thiooxidans و T. ferrooxidans) این باکتریها به منظور کسب انرژی لازم برای رشد و نمو و سایر فعالیتهای خود ترکیباتی چون گوگرد عنصری (S)، سولفیتها، تتراتیونات و تیوسولفات را اکسید میکنند. این باکتریها از انواع باکتریهای اتوتروف خاک بوده که انرژی خود را از اکسایش گوگرد تأمین میکنند (خاوازی و همکاران 1384). پودر باکتری تیوباسیلوس با میزان مشخص شده در تیمارها، با کود بیوفسفات طلایی ترکیب و قبل از کاشت به صورت نواری استفاده شد. کود بیوفسفر به صورت سوسپانسیون حاوی باکتری تیوباسیلوس (T. thioparus) و سودوموناس (P. fluorescence) به همراه مواد نگهدارنده میباشد که قبل از کشت با نسبتهای مشخص رقیق شده (با استفاده ازآب مقطر) و محلول بدست آمده به میزان مشخص در تیمارها با بذور غدهای تلقیح (محلول پاشی) شد. کودهای نیتروژن (اوره) و پتاسیم (سولفات پتاسیم) با توجه به نتیجه آزمون خاک به ترتیب 250 و 150 کیلوگرم در هکتار مصرف شد. کود نیتروژنه مورد استفاده در سه نوبت (یک نوبت قبل از کشت، نوبت دوم در مرحله چهار برگی بوته و نوبت سوم یک هفته قبل از گلدهی) در کرتها به صورت دستی، پاشیده شد. فسفر قابل جذب گیاه در خاک مزرعه مورد نظر 6/7 میلیگرم در کیلوگرم بود که این میزان کمتر از حد مطلوب مورد نیاز برای کشت سیبزمینی میباشد. خاک مزرعه مورد نظر دارای pH بالا (2/8) بود که باعث افزایش تثبیت فسفر در خاک میشد. لازم به ذکر است، سال قبل از آزمایش زمین مورد نظر به صورت آیش بوده است. تمامی کودهای مورد استفاده به صورت نواری با دست در عمق 5 سانتیمتر در زیر بذر ریخته شد. تمام عملیات کاشت، داشت و برداشت به صورت دستی انجام گرفت. ارتفاع ساقه در مرحله گلدهی اندازهگیری شد. نمونهبرداری خاک جهت تعیین میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک و pH خاک، بعد از برداشت محصول انجام گرفت و نمونه خاکی به وزن 2 کیلوگرم برداشته و به آزمایشگاه منتقل شد. جهت تعیین غلظت فسفر برگ، در مرحله گلدهی از پهنترین برگ جوان بوته نمونهگیری صورت گرفت. تعیین میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک با روش اولسن و اندازهگیری میزان فسفر گیاه، هضم با خشک سوزانی و ترکیب با اسیدکلریدریک و رنگسنجی با دستگاه اسپکتروفتومتر در طول موج 470 نانومتر (امامی 1375)، تعیین میزان نیتروژن غده با روش کجلدال (امامی 1375) و تجزیه آماری داده ها با نرم افزار SAS صورت گرفت
جدول 1- نتایج تجزیه فیزیکوشیمیایی خاک مزرعه مورد آزمایش (عمق 30-0 سانتیمتر)
نتایج و بحث میزان فسفر در برگ و غده اثر تیمارها براین شاخصها در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 2). بیشترین میزان فسفر غده (284/0 %) و همچنین بالاترین غلظت فسفر برگ (3/0 %) مربوط به تیمار ترکیبی 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و کمترین آنها مربوط به تیمار شاهد بود (جدول 4). جذب عناصر غذایی توسط گیاه تابع دو عامل، رشد سیستم ریشه و فراهمی عناصر غذایی در خاک به خصوص در ریزوسفر میباشد. کودهای زیستی از طریق ترشح اسیدهای آلی و معدنی باعث افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی در ریزوسفر میشود. همچنین ریزجانداران موجود در کودهای زیستی با ترشح پیش ماده هورمونهای تنظیم کننده رشد گیاه و کنترل پاتوژنهای گیاهی باعث افزایش رشد ریشه گیاهان میشود (خالد و همکاران 2004). نتایج گزارش شده توسط میتال و همکاران (2008) مبنی بر تأثیر مثبت کاربرد توأم کودهای زیستی و آلی فسفر بر غلظت فسفر اندامهای گیاه نخود با نتایج بدست آمده در این تحقیق مطابقت داشت. نتایج آزمایشات انجام گرفته توسط توکاکی و ماهلر (1990) نیز نشان داد که افزایش کوددهی فسفر باعث افزایش خطی غلظت فسفر گیاه شد. در یک پژوهش در همین راستا با تجزیه کل قسمتهای هوایی، غلظت فسفر با سطوح مختلف کود فسفر همبستگی مثبت و بالایی داشت (اکیلوف 2007). در آزمایش مشابه دیگری نیز غلظت فسفر در برگ در مرحله غدهزایی در تمامی سطوح فسفر نسبت به تیمار بدون استفاده از فسفر اختلاف معنیداری داشت (روزن و همکاران 2010). در این تحقیق غلظت فسفر برگ و غده همبستگی مثبت و معنیدار با میزان فسفرقابل جذب گیاه در خاک و ماده خشک داشت که احتمالاً این همبستگی به دلیل نقش مهم فسفر در سنتز کربوهیدرات به خصوص نشاسته میباشد. همچنین pH خاک با غلظت فسفر غده، برگ و فسفر قابل جذب گیاه در خاک همبستگی منفی و معنیداری داشت (جدول 6). این نتیجه توسط سایر محققان نیز گزارش شده است (اکیلوف 2007، توکاکی و ماهلر 1990، میتال و همکاران 2008). نیتروژن غده اثر تیمارها بر نیتروزن غده در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 2). بیشترین درصد نیتروژن غده در تیمار 10 لیتر مایع تلقیح بیوفسفر در هکتار (85/1%) و کمترین میزان آن نیز در تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار (92/0%) ثبت گردید (جدول 3). میزان نیتروژن غده با میزان فسفر غده رابطه معکوسی داشت که این مسئله احتمالاً به دلیل اثر رقت در غده بود، زیرا میزان کود نیتروژن به کار برده شده، ثابت، ولی میزان فسفر متفاوت بود. مصرف کود فسفر باعث افزایش عملکرد و کاهش درصد نیتروژن در غده شد. در تجزیه ضرایب همبستگی، بین صفات عملکرد و درصد نیتروژن غده همبستگی منفی و معنیدار مشاهده شد (جدول 6). فسفر قابل جذب گیاه در خاک یکی از راهکارهای تشخیص نیاز گیاه به فسفر اندازهگیری فسفرقابل جذب گیاه در خاک است. اثر کاربرد سطوح مختلف کود فسفات در سطح احتمال یک درصد بر این صفت معنیدار بود (جدول 2). بیشترین (6/26 میلیگرم در کیلوگرم خاک) و کمترین (9/6 میلیگرم در کیلوگرم خاک) میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک به ترتیب مربوط به تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و تیمار شاهد بود (جدول 4). استوانسون و کول (1999) گزارش کردند که گوگرد توسط باکتریهای تیوباسیلوس اکسید شده و اسید سولفوریک حاصل از اکسیداسیون گوگرد با فسفر موجود در خاک واکنش داده و تولید مواد محلولتری مانند دی و مونوکلسیم فسفات میکند. ملکوتی و همکاران (2001) گزارش کردند استفاده از سنگ فسفات به همراه گوگرد و تیوباسیلوس اگر با مواد آلی همراه گردد، حتی میتواند ﻤؤثرتر از سوپر فسفات تریپل باشد. در تحقیق حاضر نیز چند نوع کود زیستی با کود شیمیایی فسفر در سطوح مختلف ترکیب شد تا باعث تسهیل در قابلیت دسترسی فسفر گردد. بررسی تجزیه ضرایب همبستگی نشان دهنده همبستگی منفی و معنیدار فسفر قابل جذب گیاه در خاک با pH خاک بود که مؤید ارتباط معکوس pH با قابلیت جذب فسفر در خاک است (جدول 6).
pH خاک اثر تیمارها بر pH خاک در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 2). کمترین pH خاک مربوط به تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار به میزان 8/7 و بیشترین مقدار آن در تیمار شاهد معادل 26/8 مشاهده شد (جدول 4). حلپذیری فسفر به صورت پیچیدهای به ارتباط بین یونها و تأثیر pH بر این ارتباطات و مقدار فسفری که جذب ذرات رس شدهاند وابسته است. مناسبترین pH برای قابل استفاده بودن فسفر در خاک حدود 5/6 است. درpH پایینتر از 5/6 فسفر با آهن و آلومینیوم و در pH بالاتر با کلسیم ترکیب و غیرفعال میشود (کوایروبیس و همکاران 2005). ریزجانداران حل کنندهی فسفات قادر به تولید اسیدهای آلی مختلفی هستند که از آن جمله میتوان به استات، لاکتات، اکسالات، تارتارات، گلیکولات، سوکسینات، سیترات، گلوتامات و کتوگلوکونات اشاره کرد (گیانیشوار و همکاران 2002). همچنین باکتریهای جنس تیوباسیلوس از مهمترین انواع باکتریهای اکسیدکننده گوگرد در خاک میباشد که قادرند ترکیبات مختلف گوگرد را اکسید کنند (خاوازی و همکاران 1384). اسیدسولفوریک تولید شده توسط باکتریهای تیوباسیلوس و اسیدهای آلی (گلوکونیک) و معدنی (اسید سولفوریک اسید نیتریک و اسید کربنیک) تولید شده توسط باکتریهای سودموناس باعث اسیدی شدن ریزوسفر میشود. در پژوهشی که توسط محمدیآریا و همکاران (2010) در ارتباط با pH خاک و حلپذیری فسفر در شرایط آزمایشگاهی انجام شد، گزارش کردند که تغییرات pH خاک همبستگی منفی و معنیداری با فسفر محلول داشت. بدین صورت که با کاهش pH خاک میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک افزایش پیدا کرد. بعضی از این ریزجانداران قادرند از طریق کاهش pH محیط سبب حلپذیری بیشتر فسفر خاک شوند. با این وجود به نظر نمیرسد که همیشه اسیدی کردن محیط موجب افزایش حلالیت فسفر گردد زیرا در برخی از تحقیقات مشاهده شده است که میان توانایی کاهش pH محیط و میزان محلول شدن فسفر هیچ گونه همبستگی مثبتی وجود ندارد، چون کاهش pH به صورت موقت است و در اثر خاصیت تامپونی خاک به حالت اولیه برمیگردد ولی تغییر موضعی آن سبب افزایش حلالیت فسفر میشود (گیانشوار و همکاران 2002). pH خاک با میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک همبستگی منفی و معنیدار داشت (جدول 6). رابطه معکوس pH خاک با فسفر قابل جذب گیاه در خاک باعث کاهش جذب این عنصر و در نتیجه کاهش غلظت فسفر در برگ و غده در زمینهای دارای pH بالا میشود. عملکرد غده اثر تیمارها بر این شاخص در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 3). بیشترین و کمترین عملکرد غده معادل 08/ 67 و 16/19 تن در هکتار به ترتیب مربوط به تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و شاهد بود (جدول 5). با توجه به میزان pH بالای خاک (2/8) و فسفر قابل جذب کم (mg/kg 6/7) زمین زراعی مورد استفاده در این پژوهش، کاربرد ترکیبی کودهای شیمایی و بیوفسفات طلایی (حاوی ترکیبی از مادهآلی (25%)، گوگرد (20 %)، سولفات روی (15 %)، سنگ فسفات ( 40 % که حاوی 17 % فسفر (P2O5)) و پودر باکتری تیوباسیلیوس) باعث کاهش pH خاک و افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی به خصوص فسفر گردید. در تیمارهای دیگر آزمایش بین سطوح مختلف کود بیولوژیک اختلاف معنیداری مشاهده نشد. آزمایشات متعددی برای تعیین مقدار فسفر لازم برای رسیدن به رشد مطلوب سیبزمینی انجام شده است (اکیلوف 2007، اسماعیلی و همکاران 2009، آلوارز و همکاران 1999، روزن و همکاران 2010). نتایج این آزمایشها نشان داده است که عملکرد غده و رشد سیبزمینی به کاربرد کود فسفر واکنش فوق العادهای نشان داده است. استفاده از ترکیب کودهای زیستی، شیمیایی و آلی به عنوان جایگزین کودهای شیمیایی میتواند با ایجاد تعادل بین عناصر خاک و بهبود شرایط ریزوسفر مانند کاهش pH خاک (محمدیآریا و همکاران 2010) و افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی به خصوص فسفر باعث افزایش عملکرد غده سیبزمینی گردد. آلوارز و همکاران (1999) نیز 13 سطح فسفر را در یک خاک دارای فسفر اولیه mg/kg 8/7 خاک بر روی سیبزمینی آزمایش کردند. مقایسه میانگینها نشان داد که عملکرد غده سیبزمینی در سطوح مختلف فسفر در گروه آماری متفاوت نسبت به شاهد قرار گرفتند که نشان دهنده اهمیت فسفر در رشد ونمو گیاه سیبزمینی است. مولوبرهان (2004) گزارش کرد که کاربرد کودهای فسفر باعث تسریع در غدهزایی سیبزمینی میشود. آزمایشی که توسط روزن و همکاران (2010) انجام شد نشان دهنده کاهش معنیدار عملکرد کل غده سیبزمینی در نمونه شاهد نسبت به تیمارهای کودی فسفر بود. در این آزمایش بیشترین میزان عملکرد غده در pH برابر با 5 و مقدار فسفر قابل جذب گیاه در حدود mg/kg 18 در خاک حاصل شد. در حالت بدون استفاده از کود فسفر تعداد غده کاهش معنیداری نسبت به کاربرد کود فسفر داشت. یافتههای تحقیق مولوبرهان (2004) مبنی بر تأثیر مثبت کاهش pH خاک و افزایش فسفر قابل جذب گیاه در خاک پس از کاربرد کودهای بیولوژیک بر عملکرد سیبزمینی با نتایج تحقیق حاضر مطابقت دارد. همبستگی بین صفات مطالعه شده در تحقیق حاضر نشان داد که عملکرد غده با فسفر فابل جذب گیاه در خاک، درصد فسفر غده، فسفر برگ و تعداد غده همبستگی مثبت و معنیدار دارد ولی با pH خاک و نیتروژن غده همبستگی منفی داشت (جدول 6). این نتایج نشان دهنده تاثیر مثبت تلفیق کودهای زیستی و شیمیایی در زراعت سیبزمینی است.
متوسط وزن غده سیبزمینی اثر تیمارها براین شاخص در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 3). کمترین متوسط وزن غده (19/79 گرم) در تیمار 200 کیلوگرم کود شیمیایی فسفر در هکتار بود (جدول 5). کاربرد کودهای فسفر باعث افزایش تعداد غده در بوته شد (اکیلوف 2007). در اثر افزایش تعداد غده، وزن غده کاهش مییابد به همین دلیل در تیمار کاربرد 200 کیلوگرم کود شیمیایی سوپرفسفات تریپل باعث افزایش تعداد غده و کاهش متوسط وزن غده در بین تیمارها شد
در کاربرد تلفیقی کودهای زیستی و شیمیایی با کاهش pH خاک (محمدیآریا و همکاران 2010) علاوه بر افزایش قابلیت جذب فسفر، قابلیت جذب سایر عناصر غذایی نیز افزایش یافت (فرزانا و رادیزه 2005). کاهش pH خاک به وسیله باکتریهای تیوباسیلوس باعث افزایش قابلیت جذب آهن، گوگرد و بهبود تغذیه گیاه شد (بختیاری و همکاران 1380). به نظر می رسد تأمین نشدن نیاز فسفر گیاه در تیمار شاهد باعث کاهش تعداد غده و در نتیجه افزایش وزن تک غده شده باشد به طوری که بیشترین وزن غده در تیمار شاهد (38/105 گرم) مشاهده شد (جدول 5). ارتفاع ساقه اثر تیمارها بر ارتفاع ساقه در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 3). بلندترین ارتفاع ساقه مربوط به تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار با 82 سانتیمتر و کوتاهترین ارتفاع ساقه نیز مربوط به تیمار شاهد (بدون استفاده از کودهای شیمیایی و زیستی فسفر) با 63 سانتیمتر بود (جدول 5). در یک تحقیق کاربرد کود فسفر در خاکهایی که دارای کمبود فسفر بودند، باعث افزیش معنیدار ارتفاع گیاه و شاخص سطح برگ شد (گریول و تریهان 1993). همچنین جینکینس و علی (1999) گزارش کردند که کاربرد فسفر باعث افزایش عملکرد در اثر افزایش دریافت نور توسط کانوپی و تا حدودی افزایش کارایی تبدیل نور میشود. بررسیهای پژوهشگران نشان داده است که باکتریهای حلکننده فسفات از طریق تولید هورمونهای تحریک کننده رشد گیاه به ویژه انواع اکسین، سیتوکینین و جیبرلین رشد و نمو گیاهان را تحت تأثیر قرار میدهند و باعث افزایش شاخصهای رشدی و عملکرد در گیاهان مختلف میشود (زهیر و همکاران 2004، فرانکبرگر و ارشد 1991، میتال و همکاران 2008). کاربرد فسفر در خاکهای دارای کمبود فسفر باعث افزایش معنیدار ارتفاع گیاه و شاخص سطح برگ شد (گریوال و تریهان 1993). درصد ماده خشک غده سیبزمینی اثر تیمارها براین صفت در سطح احتمال یک درصد معنیدار بود (جدول 3). بیشترین ماده خشک غده (8/24 درصد) مربوط به تیمار 100 کیلوگرم کودشیمیایی فسفر با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار بود که با تیمار 100 کیلوگرم کود شیمیایی با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و تیمار200 کیلوگرم کود شیمیایی فسفر اختلاف معنیداری نداشت. کمترین درصد ماده خشک غده سیبزمینی (19 درصد) در کرتهای مربوط به تیمار اول (بدون مصرف کودهای شیمیایی و زیستی فسفر) مشاهده گردید (جدول 5). ماده خشک غده سیبزمینی با غلظت فسفر برگ، غده و میزان فسفر قابل جذب گیاه در خاک همبستگی مثبت و معنیداری داشت (جدول 6). با توجه به اینکه فسفر عنصری ضروری برای متابولیسم گیاهی به خصوص متابولیسم کربوهیدرات است، تأمین فسفر مورد نیاز گیاه باعث افزایش ذخیره کربوهیدراتهای غده میشود. چون در غده سیبزمینی کربوهیدرات عمدتا به صورت نشاسته است. این امر باعث افزایش ماده خشک غده سیبزمینی میشود. در تحقیق صورت گرفته توسط اکیلوف (2007) نیز کاربرد کود فسفر همبستگی مثبتی با ماده خشک غده سیبزمینی داشت و وی رابطه خطی بین غلظت فسفر و ماده خشک غده را در تمامی تیمارها گزارش کردو نتایج به دست آمده از این تحقیقها با نتایج تحقیق حاضر مطابقت داشت. درصد ماده خشک غده سیبزمینی با pH خاک همبستگی منفی و معنیداری داشت (جدول 6). استفاده از ترکیب کود شیمیایی و زیستی فسفر فقط به تامین فسفر محدود نمیشود تمام مراحل چرخه گوگرد در خاک، شامل اکسید شدن، احیا، معدنی شدن یا آلی شدن ترکیبهای گوگردی در خاک، توسط ریزجانداران خاک هدایت و تنظیم میشود. یون سولفات که مهمترین منبع تأمین نیاز گیاه به گوگرد است، توسط باکتریهای اکسید کننده گوگرد (عمدتا تیوباسیلوس) در خاک تولید میشود. در ضمن اکسایش گوگرد توسط این باکتریها که همراه با تولید یک اسید معدنی قوی (اسیدسولفوریک) است ، در انحلال کانیهای مختلف و افزایش شکل قابل جذب عناصر غذایی مانند پتاسیم، منیزیم و کبالت نیز بسیار مؤثر است. همچنین سولفید بعضی از عناصر کم مصرف مانند آهن، مس، روی، کبالت و مولیبدن، پس از اکسایش و تبدیل شدن به سولفات توسط این ریزجانداران به حالت محلول و قابل استفاده برای گیاهان درمیآید (صالح راستین 1380). عوامل ذکر شده از اثرات کودهای بیولوژیک باعث افزایش رشد گیاه و سنتز مواد ذخیرهای (درمورد سیبزمینی کربوهیدرات به ویژه نشاسته میباشد) در غده سیبزمینی، در نتیجه افزایش ماده خشک غده سیبزمینی (اکیلوف 2007) میشود.
نتیجهگیری کلی مصرف کودهای زیستی در این تحقیق باعث بهبود ویژگیهای اندازهگیری شده و خصوصیات کیفی سیبزمینی گردید و بیشترین مقدار صفات مورد بررسی مانند عملکرد، ارتفاع ساقه، متوسط وزن غده در بوته، ماده خشک غده، فسفر جذب شده در غده و برگ و فسفر قابل جذب گیاه در خاک در تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار و تیمار ترکیب 100 کیلوگرم کود شیمیایی سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 7200 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار مشاهده شد. این دو تیمار در صفات مذکور اختلاف معنیداری باهم نداشتند ولی اختلاف این دو تیمار با سایر تیمارها معنیدار بود. در نهایت میتوان مصرف 100 کیلوگرم سوپر فسفات تریپل با 300 کیلوگرم بیوفسفات طلایی به همراه کاربرد 3600 گرم باکتری تیوباسیلوس در هکتار را برای خاکها و شرایط آب و هوایی مشابه توصیه نمود.
منابع مورد استفاده امامی ع، 1375. روشهای تجزیه گیاه (جلد اول). نشریه شماره 982، مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی، وزارت کشاورزی، تهران. بایبوردی ا و ملکوتی م ج، 1380. تاثیر کاربرد سطوح مختلف عناصر فسفر و روی بر غلظت کادمیم در دو رقم سیبزمینی در سراب آذربایحان شرقی. مجله علوم آب و خاک، جلد 15، شماره 1. صفحههای 25 تا 38. بختیاری م و ملکوتی م ج خاوازی ک و بایبوردی ا، 1380. جایگزینی بیوفسفات طلایی (خاک فسفات همراه با گوگرد، کود حیوانی و تیوباسیلوس) با سوپرفسفات تریپل در باغهای سیب کشور. مجله خاک و آب (ویژه نامه مصرف بهینه کود)، جلد12، شماره 14. صفحههای 22 تا 36. بینام، 1387. آمار پایهای جهاد کشاورزی استان همدان، سازمان جهاد کشاورزی استان همدان. جلالی م و کلاهچی ز، 1384. فراهمی فسفر در خاک در اثر افزودن مقادیر مختلف کود فسفر در خاکهای استان همدان. مجله علوم آب و خاک، جلد19، شماره 1. صفحههای 53 تا60. خاوازی ک، رحمانی ه ا و ملکوتی م ج، 1384. ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. انتشارات سنا. صالح راستین ن، 1380. کودهای بیولوژیک و نقش آنها در راستای نیل به کشاورزی پایدار. مجموعه مقالات ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. انتشارات سنا. ملکوتی م ج و نفیسی م، 1373. مصرف کود در اراضی فاریاب و دیم (ترجمه). چاپ دوم. انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. Alvarez-Sanches E, Etchevers JD, Ortiz J, Nunez R, Volke V and Martinez L, 1999. Biomass production and phosphorus accumulation of potato as affected by phosphorus nutrition. Journal of Plant Nutrition 22: 205-217. Banerjee M, Yesmin RL and Vessey JK, 2006. Plant-growth promoting rhizobactteria as biofertilizer and biopesticides. Pp.137-181. In: Rai MK. (ed) Handbook of Microbial Biofertilizers. Food Production Press, USA. Covarrubias–Ramírez JM, Castillo–Aguilar S and Vera–Nunez JA, 2005. Phosphorus uptake and use efficiency by potato cultivar Alpha using P. Agrociencia 39: 127-136. Dubey SK and Billore SD, 1992. Phosphate solublizing microorganism as inoculant and their role in augmenting crop productivity in India: A review. Crop Research Hisar 5: 1-11. Ekelof J, 2007. Potato yield and tuber set as affected by phosphorus fertilization.Saint Louis University Master project in the Horticultural Science Program Vol.2007: 2. 38 Pags.Downloaded from:http:/ex-epsilon.slv.se. Esmaeili MA, Ahmadinia H, Ranjbar GA and Yasari E, 2009. A Consideration of optimum method for application of Phosphorous Bacterial in potato (Solanum Tuberosum L.) culture in Isfahan region of Iran. Australian Journal of Basic and Applied Sciences 3: 2914-2918. Frankenberger JW and Arshad M, 1995. Phytohormons in Soils microbial Production and Function. Marcel Dekker Inc. New York. Farzana Y and Radizah O, 2005. Influence of Rhizobacterial inoculation on growth of the sweetpotato cultivar. Online Journal of Biological Sciences 1: 176-179. Glick BR, Karaturovic DM and Newell PC, 1995. A novel procedure for rapid isolation of plant growth promoting pseudomonas. Canadian Journal of Microbiology 41: 533-536. Grewal JS and Trehan SP, 1993. Phosphorus and potassium nutrition of potato. Advances in Horticulture 7: 261-298. Gyaneshwar P, Naresh Kumar G, Parekh LJ and Poole PS, 2002. Role of soil microorganisms in improving P nutrition of plants. Plant and Soil 245: 83-93. Hameeda B, Rupela OP, Reddy G and Satyavani K, 2006. Application of plant growth-promoting bacteria associated with composts and macro fauna for growth promotion of pearl millet (Pennisetum glaucum L.). Biological Fertilizer Soils 44: 260-266. Javid S and Rowell DL, 2002. A laboratory study of effect of time and temperature on the decline in Olsen P following phosphate addition to calcareous soils. Soil Use Management 18: 127-134. Jenkins PD and Ali H, 1999. Growth of potato cultivars applications of phosphate fertilizer. Annual Applied Biology 135: 431-438. Khalid A, Muhammad AM and Zahir ZA, 2004. Screening plant growth promoting rhizobacteria for improving growth and yield of wheat. Journal of Applied Microbiology 96: 473–480. Kovar JL and Barber V, 1998. Phosphorus supply characteristics of 33 soils as influenced by seven rates of phosphorus addition. Soil Science Society of American Journal 52: 160-165. Malekouti MJ, Khavazi K‚ Besharati H and Nourgholipour F, 2001. Review on the direct application of rock phosphate on the calcareous soils of Iran (country report). International meeting on direct application of rock phosphate and related appropriate thechnology-laster development and practical experiences, Kuala Lumpur‚ Malaysia. Mittal V, Sigh O, Nayyar H, Kaur G and Tewari R, 2008. Stimulatory effect of phosphate-solubilizng fungal strains (Aspergillus awarvori and Pencillum citrinum) on the yield of chickpea (Cicer arietinum L. cv. GPF2.). Soil Biology and Biochemistry 40: 718-727. Mohammady-Aria M, Lakzzian A, Haghnia GH and Berengi AR, 2010. Effect of Thiobacillus, sulfur and vermicompost on the water-soluble phosphorus of hard rock phosphate. Bioresource Technology 101: 551-554. Mulubrhan H, 2004. The effect of Nitrogen, Phosphorus and Potassium fertilization on the yield and yield components of potato (Solanum tuberosum L.) grown on vertisols of Mekele area. M.Sc. Thesis. Haramaya University, Ethiopia. Rosen C, Mcnearney M and Bierman P, 2010. Evaluation of specialty phosphorus fertilizer sources for potato. Northern Plains Potato Growers Association Research Reporting Meeting, Minnesota, USA. Stevenson, FJ and Cole MA, 1999. Cycle of Soil. John Wiley and Sons, Inc, New York. Tukaki JL and Mahler RL, 1990. Evaluation of nutrient solution phosphor concentration in plantlet tuber production under greenhouse condition. Journal of Plant Nutrition 13: 149-168. Zahir AZ, Arashad M and Frankenberger WF, 2004. Plant growth promoting rhizobacteria: application and perspectives in agriculture. Advances in Agronomy 81: 97-168. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
امامی ع، 1375. روشهای تجزیه گیاه (جلد اول). نشریه شماره 982، مؤسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی، وزارت کشاورزی، تهران. بایبوردی ا و ملکوتی م ج، 1380. تاثیر کاربرد سطوح مختلف عناصر فسفر و روی بر غلظت کادمیم در دو رقم سیبزمینی در سراب آذربایحان شرقی. مجله علوم آب و خاک، جلد 15، شماره 1. صفحههای 25 تا 38. بختیاری م و ملکوتی م ج خاوازی ک و بایبوردی ا، 1380. جایگزینی بیوفسفات طلایی (خاک فسفات همراه با گوگرد، کود حیوانی و تیوباسیلوس) با سوپرفسفات تریپل در باغهای سیب کشور. مجله خاک و آب (ویژه نامه مصرف بهینه کود)، جلد12، شماره 14. صفحههای 22 تا 36. بینام، 1387. آمار پایهای جهاد کشاورزی استان همدان، سازمان جهاد کشاورزی استان همدان. جلالی م و کلاهچی ز، 1384. فراهمی فسفر در خاک در اثر افزودن مقادیر مختلف کود فسفر در خاکهای استان همدان. مجله علوم آب و خاک، جلد19، شماره 1. صفحههای 53 تا60. خاوازی ک، رحمانی ه ا و ملکوتی م ج، 1384. ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. انتشارات سنا. صالح راستین ن، 1380. کودهای بیولوژیک و نقش آنها در راستای نیل به کشاورزی پایدار. مجموعه مقالات ضرورت تولید صنعتی کودهای بیولوژیک در کشور. انتشارات سنا. ملکوتی م ج و نفیسی م، 1373. مصرف کود در اراضی فاریاب و دیم (ترجمه). چاپ دوم. انتشارات دانشگاه تربیت مدرس. Alvarez-Sanches E, Etchevers JD, Ortiz J, Nunez R, Volke V and Martinez L, 1999. Biomass production and phosphorus accumulation of potato as affected by phosphorus nutrition. Journal of Plant Nutrition 22: 205-217. Banerjee M, Yesmin RL and Vessey JK, 2006. Plant-growth promoting rhizobactteria as biofertilizer and biopesticides. Pp.137-181. In: Rai MK. (ed) Handbook of Microbial Biofertilizers. Food Production Press, USA. Covarrubias–Ramírez JM, Castillo–Aguilar S and Vera–Nunez JA, 2005. Phosphorus uptake and use efficiency by potato cultivar Alpha using P. Agrociencia 39: 127-136. Dubey SK and Billore SD, 1992. Phosphate solublizing microorganism as inoculant and their role in augmenting crop productivity in India: A review. Crop Research Hisar 5: 1-11. Ekelof J, 2007. Potato yield and tuber set as affected by phosphorus fertilization.Saint Louis University Master project in the Horticultural Science Program Vol.2007: 2. 38 Pags.Downloaded from:http:/ex-epsilon.slv.se. Esmaeili MA, Ahmadinia H, Ranjbar GA and Yasari E, 2009. A Consideration of optimum method for application of Phosphorous Bacterial in potato (Solanum Tuberosum L.) culture in Isfahan region of Iran. Australian Journal of Basic and Applied Sciences 3: 2914-2918. Frankenberger JW and Arshad M, 1995. Phytohormons in Soils microbial Production and Function. Marcel Dekker Inc. New York. Farzana Y and Radizah O, 2005. Influence of Rhizobacterial inoculation on growth of the sweetpotato cultivar. Online Journal of Biological Sciences 1: 176-179. Glick BR, Karaturovic DM and Newell PC, 1995. A novel procedure for rapid isolation of plant growth promoting pseudomonas. Canadian Journal of Microbiology 41: 533-536. Grewal JS and Trehan SP, 1993. Phosphorus and potassium nutrition of potato. Advances in Horticulture 7: 261-298. Gyaneshwar P, Naresh Kumar G, Parekh LJ and Poole PS, 2002. Role of soil microorganisms in improving P nutrition of plants. Plant and Soil 245: 83-93. Hameeda B, Rupela OP, Reddy G and Satyavani K, 2006. Application of plant growth-promoting bacteria associated with composts and macro fauna for growth promotion of pearl millet (Pennisetum glaucum L.). Biological Fertilizer Soils 44: 260-266. Javid S and Rowell DL, 2002. A laboratory study of effect of time and temperature on the decline in Olsen P following phosphate addition to calcareous soils. Soil Use Management 18: 127-134. Jenkins PD and Ali H, 1999. Growth of potato cultivars applications of phosphate fertilizer. Annual Applied Biology 135: 431-438. Khalid A, Muhammad AM and Zahir ZA, 2004. Screening plant growth promoting rhizobacteria for improving growth and yield of wheat. Journal of Applied Microbiology 96: 473–480. Kovar JL and Barber V, 1998. Phosphorus supply characteristics of 33 soils as influenced by seven rates of phosphorus addition. Soil Science Society of American Journal 52: 160-165. Malekouti MJ, Khavazi K‚ Besharati H and Nourgholipour F, 2001. Review on the direct application of rock phosphate on the calcareous soils of Iran (country report). International meeting on direct application of rock phosphate and related appropriate thechnology-laster development and practical experiences, Kuala Lumpur‚ Malaysia. Mittal V, Sigh O, Nayyar H, Kaur G and Tewari R, 2008. Stimulatory effect of phosphate-solubilizng fungal strains (Aspergillus awarvori and Pencillum citrinum) on the yield of chickpea (Cicer arietinum L. cv. GPF2.). Soil Biology and Biochemistry 40: 718-727. Mohammady-Aria M, Lakzzian A, Haghnia GH and Berengi AR, 2010. Effect of Thiobacillus, sulfur and vermicompost on the water-soluble phosphorus of hard rock phosphate. Bioresource Technology 101: 551-554. Mulubrhan H, 2004. The effect of Nitrogen, Phosphorus and Potassium fertilization on the yield and yield components of potato (Solanum tuberosum L.) grown on vertisols of Mekele area. M.Sc. Thesis. Haramaya University, Ethiopia. Rosen C, Mcnearney M and Bierman P, 2010. Evaluation of specialty phosphorus fertilizer sources for potato. Northern Plains Potato Growers Association Research Reporting Meeting, Minnesota, USA. Stevenson, FJ and Cole MA, 1999. Cycle of Soil. John Wiley and Sons, Inc, New York. Tukaki JL and Mahler RL, 1990. Evaluation of nutrient solution phosphor concentration in plantlet tuber production under greenhouse condition. Journal of Plant Nutrition 13: 149-168. Zahir AZ, Arashad M and Frankenberger WF, 2004. Plant growth promoting rhizobacteria: application and perspectives in agriculture. Advances in Agronomy 81: 97-168. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 24,772 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 6,017 |