دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,530
تعداد مقالات18,638
تعداد مشاهده مقاله61,252,313
تعداد دریافت فایل اصل مقاله22,032,268
علوی, محمدتقی, المرزوک, حسین, ابراهیم پور, عادل. (1404). شرایط تحقق بطلان جزئى عقد در حقوق عراق و ایران. سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(41), 171-205. doi: 10.22034/law.2026.69019.3537
محمدتقی علوی; حسین المرزوک; عادل ابراهیم پور. "شرایط تحقق بطلان جزئى عقد در حقوق عراق و ایران". سامانه مدیریت نشریات علمی, 16, 41, 1404, 171-205. doi: 10.22034/law.2026.69019.3537
علوی, محمدتقی, المرزوک, حسین, ابراهیم پور, عادل. (1404). 'شرایط تحقق بطلان جزئى عقد در حقوق عراق و ایران', سامانه مدیریت نشریات علمی, 16(41), pp. 171-205. doi: 10.22034/law.2026.69019.3537
علوی, محمدتقی, المرزوک, حسین, ابراهیم پور, عادل. شرایط تحقق بطلان جزئى عقد در حقوق عراق و ایران. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 16(41): 171-205. doi: 10.22034/law.2026.69019.3537

شرایط تحقق بطلان جزئى عقد در حقوق عراق و ایران

مطالعات حقوق تطبیقی معاصر
دوره 16، شماره 41، دی 1404، صفحه 171-205    اصل مقاله (1004.8 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/law.2026.69019.3537
نویسندگان
محمدتقی علوی1؛ حسین المرزوک* 2؛ عادل ابراهیم پور3
1استاد گروه حقوق، دانشگاه تبریز، ایران
2دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تبریز، ایران
3استادیار گروه حقوق، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده
بطلان جزئی قرارداد به‌عنوان یکی از نهادهای مهم در حقوق قراردادها، در پی حفظ حداکثری آثار حقوقی توافق‌ها و جلوگیری از بطلان کامل قرارداد، به‌ویژه در نظام‌های حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی، اهمیت یافته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، شرایط تحقق بطلان جزئی عقد را در حقوق ایران و عراق مورد بررسی قرار می‌دهد. مسئلۀ اساسی پژوهش این است که چه شرایطی باید محقق شود تا بتوان بطلان را محدود به بخش معیوب دانست و بخش صحیح را حفظ کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تحقق بطلان جزئی مستلزم دو شرط اصلی است: نخست، قابلیت تجزیۀ قرارداد از حیث مادی و حقوقی؛ و دوم، غیرذاتی بودن بخش باطل برای ارادۀ متعاقدین. مطالعۀ تطبیقی نشان می‌دهد که هر دو نظام حقوقی اصل را بر امکان تجزیه و حفظ بخش صحیح قرار داده‌اند، اما در مبانی نظری و ضوابط عملی تفاوت‌هایی وجود دارد. حقوق ایران بر اساس قواعد فقهی همچون قاعدۀ انحلال عقد واحد و اصل صحت، تجزیه‌پذیری را پذیرفته است. حقوق عراق نیز با تأکید بیشتر بر ماهیت مادی موضوع قرارداد، به بطلان جزئی پرداخته است. اما تفاوت اصلی در این است که حقوق ایران به شروط قراردادی و نقش ارادۀ طرفین توجه بیشتری دارد، درحالی که حقوق عراق بیشتر بر قابلیت تقسیم موضوعی تأکید می‌کند. نتیجۀ پژوهش بیانگر آن است که برای ارتقای امنیت حقوقی و استقرار معاملات، ضروری است که در هر دو نظام حقوقی به صورت صریح‌تر و نظام‌مندتر ضوابطی برای تشخیص شرایط بطلان جزئی تدوین گردد.
کلیدواژه‌ها
بطلان جزئی؛ تجزیه قرارداد؛ حقوق ایران؛ حقوق عراق؛ شرط باطل
مراجع

الف) منابع فارسی

کتاب‌ها

  1. امامی، سید حسن (1366). حقوق مدنی. جلد اول. تهران: اسلامیه.
  2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1383). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  3. شهیدی، مهدی (1377). تشکیل قراردادها و تعهدات حقوق مدنی 1. تهران: حقوقدان.
  4. شهیدی، مهدی (1380). حقوق مدنی 3، تعهدات. تهران: مجد.
  5. کاتوزیان، ناصر (1374). نظریۀ عمومی تعهدات. تهران: یلدا.
  6. کاتوزیان، ناصر (1385). عقود معین. جلد اول. تهران: دانشگاه تهران.
  7. کاتوزیان، ناصر (1388). قواعد عمومی قراردادها. جلد دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  8. کاتوزیان، ناصر (1392). اعمال حقوقی دورۀ مقدماتی حقوق مدنی. تهران: دانشگاه تهران.
  9. معین، محمد (1387). فرهنگ معین (تک جلدی). تهران: زرین.

مقالات

  1. اسلامی‌پناه، علی و علایی، آسیه (1401). بررسی فقهی و حقوقی حق فسخ در بطلان جزئی قرارداد با مطالعه تطبیقی در حقوق کامن لا. تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، 15 (55). 67-86. Doi: 10.30495/alr.2022.1945504.2217
  2. خسروی، علی؛ ناصری مقدم، حسین و قبولی درافشان، سید محمدهادی (1404). نسبت‏‌سنجی معاملات منهی شرعی با معاملات ممنوع قانونی به لحاظ تکلیفی و وضعی. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 16 (39)، 1-28. Doi: 22034/law.2025.65176.3442
  3. رحیمی، حبیب‌الله و کریمی، زهره (1391). مبانی تجزیه قرارداد در حقوق ایران. حقوق خصوصی، 1 (2). 63-87.
  4. رمضان‌زاده بادلی، ام البنین؛ تقی‌پور درزی نقیبی، محمدحسین و سلیمانی اندرور، علی (1403). مطالعۀ تطبیقی حق فسخ ناشی از عدم انطباق مادی کالا در کنوانسیون 1980 وین، دستورالعمل 2019 اتحادیۀ اروپا و حقوق ایران. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 15 (37)، 161-196.
Doi: 10.22034/LAW.2025.56573.3272

  1. سلجوقی، محمود (1368). تقسیم‌ناپذیری در حقوق و تعهدات. کانون وکلا، (148 و 149)، 69-88.
  2. سیفی زیناب، غلامعلی؛ شریفی، حامد و بهرامپوری، رسول (1399). تجزیه‌پذیری تعهدات در حقوق ایران و فقه امامیه. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 25 (92)، 182-183.
  3. شبیری، زهرا (1385). مقایسه شرط نامشروع و شرط خلاف مقتضای عقد. پژوهش‌های دینی، 2 (4). 191-217.
  4. شعبان‌زاده تالارپشتی، حسین؛ کریمی، عباس و ایزانلو، محسن (1401). مطالعۀ تطبیقی بطلان جزئی قرارداد در حقوق ایران و فرانسه با تأکید بر قانون مدنی جدید فرانسه. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 5 (5)، 408-429.                         Doi: 10.30510/PSI.2022.275905.1590
  5. صادقی مقدم، محمدحسن و شکوهی‌زاده، رضا (1391). نظریۀ تبعیت در اعمال حقوقی. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 17 (57). 43-78.
  6. صفایی، سیدحسین و سلطان احمدی، جلال (1389). تجزیه‌پذیری قرارداد در حقوق ایران، انگلیس و کنوانسیون بین‌المللی کالا (1980 وین). مطالعات حقوق خصوصی، 40 (13)، 149-166.

ب) منابع عربی

کتاب‌ها

  1. حسون طه، غنی (1971). الوجیز فی النظریه العامه للالتزامات. الکتاب الأول، مصادر الالتزام، بغداد: مطبعه المعارف.
  2. الحکیم، عبدالمجید (1977). الموجز فی شرح القانون المدنی العراقی. جلد 2، أحکام الالتزام. بغداد: دار الحریة للطباعة.
  3. الجلیلی، عبدالله (1958). الشرط المستحیل والمخالف للنظام العام أو الآداب فی القانون المدنی، بحث مقارن. القاهرة: المطبعة العالمیة.
  4. الذنون، حسن علی (1970). اصول الالتزام. بغداد: مطبعة العانی.
  5. السنهوری، عبد الرزاق احمد (ب.ت). الوسیط فی شرح القانون المدنی. جلد 1، مصادر الالتزام. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  6. الشرقاوی، جمیل (1956). نظریة بطلان التصرف القانونی فی القانون المدنی المصری. القاهرة: مطبعة جامعة القاهرة.
  7. الصدة، عبد المنعم فرج (1960). مصادر الالتزام. القاهرة: مکتبة و مطبعة مصطفى الحلبی.
  8. تناغو، سمیر عبد السید (1975). نظریة الالتزام. القاهرة: مطبعة أطلس.
  9. حسنین، محمد (1983). الوجیز فی نظریة الإلتزام، مصادر الالتزام وأحکامها فی القانون الجزائری. الجزائر: المؤسسة الوطنیة للحقوق المطبعیة.
  10. دیاب، صلاح‌محمد (2010). بطلان عقد العمل وآثاره على حقوق العمال. مصر: دار الکتب القانونیة.
  11. عبد الرضا، عبد‌الرسول (2012). الوجیز فی مصادر الالتزامات. بغداد: جامعة بغداد.
  12. علی رضا (1983). محاضرات فی الحقوق المدنیة. السنة الثانیة. الجزائر: مدیریة الکتب والمطبوعات الجامعیة.
  13. الفکهانی، حسن (1967). موسوعة القضاء والفقه للدول العربیة. جلد 46. القانون المدنی الأردنی الجدید. قاهرة: الدار العربیة للموسوعات.
  14. فیلالی، على (2001). الالتزامات. النظریة العامة للعقد. الجزائر: موفم للنشر.
  15. یاس، محمدیحیى (1978). عقد الصلح بین الشریعة الإسلامیة والقانون المدنی. قاهره: دار الفکر العربی.
  16. مصطلحات قانونیة (1973). إحدى مطبوعات المجمع العلمی العراقی التی أقرتها ندوة. دمشق: مطبعة المجمع العلمی العراقی.

مقالات

36.          الدسوقی، ابراهیم ابو‌اللیل (1998). البطلان الجزئی للعقود و التصرفات القانونیة. الحقوق الکویتیة. کویت: دانشگاه کویت.

37.          محمدحسین، زینب و رائد صیوان عطوان (2024). الاطار المفاهیمی للبطلان الجزئی، بحق مقدم الى جامعة البصرة. کلیة القانون، العدد 56.

پایان‌نامه‌ها

  1. الفتلاوی، صاحب عبد‌الزهرة (2006). بطلان جزئی العقد وتحوله فی ضوء متطلبات التحول الاشتراکی. بحث مقدم إلى جامعة بغداد، کلیة القانون.
  2. الکرعاوی، رحمن‌حسن (2006). بطلان جزئی العقد و تحوله فی العقود المعاوضة. بحث مقدم إلى جامعة بابل، کلیة القانون.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 38
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 40


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب