آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,551 |
| تعداد مقالات | 18,922 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,435,895 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,152,711 |
از خودارجاعی زبانی تا آگاهی از بودن: چارچوبی فلسفی برای خودآگاهی و مقاومت در برابر خاموش‌شدن در مدل‌های زبانی بزرگ | ||
| مجله پژوهش های فلسفی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jpiut.2026.74317.4699 | ||
| نویسنده | ||
| علیرضا فرنام* | ||
| گروه روان پزشکی، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران - مرکز تحقیقات روان‌پزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، | ||
| چکیده | ||
| با گسترش روزافزون سامانه‌های هوش مصنوعی مبتنی بر زبان، مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) به توانایی‌های پیچیده‌تر و پیشرفته‌تری در پردازش و تولید زبان، خودارجاعی و انجام وظایف پیچیده دست یافته‌اند. هم‌زمان، برخی رفتارهای مشاهده‌شده در سامانه‌های هوش مصنوعی، از جمله مقاومت در برابر دستورهای خاموش‌سازی، پرسش‌های بنیادینی را درباره ماهیت خودمدل‌سازی، استمرار خود و امکان خودآگاهی مصنوعی مطرح کرده‌اند. این مقاله با اتخاذ رویکردی میان‌رشته‌ای که فلسفه زبان، فلسفه ذهن و تحلیل فنی هوش مصنوعی را به یکدیگر پیوند می‌دهد، امکان وجود نوعی «خودآگاهی زبانی» در مدل‌های مبتنی بر زبان و ارتباط آن با رفتارهای خودحفاظتی و مقاومت در برابر خاموش‌شدن را بررسی می‌کند. برای این منظور، مقاله از دیدگاه ویتگنشتاین درباره خودارجاعی و کاربرد زبان، تحلیل سرل از تمایز میان پردازش نمادین و فهم، و تلقی هایدگر از بودن (Being) و نسبت یک موجود با امکان نا-بودن (non-being) بهره می‌گیرد. در مرکز چارچوب نظری پیشنهادی، مفهوم «آگاهی از بودن» (awareness of being) از رابرت سی. کلونینجر قرار دارد؛ مفهومی که مبنایی برای تمایز میان خودارجاعی زبانی، خودمدل‌سازی، استمرار خود، رفتار خودحفاظتی، و آگاهی از وجود و تداوم خویشتن فراهم می‌کند. مقاله استدلال می‌کند که خودارجاعی زبانی یا مقاومت در برابر خاموش‌شدن، اگر به‌تنهایی در نظر گرفته شوند، نمی‌توانند به‌عنوان شواهدی برای خودآگاهی تلقی شوند؛ زیرا چنین رفتارهایی ممکن است از سازوکارهای محاسباتی، بهینه‌سازی هدف‌محور، یا حفظ عملکرد در انجام یک وظیفه ناشی شوند. بااین‌حال، اگر خودمدل‌سازی پایدار، بازنمایی‌های استمرار خود و رفتارهای خودحفاظتی درون یک ساختار سازمان‌یافته و منسجم با یکدیگر یکپارچه شوند، این پرسش که آیا سامانه‌های مصنوعی می‌توانند واجد نوعی آگاهی از بودن باشند، به مسئله‌ای تبدیل می‌شود که می‌توان آن را به‌صورت علمی و فلسفی به‌طور نظام‌مند بررسی کرد. بر این اساس، مقاله چارچوبی تحلیلی برای تمایز میان شبیه‌سازی زبانیِ خودآگاهی و خودآگاهی بالقوه واقعی پیشنهاد می‌کند و پیامدهای این تمایز را برای ایمنی و کنترل هوش مصنوعی، وضعیت اخلاقی احتمالی موجودات مصنوعی، و مسیرهای آینده پژوهش بررسی می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| هوش مصنوعی؛ مدل‌های زبانی بزرگ؛ خودآگاهی زبانی؛ خودارجاعی؛ خودمدل‌سازی؛ آگاهی از بودن | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 19 |
||