دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,539
تعداد مقالات18,765
تعداد مشاهده مقاله62,713,093
تعداد دریافت فایل اصل مقاله22,661,570
منوچهری, علی, کریمی, علیرضا. (1405). واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), 159-181. doi: 10.22034/jiiph.2026.71163.2624
علی منوچهری; علیرضا کریمی. "واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 17, 46, 1405, 159-181. doi: 10.22034/jiiph.2026.71163.2624
منوچهری, علی, کریمی, علیرضا. (1405). 'واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), pp. 159-181. doi: 10.22034/jiiph.2026.71163.2624
منوچهری, علی, کریمی, علیرضا. واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 17(46): 159-181. doi: 10.22034/jiiph.2026.71163.2624

واکاوی نشانه‌معناشناختیِ گفتمانیِ مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار براساس متون تاریخی

فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 17، شماره 46، فروردین 1405، صفحه 159-181
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jiiph.2026.71163.2624
نویسندگان
علی منوچهری* 1؛ علیرضا کریمی2
1دکتری تاریخ دانشگاه تبریز، ایران
2دانشیار بازنشسته گروه تاریخ، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده
بیماری‌های واگیردار در ایرانِ دورۀ صفویه، پدیده‌هایی تکرارشونده در حیات اجتماعی بودند که در متون تاریخی این دوره، در چارچوب الگوهای معنایی و گفتمانی مشخصی نشان داده شده‌اند. حکومت صفوی، به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی عرصۀ اجتماعی، در گزارش‌ها و روایت‌های تاریخیِ مربوط به شیوع بیماری‌هایی چون طاعون، وبا و بیماری‌های واگیردار دیگر، شیوه‌هایی خاص از مواجهه را به ‌کار می‌گرفت که در پیوند با دین، نظم اجتماعی و ساخت قدرت قابل‌فهم است. با وجود تعدد منابع تاریخی در این زمینه، بررسی این مواجهه‌ها عمدتاً به توصیف رویدادها محدود مانده و کمتر از منظر تحلیل گفتمانی و معنایی مورد واکاوی قرار گرفته‌است. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، بررسی نحوۀ صورت‌بندی گفتمانی مواجهۀ حکومت صفوی با بیماری‌های واگیردار در متون تاریخی است. این پژوهش با تکیه بر رویکرد نشانه‌معناشناسی گفتمانی و با بهره‌گیری از تحلیل کیفی متون تاریخی دورۀ صفویه، ازجمله گزارش‌های مورخان و سفرنامه‌نویسان، به شناسایی و تحلیل الگوهای معنایی حاکم بر این مواجهه می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که حکومت صفوی در متون تاریخی، بیماری‌های واگیردار را چگونه تفسیر کرده و این تفسیرها از طریق چه سازوکارهای گفتمانی سامان یافته‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در متون تاریخی صفوی، مواجهۀ حکومت با بیماری‌های واگیردار در قالب گفتمانی نسبتاً پایدار و تکرارشونده شکل گرفته‌است که در آن، بیماری‌ها در پیوند با مفاهیمی چون ارادۀ الهی، تقدیر، نظم اجتماعی و تدبیر حکومتی معنا می‌یابند. این گفتمان‌ها نه براساس واکنش‌های مقطعی، بلکه در امتداد الگوهای جاافتادۀ تفسیری عمل کرده و چارچوبی معین برای فهم و توضیح بیماری‌های واگیردار در جامعۀ صفوی فراهم آورده‌اند.
کلیدواژه‌ها
حکومت صفویه؛ بیماری‌های واگیردار؛ متون تاریخی؛ نشانه‌معناشناختیِ گفتمانی
مراجع
الف) منابع فارسی

کتاب‌ها

  • آقاج‍ری‌، سید ه‍اش‍م ‌(139۵). مقدمه‌ای بر مناسبات دین و دولت در ایران عصر صفوی. تهران: طرح نقد.
  • اِکِلشال، فینلی سن [و دیگران] (1397). ایدئولوژی‌های سیاسی. ترجمۀ محمد قائد. تهران: فرهنگ نشر نو. (نسخه الکترونیکی اپلیکیشن فیدیبو).
  • تاورنیه، ژان باتیست (1382). سفرنامه تاورنیه. ترجمه حمید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
  • جعفریان، رسول (1389)، صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • روملو، حسن بیگ (13۵7). احسن‌التواریخ. به تصحیح و تحشیه عبدالحسین نوایی، تهران: بابک.
  • ریکور، پل (139۵). ایدئولوژی، اخلاق، سیاست. ترجمۀ مجید اخگر. تهران: چشمه (نسخه الکترونیکی اپلیکیشن فیدیبو).
  • سیبلی، مالفرد (139۴). ایده‌ها و ایدئولوژی‌های سیاسی (تاریخ اندیشۀ سیاسی). ترجمۀ عبدالرحمن عالم. تهران: نی.
  • سیوری، راجر (138۵). ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: مرکز.
  • شاردن، ژان (1372). سفرنامه شاردن. ترجمه اقبال یغمائی، تهران: توس.
  • شعیری، حمیدرضا (139۵). نشانه-معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  • فرکلاف، نورمن (1399). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمۀ روح‌الله قاسمی. تهران: احسان. (نسخه الکترونیکی اپلیکیشن فیدیبو).
  • کمپفر، انگلبرت (13۶3). سفرنامه کمپفر به ایران. تهران: خوارزمی.
  • گرس، ایون (1370). سفیر زیبا: سرگذشت و سفرنامه فرستاده فرانسه در دربار شاه سلطان حسین صفوی، ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران.
  • گرمس، آلژیرداس ژولین (1399). نقصان معنا (عبور از روایت‌شناسی ساخت‌گرا: زیبایی‌شناسی حضور). ترجمه و شرح حمیدرضا شعیری. تهران: خاموش.
  • منشی قمی، احمد بن حسین (1383). خلاصة‌التواریخ. به کوشش احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران.
  • واله قزوینى اصفهانى‏، محمدیوسف (1382). ایران در زمان شاه‏صفى و شاه‏عباس دوم. تصحیح محمدرضا نصیرى‏، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.
مقاله‌ها

  • شعیری، حمیدرضا و فاطمه عظیمی‌فرد (1۴03). مجموعه مقالات همایش بین‌المللی نشانه‌شناسی مسائل و کنش‌های اجتماعی. تهران: نویسه پارسی.
  • شعیری، حمیدرضا (139۴). مقاومت، ممارست و مماشات گفتمانی: قلمروهای گفتمان و کارکردهای نشانه-معناشناختی آن. جامعه‌شناسی ایران، 16(1)، 110-128.
ب) منابع انگلیسی

  • Fossali, Pierluigi Basso. (2017). La passion et la figurativité, Semiotica, de gruyter mouton.
  • Pennycook, Gordon, Bence Bagó and Jonathon McPhetres. (2019). Science beliefs, political ideology, and cognitive sophistication, Journal of experimental psychology: General, Vol 152, and No 1.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 2


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب