دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,558
تعداد مقالات18,996
تعداد مشاهده مقاله64,322,937
تعداد دریافت فایل اصل مقاله23,538,315
توحیدی, امین رضا. (1405). واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دوره فترت صفویه. سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), 27-52. doi: 10.22034/jiiph.2026.70288.2613
امین رضا توحیدی. "واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دوره فترت صفویه". سامانه مدیریت نشریات علمی, 17, 46, 1405, 27-52. doi: 10.22034/jiiph.2026.70288.2613
توحیدی, امین رضا. (1405). 'واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دوره فترت صفویه', سامانه مدیریت نشریات علمی, 17(46), pp. 27-52. doi: 10.22034/jiiph.2026.70288.2613
توحیدی, امین رضا. واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دوره فترت صفویه. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1405; 17(46): 27-52. doi: 10.22034/jiiph.2026.70288.2613

واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دوره فترت صفویه

فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 17، شماره 46، فروردین 1405، صفحه 27-52    اصل مقاله (754.38 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jiiph.2026.70288.2613
نویسنده
امین رضا توحیدی*
استادیار گروه معارف دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
چکیده
موضوع مقالۀ حاضر تحلیل تاریخی واکنش مردم ایران به حملات بیگانگان در دورۀ فترت حکومت صفویه، بدون در نظر گرفتن نقش حاکمیت صفوی است، زیرا این موضوع به‌طور مستقل در کتاب‌ها و مقالات بررسی نشده‌، و تنها در برخی از کتاب‌ها و مقالات پژوهشی، اشاراتی پراکنده به پدیدۀ یادشده دیده می‌شود. بررسی منابع تاریخی نشان می‌دهد در این مقطع تاریخی، مردم بدون سازمان‌دهی از سوی دولت و بدون تبعیت از فرامین مذهبی نظیر فتوا در مناطق مختلف به مقاومت در برابر بیگانگان پرداخته‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد عدم صدور فتاوای مذهبی نظیر جهاد در دورۀ صفوی مسبوق به سابقه بوده و دلائل مشخصی دارد. از سوی دیگر برخی اشتراکات مردم و مهاجمان مثل زبان فارسی و یا زبان ترکی در کاهش پایداری مردمی و پذیرش مهاجمان تأثیری نداشته‌اند، ولی سیاست‌های سوء صفویان در آزار پیروان ادیان و مذاهب در برخی موارد موجب گرایش ایشان به مهاجمان می‌شد. این تحقیق به روش توصیفی–تحلیلی تاریخی به شیوۀ کتابخانه‌ای انجام شده‌است.
کلیدواژه‌ها
ایران؛ صفویه؛ بیگانه؛ مقاومت؛ مردم؛ فترت
مراجع
الف) منابع فارسی

کتاب‌ها

  • ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله (1370). المسالک و الممالک، ترجمۀ دکتر حسین قره‌چانلو، تهران: نو.
  • استرآبادی، میرزا مهدی خان (1377). جهانگشای نادری، تصحیح سید عبدالله انوار، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (13۶3). تاریخ منتظم ناصری، به کوشش محمداسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
  • امین، سید محسن (1۴0۶-198۶). اعیان‌الشیعه، بیروت: دارالتعارف.
  • اولئاریوس، آدام (13۶3). سفرنامه، مترجم احمد بهپور، تهران: سازمان انتشاراتی و فرهنگی ابتکار.
  • ایروانی، آبراهام (1393). تاریخ جنگ‌ها، ترجمه فاطمه اورجی، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
  • تاورنیه، ژان باتیست (13۶3). سفرنامه، ترجمه ابوتراب نوری، اصفهان: کتابخانه سنائی – کتابفروشی تأیید.
  • جابری انصاری، محمدحسن (1321). تاریخ اصفهان و ری و همه جهان، اصفهان: حسین عمادزاده.
  • حزین، محمدعلی بن ابیطالب (1332). تاریخ حزین، اصفهان: کتابفروشی تأیید اصفهان.
  • حسینی قمی، قاضی میراحمد (13۶۴). خلاصةالتواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران.
  • خاتون‌آبادی، عبدالحسین (13۵2). وقایع‌السنین و الاعوام، به کوشش محمد باقر بهبودی، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
  • خوانساری، میر سید محمدباقر (13۵2). روضات‌الجنات فی احوال‌العلما و السادات، ترجمۀ محمدباقر ساعدی خراسانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
  • دالسانداری، وینچنزو (1381). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
  • دروویل، گاسپار (133۶). سفرنامه دروویل، ترجمۀ جواد محبی، تهران: بنگاه مطبوعاتی گوتنبرگ.
  • دنبلی، عبدالرزاق بیک (13۴9). تجربةالابرار و تسلیةالاحرار، تصحیح حسن قاضی طباطبائی، تبریز: دانشگاه تبریز.
  • دوانی، علی (1372). مفاخرالاسلام و دانشمندان لاهیجانی، ح7 و 8، تهران: مرکز فرهنگی قبله.
  • ذکاء، یحیی (13۶8). زمین‌لرزه‌های تبریز، تهران: کتابسرا.
  • ریاحی، محمدامین (1372). تاریخ خوی، تهران: اساطیر.
  • شاردن، ژان (1372-137۴). سفرنامه، ترجمۀ اقبال یغمایی، تهران: توس.
  • طباطبائی تبریزی، سید محمدرضا بن سید محمدصادق (1389). تاریخ اولادالاطهار، به کوشش محمد الوانساز خویی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • طهرانی، محمدشفیع (1383). مرآت واردات، مصحح منصور صفت‌گل، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
  • فلور، ویلم (13۶7). اشرف افغان در تختگاه اصفهان، ترجمۀ دکتر ابوالقاسم سرّی، تهران: توس.
  • قدسی بادکوبی، عباسقلی آقا (1382). گلستان ارم، به کوشش مهدی کریمی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
  • کروسینسکی، بوداش (1۴02). سفرنامۀ کروسینسکی، ترجمۀ ساسان طهماسبی، تهران: امیرکبیر.
  • کمپفر، انگلبرت (13۶3). سفرنامۀ کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
  • گیلانتز، پطرس دی سرکیس (1371). سقوط اصفهان، ترجمۀ محمد مهریار، اصفهان: امور فرهنگی شهرداری اصفهان، انتشارات گلها.
  • مته، رودی (1397). ایران در بحران، ترجمۀ خسرو خواجه‌نوری، تهران: امیرکبیر.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (بی‌تا). حق‌الیقین، تهران: علمیه اسلامیه.
  • مرعشی صفوی، میرزا خلیل (13۶2). مجمع‌التواریخ، به تصحیح و اهتمام عباس اقبال آشتیانی، تهران: کتابخانه سنایی و طهوری.
  • مستوره کردستانی، ماه‌شرف خانم (1328). تاریخ اردلان، به کوشش ناصر آزادپور، بهرامی.
  • مستوفی، حمدالله (133۶). نزهةالقلوب، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  • مستوفی، محمدحسن بن محمدکریم (137۵). زبدةالتواریخ، به کوشش بهروز گودرزی، تهران: بنیا د موقوفات دکتر محمد افشار یزدی.
  • مشیزی، میر محمدسعید (13۶9). تذکره صفویه، مقدمه و تصحیح و تحشیه محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: علم.
  • مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (13۶1). احسن‌التقاسیم فی معرفةالاقالیم، ترجمه دکتر علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
  • موسوی میر فندرسکی، سید ابوطالب (1388). تحفةالعالم، به کوشش رسول جعفریان، تهران: کتابخانه، موزه، و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  • میرزا رفیعا (13۴7). دستورالملک، به کوشش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.
  • میرزا سمیعا (13۶8). تذکرة‌الملوک، به کوشش سید محمد دبیرسیاقی و ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: امیرکبیر.
  • نوری، حسین، فیض قدسی (137۴). زندگی‌نامه محمدباقر مجلسی، ترجمۀ جعفر نبوی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • نویسنده نامعلوم (13۵۶). حدیث نادرشاهی، تصحیح، تحشیه وتعلیقات رضا شعبانی، تهران: دانشگاه ملی ایران.
  • هدایت، رضاقلیخان (1380). روضة‌الصفا، تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
  • هنوی، جوناس (13۶7). هجوم افغان و زوال دولت صفوی، ترجمه اسماعیل دولت شاهی، تهران: یزدان.
مقاله‌ها

  • ابوالبشری، پیمان و رضایی، محمدحسین (1399). از ایزد بانوی ایشتار تا بقعۀ پیر استیر در خراسان بزرگ با رویکرد قوم‌نگاری، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 10(20)، 137-1۵۶.
  • دهقانی، مهدی و وزین افضل، مهدی (1۴0۴). شیوه‌های نبرد دسته‌جات نظامی افغان در دورۀ فترت حکومت صفویه، مطالعات تاریخی جنگ، 9(1). 19-32.
Doi: 10.22034/hsow.2025.2050021.1592

  • شرفی صفا، حبیب (1۴03). اهمیت درگزین در حملات عثمانی، غرب ایران (11۴3- 907) ، تاریخ‌نامۀ ایران بعد از اسلام، 17(39)، 83-105.
 Doi: 10.22034/JIIPH.2023. 57719.2453

  • شعبانی، رضا و محمدی، حسین (1387). تأثیر حملۀ محمود افغان بر اوضاع سیاسی و اقتصادی ایران، مسکویه، 9. 1۶5-20۶.
ب) منابع عربی

  • حر عاملی (138۵). امل‌الآمل فی علما الجبل عامل، بغداد: مکتبة الاندلس.
  • فیض کاشانی، ملا محسن (13۴0). المحجة البیضا (مقدمه)، تهران: مکتبة الاسلامیه.
ج) عثمانی

  • چلبی‌زاده، اسماعیل عاصم افندی. (1282). تاریخ چلبی‌زاده، استانبول: مطبعه عامره.
د) منابع انگلیسی

  • The History of Vardapet Arakel of Tabriz, trans. George A. Bournooutian (Costa Mesa: Mazda Publisher, 2005; revised 2010) 103-122.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 102
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 114


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب