آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,531 |
| تعداد مقالات | 18,691 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,491,929 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,237,241 |
آزادی و ایمان: الهیات فیشته در میانۀ کانت و اسپینوزا | ||
| مجله پژوهش های فلسفی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jpiut.2026.73850.4647 | ||
| نویسندگان | ||
| علی حسنزاده* 1؛ محمدرضا عبدالله نژاد2؛ محمود صوفیانی2 | ||
| 1دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقالۀ حاضر سعی دارد نشان دهد که یوهان گوتلیب فیشته (1762ـ1814) در سرتاسر حرفۀ فلسفی خویش کوشید الهیاتی را بپروراند که در توافق با آزادی انسانی باشد. فیشته با گذر از جبرگرایی اسپینوزایی اولیۀ خویش به ایدئالیسم استعلایی کانتی، «آموزۀ دانش» را بهمنزلۀ «نخستین نظام آزادی» برپا کرد که مبتنی بر تمایزگذاری بین ایدئالیسم (فرانهی شئ در من) و دگماتیسم/اسپینوزیسم (فرانهی من در شئ) است. با این حال فیشته، در پاسخ به این اتهام یاکوبی که الهیات عقلانی بالضروره منجر به نیهیلیسم میشود و نیز در پاسخ به انتقاد شولتسه از برهان الهیاتیـاخلاقی کانت، از حدود کانتگرایی فراتر رفت و وارد قلمرویی اسپینوزایی شد؛ الوهیت فیشتهای، بهمنزلۀ هستۀ الهیات او، هر چند درونماندگار و فعال است و، بهجای آنکه جوهری دادهشده باشد، ایدئالی است که فقط از طریق کوشش نامتناهی سوژه تحقق مییابد، الوهیتی تمامیتباورانه است. بررسی متونی از دورۀ ینای فیشته (1794 تا 1800) نظیر «در باب کرامت انسان»، گفتارهایی دربارۀ رسالت دانشمند، «در باب بنیاد ایمان ما به یک حکمرانی جهانی الهی»، و در باب رسالت انسان برداشتی از الوهیت بهمنزلۀ «نظم خلاق» درونماندگار و در آن واحد تمامیتباورانه را آشکار میسازد. در پایان نتیجه میگیریم که الوهیت فیشتهای تا آنجا که درونماندگار، اخلاقی و بنیاد کنش آزادانۀ انسان است، رگۀ کانتی در اندیشۀ او را عیان میکند اما تا آنجا که تمامیتباورانه است، قرابت عجیبی با اندیشۀ اسپینوزا دارد. بنابراین، الهیات اخلاقی فیشته، بهمنزلۀ یک از بزرگترین تلاشها برای برقراری آشتی بین آزادی و ایمان، در قالب عباراتی متناقضنما، گونهای «کانتگرایی اسپینوزایی» است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آزادی؛ ایمان؛ فیشته؛ کانت؛ اسپینوزا | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6 |
||