آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,550 |
| تعداد مقالات | 18,906 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,386,500 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,116,747 |
شناسایی ریشه های ابهام در جایگاه علم قاضی در حقوق ایران با مطالعه تطبیقی در نظام حقوقی کامن لا: «اشتراک لفظی» و «خلاء تقنینی» | ||
| مطالعات حقوق تطبیقی معاصر | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/law.2026.69483.3544 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین حیدری منور* 1؛ امین آهوار2 | ||
| 1استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران | ||
| 2مربی گروه حقوق دانشگاه پیام نور، تهران | ||
| چکیده | ||
| «علم قاضی» از مفاهیم چالش‌برانگیز در نظام اثبات دعوا در حقوق ایران است که علی‌رغم جایگاه مهم آن در قوانین کیفری و مبانی فقهی، همچنان با ابهام‌های مفهومی و کارکردی مواجه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی در نظام حقوقی ایالات متحده آمریکا، به بررسی منشأ این ابهام و تبیین جایگاه واقعی علم قاضی در فرایند دادرسی می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ابهام موجود عمدتاً از دو عامل ناشی می‌شود: نخست، اشتراک لفظی اصطلاح «علم قاضی» و کاربرد آن در معانی متفاوتی همچون علم شخصی قاضی، اقناع وجدانی، دانش و تجربه قضایی، علم قضایی و اطمینان حاصل از قرائن و امارات؛ و دوم، فقدان مقررات صریح درباره فرایند و معیارهای ارزیابی ادله در قوانین آیین دادرسی ایران. بررسی مقررات موضوعه، رویه قضایی، دیدگاه‌های فقهی و نظریات حقوقی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از اختلافات موجود درباره حجیت علم قاضی، ناشی از خلط میان مفهوم «دلیل اثبات» و «معیار ارزیابی دلیل» است. برخلاف ظاهر برخی مقررات قانونی، علم قاضی به‌عنوان یک دلیل مستقل قابل تحلیل نیست، بلکه کارکرد اصلی آن در سنجش اعتبار، کفایت و دلالت ادله ارائه‌شده توسط اصحاب دعوا نهفته است. مطالعه تطبیقی نیز نشان می‌دهد که در حقوق ایالات متحده میان علم شخصی قاضی، دانش تخصصی و تجربه قضایی، آگاهی قضایی (Judicial Notice) و اقناع وجدانی تفکیک روشنی وجود دارد و هیچ‌یک، جز در موارد استثنایی، جایگزین ادله اثبات دعوا نمی‌شوند. بر این اساس، مقاله نتیجه می‌گیرد که جایگاه واقعی علم قاضی در نظام حقوقی ایران باید در حوزه ارزیابی ادله جستجو شود و رفع ابهام‌های موجود مستلزم تدوین مقررات مستقل درباره ارزیابی ادله و بازتعریف تقنینی مفهوم علم قاضی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علم قاضی؛ ارزیابی ادله؛ ادله اثبات دعوا؛ اقناع وجدانی؛ آیین دادرسی؛ حقوق ایران؛ حقوق ایالات متحده آمریکا | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||