| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,560 |
| تعداد مقالات | 19,047 |
| تعداد مشاهده مقاله | 64,773,228 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,826,254 |
گسست گفتمانی در نظام برنامهریزی ایران؛ واکاوی گذار معنایی از برنامه ششم توسعه به برنامه هفتم پیشرفت | ||
| جامعه شناسی اقتصادی و توسعه | ||
| دوره 15، شماره 2، مهر 1405، صفحه 1-14 اصل مقاله (936.22 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jeds.2026.73022.1948 | ||
| نویسنده | ||
| پروین علی پور* | ||
| استادیار، موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف پژوهش: مسئله اصلی این مقاله، واکاوی گسست معنایی و ناسازگاری گفتمانی در نظام برنامهریزی ایران از خلال مقایسه دو سند برنامهای است. بدین منظور، مقاله به بررسی نحوه صورتبندی معنای توسعه/پیشرفت در دو سند «قانون برنامه پنجساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران» و «قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران» میپردازد و میکوشد نشان دهد گذار از «توسعه» به «پیشرفت» چه دلالتهایی برای فهم منطق معنابخش برنامهریزی در ایران دارد. روش پژوهش: پژوهش حاضر از نوع کیفی است و با اتکا به تحلیل گفتمان بر اساس رویکرد لاکلو و موفه انجام شده است. متون مورد تحلیل شامل متن کامل قانون برنامه ششم توسعه و قانون برنامه هفتم پیشرفت است. واحد تحلیل، گزارههای سیاستی مندرج در مواد، بندها و تبصرههای دو قانون است و مفاهیمی مانند دال مرکزی، زنجیره همارزی، غیریتسازی، دال تهی و مفصلبندی برای تحلیل صورتبندیهای معنایی به کار گرفته شدهاند. یافته ها: یافتهها نشان میدهد که در برنامه ششم، معنای توسعه عمدتاً در پیوند با تعامل خارجی، رقابتپذیری، اقتصاد دانشبنیان، ثبات کلان اقتصادی و توسعه صادرات غیرنفتی صورتبندی میشود. در مقابل، در برنامه هفتم، معنای پیشرفت بیشتر در نسبت با اقتصاد مقاومتی، درونزایی، عدالت اقتصادی، مردمیسازی اقتصاد و تابآوری معنا مییابد. همچنین دالهایی مانند عدالت و اقتصاد مقاومتی در هر دو برنامه حضور دارند، اما جایگاه و خوانش آنها در هر سند متفاوت است. نتیجه گیری: نتیجه پژوهش نشان میدهد که گذار از برنامه ششم توسعه به برنامه هفتم پیشرفت صرفاً تغییر در عنوان یا جابهجایی اولویتهای اجرایی نیست، بلکه نشانهای از بازآرایی در منطق معنابخش برنامهریزی است. این بازآرایی، در صورت فقدان سازوکارهای نهادی برای ایجاد تداوم، هماهنگی و انباشت سیاستی، میتواند به گسست معنایی در نظام برنامهریزی و دشواری در ارزیابی و پیگیری منسجم برنامهها بینجامد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ایران؛ توسعه؛ پیشرفت؛ گسست معنایی؛ ناسازگاری گفتمانی | ||
| مراجع | ||
|
جمشیدیها، غ.، نوذری، ح. (1393)، تحولات معنای توسعه پس از انقلاب اسلامی ایران: از طرد توسعه تا معنابخشیهای متفاوت به آن، توسعه محلی «روستایی ـ شهری»، دورهی 6، شمارهی 1، صص 25-48. https://doi.org/10.22059/jrd.2014.52070
خامنهای، س. ع. (1392، 29 اسفند). ابلاغ سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی. پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=25370
خامنهای، س، ع. (1382، 12 آبان). سند چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴. پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای .https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9034
زاهدی مازندرانی، م. ج.، علیپور، پ. (1402)، بازشناسی چالشهای 150 ساله توسعه در ایران در پرتو نظریه «توزیع نامتعادل قدرت در ساختار نظام اجتماعی»، مطالعات توسعه اجتماعی ـ اقتصادی، دورهی 1، شمارهی 2، صص 263-272. https://doi.org/10.22051/ijosed.2024.45423.1027
علینی، ا.، احمدوند، ش. (1403)، ناکارآمدی دولت و تأثیر آن بر ساختار بخش خصوصی ایران «مطالعه موردی: دوره زمانی 1358-1384»، برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، دورهی 15، شمارهی 58، صص 193-244. https://doi.org/10.22054/qjsd.2023.73969.2490
غفاری، غ. (1395)، پویاییشناسی برنامههای توسعه در ایران بعد از انقلاب اسلامی، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهی 5، شمارهی 1، صص 1-18. https://doi.org/10.22059/jisr.2016.58373
قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1395.
قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1403.
قجری، ح.، نظری، ج (1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران، انتشارات جامعهشناسان.
هوراث، د. (1377)، نظریه گفتمان، ترجمه سیدعلیاصغر سلطانی، فصلنامه علوم سیاسی، شمارهی 2، صص 156-182.
یورگنسن، م.، فیلیپس، ل. (1394)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی.
Alini, E., & Ahmadvand, S., (2024). State inefficiency and its impact on the structure of Iran’s private sector: A case study of the period 1979–2005. Social Development and Welfare Planning, 15(58), 193–244. https://doi.org/10.22054/qjsd.2023.73969.2490 [In Persian]. Fairclough, N., (1989). Language and Power. London: Longman. Fairclough, N., (1992). Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press. Fairclough, N., (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Pantheon Books. (Original work published 1975) Fretheim, K., (2025). Doing discourse and development. Multicultural Discourses, 19(1–2), 99–105. https://doi.org/10.1080/17447143.2025.2464533 Ghaffari, G., (2016). Dynamics of development plans in Iran after the Islamic Revolution. Social Studies and Research in Iran, 5(1), 1–18. https://doi.org/10.22059/jisr.2016.58373 [In Persian]. Howarth, D., (1998). Discourse theory (S. A. A. Soltani, Trans.). Political Science, 2, 156–182. [In Persian]. Jamshidiha, G., & Nozari, H., (2014). Transformations in the meaning of development after the Islamic Revolution of Iran: From rejection of development to different meaning-making processes. Community Development (Rural–Urban), 6(1), 25–48. https://doi.org/10.22059/jrd.2014.52070 [In Persian]. Jørgensen, M., & Phillips, L., (2015). Discourse analysis as theory and method (H. Jalili, Trans.). Tehran: Ney Publishing. [In Persian]. Khamenei, S. A. (2003, November 3). Vision document of the Islamic Republic of Iran on the horizon of 2025. Office for the Preservation and Publication of the Works of Grand Ayatollah Sayyid Ali Khamenei. https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9034 [In Persian]. Khamenei, S. A. (2014, February 18). Communication of the general policies of the Resistance Economy. Office for the Preservation and Publication of the Works of Grand Ayatollah Khamenei. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=25370 [In Persian]. Laclau, E., & Mouffe, C., (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. London: Verso. Law of the Seventh Five-Year Progress Plan of the Islamic Republic of Iran, (2024). [In Persian]. Law of the Sixth Five-Year Economic, Social, and Cultural Development Plan of the Islamic Republic of Iran, (2016). [In Persian]. Qajari, H., & Nazari, J. (2013). Application of discourse analysis in social research. Tehran: Jameh-Shenasan Publications. [In Persian]. Sapkota, H., & Tharu, B., (2016). Development as a Discursive Formation: Power, Knowledge and the South. Kathmandu: Tribhuvan University Press. Stavrakakis, Y., (2000). Lacan and the Political. London: Routledge. Torfing, J. (1999). New Theories of Discourse: Laclau, Mouffe and Zizek. Blackwell Publishers. Zahedi Mazandarani, M. J., & Alipoor, P., (2023). Reconsidering 150-year challenges of development in Iran in light of the theory of “unbalanced distribution of power in the structure of the social system.” Socio-Economic Development Studies, 1(2), 263–272. https://doi.org/10.22051/ijosed.2024.45423.1027 [In Persian]. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 593 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 52 |
||