| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,558 |
| تعداد مقالات | 19,002 |
| تعداد مشاهده مقاله | 64,357,241 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,549,586 |
"پژواک خشکیدگی: واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته جوامع محلی از فروپاشی اکوسیستم دریاچه ارومیه" | ||
| جامعه شناسی اقتصادی و توسعه | ||
| دوره 15، شماره 2، مهر 1405، صفحه 151-166 اصل مقاله (1.53 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jeds.2026.70946.1941 | ||
| نویسنده | ||
| رشید احمدی فر* | ||
| دانشیارجامعه شناسی و هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فرهنگیان کردستان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف پژوهش: خشک شدن دریاچه ارومیه به یک فاجعه جامعهزیستمحیطی تبدیل شده است، اما ابعاد انسانی و تجربه زیسته ساکنان محلی کمتر مورد مطالعه کیفی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، واکاوی عمیق تجربه زیسته ساکنان حوضه آبریز دریاچه ارومیه از پیامدهای خشکیدگی و کشف معانی پنهان در روایتهای آنان است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۵۵ نفر از ساکنان محلی و نخبگان (۳۳ ساکن محلی و ۲۲ کارگزار/نخبه) در استانهای آذربایجان شرقی و غربی بودند که با نمونهگیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق، گروههای متمرکز و مطالعه اسناد گردآوری و با روش تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شدند. یافتهها: تحلیل دادهها به شناسایی هشت مضمون اصلی انجامید: «طوفان خاموش» (فاجعه زیستمحیطی)، «زمینهای اشکریخته» فروپاشی اقتصادی)، «کوچ بیبازگشت» (مهاجرت اجباری)، «جامعه زخمخورده» (گسست اجتماعی)، «روان پریشان» (آسیبهای روانی و سولاستالوژی)، «کشاورزی در آستانه» (بحران نظام کشاورزی)، «حکمرانی شکسته»(ناکارآمدی مدیریت و بیاعتمادی) و «راهحلهای زخمآور» (پیامدهای انتقال آب بینحوزهای). مضمون هستهای «مرگ زیستجهان»این هشت ساحت را دربر میگیرد و نشان میدهد که بحران فراتر از مسائل فیزیکی، جهان معنایی و وجودی ساکنان را نابود ساخته است. نتیجهگیری: خشکیدگی دریاچه ارومیه صرفاً یک بحران فنی-مهندسی نیست، بلکه فروپاشی نظام معنا، هویت و تعلق مکانی است. بازسازی زیستجهان ساکنان، نیازمند رویکردهای چندبعدی، مشارکت واقعی جوامع محلی و بازتعریف رابطه انسان با طبیعت در سیاستگذاریهای توسعه است | ||
| کلیدواژهها | ||
| دریاچه ارومیه؛ تجربه زیسته؛ پدیدارشناسی؛ سولاستالوژی؛ بحران معنا | ||
| مراجع | ||
|
احمدیفر، ر. (۱۴۰۴). تحلیل جامعهشناختی بحران دریاچه زریوار در استان کردستان: زمینهها، پیامدها، راهکارها. مجله جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، ۱۴(۱)، ۲۳-۴۵.
اکبرزاده، م.، و احمدی، س. (۱۳۹۷). پیامدهای سیاسی-امنیتی خشکیدن دریاچه ارومیه. فصلنامه ژئوپلیتیک، ۱۴(۳)، ۹۵-۱۲۷.
ترابی، م.، جلیلی، س.، و نظری، م. (۱۳۹۷). نقش عوامل انسانی در تخریب دریاچه ارومیه. پایش و ارزیابی محیط زیست، ۱۹۰(۱۲)، ۷۱۲. https://doi.org/10.1007/s10661-018-7090-3
حیدری، ح.، و قدیمی، م. (۱۴۰۰). تحلیل پیامدهای اجتماعی-اقتصادی خشکیدن دریاچه ارومیه بر جوامع روستایی (مطالعه موردی: شهرستان ارومیه). مطالعات اجتماعی ایران، ۱۵(۲)، ۱۲۵-۱۵۰.
دانشمهر، ح.، احمدرش، ر.، و کریمی، ا. (۱۳۹۸). فهم معنایی نخبگان و ذینفعان محلی از طرح انتقال آب رودخانه زاب به دریاچه ارومیه: ارائه یک مدل زمینهای. فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۸(۱)، ۸۹-۱۱۲.
عابدی، م.، و پیربابایی، م. ت. (۱۳۹۶). سدسازی و بحران زیستمحیطی دریاچه ارومیه: تحلیلی جامعهشناختی از توسعه ناپایدار. مجله جامعهشناسی ایران، ۱۸(۲)، ۳-۳۱.
غلامرضایی، س.، سپهوند، ف.، و عطایی، پ. (۱۴۰۰). تابآوری معیشت روستایی در مواجهه با خشکسالی ویرانگر دریاچه ارومیه، ایران. مجله مطالعات روستایی، ۸۸، ۴۰۵-۴۱۶. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.07.013
کاویانی، م.، و محمدی، ج. (۱۴۰۰). تجربه زیسته کشاورزان از بحران آب در حوضه زایندهرود: یک مطالعه پدیدارشناختی. مجله تحقیقات جغرافیای انسانی، ۵۳(۴)، ۱۲۰۵-۱۲۲۳.
مقدم، س. م.، و صداقتهور، س. (۱۴۰۰). پیامدهای اجتماعی-اقتصادی خشکسالی دریاچه ارومیه بر جوامع روستایی. مجله محیطهای خشک، ۱۸۸، ۱۰۴۴۶۷.https://doi.org/10.1016/j.jaridenv.2021.104467
References Abram, D. (1996). The spell of the sensuous: Perception and language in a more-than-human world. Vintage Books. AghaKouchak, A., Norouzi, H., Madani, K., Mirchi, A., Azarderakhsh, M., Nazemi, A., ... & Hasanzadeh, E. (2015). Aral Sea syndrome desiccates Lake Urmia: Call for action. Journal of Great Lakes Research, 41(1), 307-311. https://doi.org/10.1016/j.jglr.2014.12.007 Albrecht, G., Sartore, G. M., Connor, L., Higginbotham, N., Freeman, S., Kelly, B., ... & Pollard, G. (2007). Solastalgia: The distress caused by environmental change. Australasian Psychiatry, 15(sup1), S95-S98. https://doi.org/10.1080/10398560701701288 Berkes, F. (2018). Sacred ecology (4th ed.). Routledge. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa Delavar, M., Ebrahimi, S., & Morid, S. (2020). Modeling the impacts of climate change and human activities on the water level of Lake Urmia. Water Resources Management, 34(10), 3189-3206. https://doi.org/10.1007/s11269-020-02607-z Heidegger, M. (1927). Being and Time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. Husserl, E. (1936). The crisis of European sciences and transcendental phenomenology (D. Carr, Trans.). Northwestern University Press. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications. Micklin, P. (2016). The future Aral Sea: Hope and despair. Environmental Earth Sciences, 75(9), 1-15. https://doi.org/10.1007/s12665-016-5614-5 Samuels, D. (2021). Environmental disasters and the crisis of meaning. Routledge. Shadkam, S., Ludwig, F., van Oel, P., Kirmit, Ç., & Kabat, P. (2016). Impacts of climate change and water resources development on the declining inflow into Iran's Urmia Lake. Journal of Great Lakes Research, 42(5), 942-952. https://doi.org/10.1016/j.jglr.2016.07.033 Strang, V. (2020). The meaning of water. Berg Publishers. (Reprinted) UNDP. (1994). Human development report 1994. Oxford University Press. Van Manen, M. (2016). Phenomenology of practice: Meaning-giving methods in phenomenological research and writing. Routledge. Zarghami, M. (2011). Effective watershed management: Case study of Urmia Lake, Iran. Lake and Reservoir Management, 27(1), 87-94. https://doi.org/10.1080/07438141.2010.541327
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 4 |
||