| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,532 |
| تعداد مقالات | 18,620 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,161,925 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,971,012 |
جایگاه دین و عرفان در فرایند و الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابن ابیجمهور احسائی | ||
| مجله پژوهش های فلسفی | ||
| مقاله 40، دوره 20، شماره 55، تیر 1405، صفحه 805-824 اصل مقاله (821.11 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jpiut.2025.68823.4170 | ||
| نویسندگان | ||
| حسام الدین مؤمنی شهرکی* 1؛ سید مختار موسوی2 | ||
| 1استادیار پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامهریزی آموش عالی تهران- ایران | ||
| چکیده | ||
| فلسفه همواره با دو حوزه دین و عرفان در ارتباط بوده است. این رابطه گاه به شکل تقابل و گاه به صورت گفتگو و تعامل اندیشه ظاهر شده است. در حالت دوم، این تعاملات فلسفه با دین و عرفان، فرایندها و الگوهای متفاوتی از فلسفهورزی را پدید آورده است. پژوهش حاضر با استفاده از روشهای اسنادی و تحلیل منطقی و قیاسی؛ به بررسی جایگاه دین و عرفان در فرایند و الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابنابیجمهور احسائی، اندیشمند برجسته شیعی در سدههای میانه اسلامی، میپردازد و نشان میدهد که چگونه این دو عنصر، ساختار فکری او را شکل دادهاند. فرایند فلسفهورزی ابنابیجمهور اینگونه است که وقتی او با 1. تقابل میان فلاسفه، علمای دین و متصوفه مواجه میشود؛ میخواهد این تقابل را برطرف کند. پس 2. به دنبال کشف و فهم نوع مناسبات علم فلسفه با علمهای الهیات و عرفان میرود و متوجه میشود که فلسفه از جهت موضوع با کلام (الهیات) و عرفان وحدت دارد و در عین حال فلسفه بحثی با کلام و عرفان دارای تفاوت روشی است. بنابراین 3. با مقایسه فلسفه با دین و عرفان به دنبال شناخت نقاط ضعف و قوت عقل فلسفی میرود و به این نتیجه میرسد که عقل فلسفی در برخی مراتب محدود و ضعیف است و نیز عقل فلسفی در اثر برقراری گفتگو با دین و عرفان و استفاده از آنها تکامل مییابد. پس برای حل تعارض و تقابل میان فلاسفه، علمای دین و عرفا و با توجه به مناسبات فلسفه با الهیات و عرفان و نیز نقاط ضعف و قوت فلسفه باید 4. یک فلسفه گفتگومحور ارائه بدهد. همچنین الگوی فلسفۀ گفتگومحور ابنابیجمهور دارای شش مؤلفه است که عبارتند از: حل کلان مسئله انگاره تقابل میان فلسفه، الهیات و تصوف؛ استفاده از منابع معرفتیِ وحیانی و شهودی؛ تأثیرپذیری و استفاده از دیدگاه عرفا و حکمای اشراقی مسلک؛ بهرهگیری از رویکرد دینی برای تأیید و تقویت روش عقلی؛ استفاده از روشهای نقلی و شهودی در کنار روش عقلی؛ و برقراری مطالعه تطبیقی میان فلسفه با دین و عرفان برای نشان دادن وحدت هدف و دیدگاه میان سه علم متمایز فلسفه، الهیات و عرفان. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابنابیجمهور؛ فرایند فلسفهورزی؛ الگوی فلسفی؛ دین؛ عرفان | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنابیجمهور. (1387). دو مجموعه خطی از آثار کلامی، فلسفی، فقهی ابن ابیجمهور احسائی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
ابنابیجمهور. (1435الف). رسائل کلامیه و فلسفیه. تحقیق و تصحیح رضا یحییپور فارمد. بیروت: جمعیه ابن ابی جمهور احسائی لإحیاء التراث.
ابنابیجمهور. (1435ب). شرح علی الباب حادی عشر. تحقیق و تصحیح رضا یحییپور فارمد. بیروت: دارالمحجه البیضاء.
ابنابیجمهور. (1403). عوالی اللآلی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه. قم: منشورات سیدالشهداء.
ابنابیجمهور. (1434). مجلی مرآۀ المنجی فی الکلام و الحکمتین و التصوف. تحقیق و تصحیح رضا یحییپور فارمد. بیروت: جمعیه ابن ابی جمهور احسائی لإحیاء التراث.
ابنابیجمهور. (2013). النور المنجی من الظلام (حاشیه مسلک الأفهام(. تحقیق و تصحیح رضا یحییپور فارمد. بیروت: جمعیه ابن ابی جمهور احسائی لإحیاء التراث.
ابنتیمیه. (1427ق). درء تعارض العقل والنقل. تحقیق سید محمد سید و ابراهیم صادق. قاهره: دار الحدیث.
آملی، سیدحیدر. (1988). نص النصوص فی شرح الفصوص. المقدمات. تصحیح یحیی و کربن. تهران: توس.
رازی، فخرالدین. (1384). شرح الاشارات و التنبیهات. علیرضا نجفزاده. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رضازاده، رضا و سمیه منفرد. (1396). رهیافت تطبیق به منابع معرفتی از مکتب حله (ابنابیجمهور احسایی) تا مکتب اصفهان. تاریخ فلسفه. 8 (1). 41-62.
سراج، شمسالله و سمیه منفرد.(1397). اعتبار و نقش «منابع معرفتی» در اندیشة ابن ابی جمهور احسائی. آینه معرفت. 18 (1). 21-36.
سهروردی، شهابالدین عمر. (1420ق). رشف النصائح الایمانیة و کشف الفضائح الیونانیه. تحقیق و تعلیق عایشه یوسف مناعی. قاهره: دار السلام.
عاملی، زینالدین. (۱۴۰۹). منیة المرید. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
غزالی، ابوحامد. (1382). تهافت الفلاسفة. تحقیق سلیمان دنیا. تهران: شمس تبریزی.
کربن، هانری. (1370). تاریخ فلسفه اسلامی. اسدالله مبشری. تهران: انتشارات امیرکبیر.
کوهکن، رضا. (1392). روش جمع و تطبیق نزد ابنابیجمهور. جاویدان خرد. 10 (23). 77-100.
مادلونگ، ویلفرد. (1393). مکتبها و فرقههای اسلامی در سدههای میانه. جواد قاسمی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
مجلسی، محمدباقر. (بیتا). بحارالانوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ملاصدرا. (1410ق). الاسفار الاربعة. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ملاصدرا. (1381). کسر الاصنام الجاهلیة. مقدمه و تصحیح و تعلیق محسن جهانگیری. تهران: بنیاد حکمت صدرا.
نصر، سیدحسین و الیور لیمن.(1389). تاریخ فلسفه اسلامی. ج (3). تهران: حکمت.
References
Ameli, Z. (1988). Muniyat al-Murid (The Aspiration of the Seeker). Qom: Maktab al-I'lam al-Islami. (in Persian)
Amoli, S. H. (1988). Nass al-Nusus fi Sharh al-Fusus (The Text of Texts on the Commentary on the Bezels of Wisdom). Edited by Yahya and Corbin. Tehran: Tous. (in Persian)
Corbin, H. (1991). History of Islamic Philosophy. Translated by Asadollah Mobasheri. Tehran: Amir Kabir Publications. (in Persian)
Ghazali, A. H. (2003). Tahafut al-Falasifah (The Incoherence of the Philosophers). Edited by Sulayman Dunya. Tehran: Shams Tabrizi. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (1982). Awali al-La'ali al-'Aziziyyah fi al-Ahadith al-Diniyyah (The Exalted Sublime Pearls concerning Religious Traditions). Qom: Manshurat Sayyid al-Shuhada'. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (2008). Two Manuscript Collections of the Theological, Philosophical, and Jurisprudential Works of Ibn Abi Jumhur Ahsa'i. Tehran: Institute for Research in Philosophy and Iran and Institute of Islamic Studies, Free University of Berlin. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (2012). The Mirror of the Deliverer in Theology, the Two Wisdoms, and Sufism. Edited by Reza Yahyapour Farmad. Beirut: Ibn Abi Jumhur Ahsa'i Association for the Revival of Heritage. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (2013). The Light that Delivers from Darkness (Marginalia on Maslak al-Afham). Edited by Reza Yahyapour Farmad. Beirut: Ibn Abi Jumhur Ahsa'i Association for the Revival of Heritage. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (2013a). Theological and Philosophical Treatises. Edited by Reza Yahyapour Farmad. Beirut: Ibn Abi Jumhur Ahsa'i Association for the Revival of Heritage. (in Persian)
Ibn Abi Jumhur. (2013b). Commentary on al-Bab al-Hadi 'Ashar (The Eleventh Chapter). Edited by Reza Yahyapour Farmad. Beirut: Dar al-Mahajjah al-Bayda'. (in Persian)
Ibn Taymiyyah. (2006). Averting the Contradiction between Reason and Revelation. Edited by Sayyid Muhammad Sayyid and Ibrahim Sadiq. Cairo: Dar al-Hadith. (in Persian)
Koohkan, R. (2013). The method of integration and reconciliation in Ibn Abi Jumhur's view. Javidan Kherad, 10(23), 77–100. (in Persian)
Madelung, W. (2014). Islamic Schools and Sects in the Middle Centuries. Translated by Javad Ghasemi. Mashhad: Islamic Research Foundation. (in Persian)
Majlesi, M. B. (n.d.). Bihar al-Anwar (Oceans of Lights). Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. (in Persian)
Mulla Sadra. (1989). Al-Asfar al-Arba'ah (The Four Journeys). Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. (in Persian)
Mulla Sadra. (2002). Kasr al-Asnam al-Jahiliyyah (Breaking the Idols of Ignorance). Introduction, Editing, and Annotation by Mohsen Jahangiri. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation. (in Persian)
Nasr, S. H., & Leaman, O. (2010). History of Islamic Philosophy (Vol. 3). Tehran: Hekmat. (in Persian)
Razazadeh, R., & Monfared, S. (2017). The approach of application to epistemic sources from the school of Hillah (Ibn Abi Jumhur Ahsa'i) to the school of Isfahan. History of Philosophy, 8(1), 41–62. (in Persian)
Razi, F. (2005). Sharh al-Isharat wa al-Tanbihat (Commentary on the Pointers and Reminders). Edited by Alireza Najafzadeh. Tehran: Society of National Heritage and Cultural Figures. (in Persian)
Siraj, S., & Monfared, S. (2018). The validity and role of "epistemic sources" in the thought of Ibn Abi Jumhur Ahsa'i. Ayeneh-ye Ma'refat, 18(1), 21–36. (in Persian)
Suhrawardi, S. U. (1999). Rashf al-Nasa'ih al-Imaniyyah wa Kashf al-Fada'ih al-Yunaniyyah (The Sprinkling of Faithful Counsels and the Unveiling of Greek Scandals). Edited and annotated by A.Yusuf Mana'i. Cairo: Dar al-Salam. (in Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 109 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||