آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,539 |
| تعداد مقالات | 18,781 |
| تعداد مشاهده مقاله | 62,794,305 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,728,059 |
ارزیابی مقایسه ای رطوبت خاک و شاخص خشکسالی هواشناسی(SPI/SPEI) در حوضه کرخه :الگوی مکانی ،مدت و شدت خشکسالی (2001-2022) | ||
| دانش خاک و گیاه | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/sps.2026.72670.1042 | ||
| نویسندگان | ||
| مریم بیاتی خطیبی* 1؛ وحید کاکاپور2؛ امیر زارعی3؛ سعید صمدیان4 | ||
| 1گروه سنجش از دور دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز | ||
| 2گروه سنجش از دور دانشگاه تبریز | ||
| 3گروه سنجش از دور دانشگاه شهید بهشتی | ||
| 4گروه آب دانشکده کشاورزی | ||
| چکیده | ||
| خشکسالی کشاورزی به دلیل وابستگی شدید به رطوبت خاک، رفتاری متفاوت از خشکسالی هواشناسی دارد و پایش دقیق آن برای مدیریت منابع آب و برنامهریزی کشاورزی ضروری است. در این پژوهش، با استفاده از دادههای رطوبت خاک ماهانه مجموعهداده C3S Soil Moisture نسخه v202312 و شاخصهای SSMI و SMCI، الگوهای زمانی–مکانی خشکسالی خاکی در حوضه آبریز کرخه طی دوره ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۲ تحلیل شد. همچنین شاخصهای SPI-12 و SPEI-12 بر اساس دادههای ۲۰ ایستگاه هواشناسی محاسبه و روابط میان خشکسالی هواشناسی و خشکسالی خاکی با استفاده از همبستگی پیرسون و اسپیرمن ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که شدت و مدت خشکسالیهای مبتنی بر رطوبت خاک بهطور قابلتوجهی بالاتر از شاخصهای هواشناسی است و گرادیان مکانی شمال–جنوب بسیار مشخصی در حوضه وجود دارد؛ بهطوری که مناطق مرتفع زاگرس خشکسالیهای زودهنگام و شدیدتر و دشتهای جنوبی واکنش همگامتری با SPI و SPEI نشان میدهند. دامنه همبستگی SSMI با شاخصهای اقلیمی بسیار گسترده بود (از منفی تا بیش از 0/7)، که نشاندهنده نقش قوی ویژگیهای محلی مانند بافت خاک، شیب و نفوذپذیری بر در دسترسبودن رطوبت است. در مقابل، SPI و SPEI همبستگی بسیار بالایی داشتند و یک سیگنال واحد از خشکسالی هواشناسی را ارائه کردند. تحلیل سریهای زمانی نیز نشان داد که SSMI-12 در بسیاری از ایستگاههای کوهستانی مقادیر شدید و طولانیمدتتری نسبت به SPI/SPEI ثبت میکند. بهطور کلی، نتایج این مطالعه تأکید میکند که شاخصهای مبتنی بر رطوبت خاک ابزارهایی ضروری برای پایش خشکسالی کشاورزی در حوضههای نیمهخشک و ناهمگون مانند کرخه هستند و استفاده از آنها در کنار شاخصهای هواشناسی میتواند درک دقیقتری از پویایی خشکسالی فراهم سازد.حوضه کرخه یکی از محدوده های مهم کشاورزی در غرب کشور هست که از گذشته های دور به پرآبی معروف بوده است و تامین کننده بخش مهمی از محصولات کشاورزی به دیگر قسمتهای کشوربوده است .خشکسالیهای اخیر موجب کاهش رطوبت و درنتیجه کشاورزی را در معرض تهدید بزرگ قرار داده است.با توجه به اهمیت کشاورزی در این محدوده ،مطالعات متعددی ازجنبههای مختلف صورت گرفته است امابا وجود اهمیت رطوبت خاک،تاکنون هیچ مطالعهای با استفاده از شاخصهای خاکی SSMI و SMCI و با استفاده از محصول ماهانه C3S Soil Moisture v202312 برای دوره بلندمدت ۲۰۰۱–۲۰۲۲ صورت نگرفته و بهطور سیستماتیک با شاخصهای اقلیمی SPI و SPEI مقایسه انجام نگرفته است .با توجه به این خلأ پژوهشی و اهمیت حوضه کرخه برای امنیت غذایی جنوبغرب ایران، هدف این مطالعه ارزیابی مقایسهای الگوهای مکانی–زمانی،مدت،شدت، حدت و بزرگی رخدادهای خشکسالی کشاورزی (براساس شاخصهای SSMI 6، SSMI 12 و SMCI) و خشکسالی هواشناسی SPI 12 و SPEI 12 در بازه ۲۲ ساله (ژانویه ۲۰۰۱ تا دسامبر ۲۰۲۲) است. همچنین نقش عوامل محلی مانند توپوگرافی،بافت خاک، شیب، پوشش گیاهی و نفوذپذیری در ایجاد اختلاف رفتار خشکسالی بررسی میشود تا شواهد علمی محکمی برای ضرورت استفاده ترکیبی از شاخصهای خاکی و اقلیمی در سامانههای پایش و هشدار زودهنگام خشکسالی کشاورزی در حوضههای ناهمگون مانند کرخه فراهم گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رطوبت خاک؛ شاخصهای خشکسالی؛ شدت خشکسالی؛ الگوی مکانی خشکسالی؛ کرخه | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||