| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,532 |
| تعداد مقالات | 18,614 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,077,643 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,899,486 |
بررسی تطبیقی مبانی هستیشناختی نظریه «مکانهای حافظه» پییر نورا و سهگانه «حافظه، تاریخ، فراموشی» پل ریکور | ||
| مجله پژوهش های فلسفی | ||
| مقاله 21، دوره 20، شماره 55، تیر 1405، صفحه 429-446 اصل مقاله (662.37 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jpiut.2026.69966.4303 | ||
| نویسندگان | ||
| مائده انصاری1؛ مهدی منتظر الحجه* 2؛ امیررضا خاوریان گرمسیر3 | ||
| 1دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| 2دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه یزد، یزد، ایران | ||
| 33. دانشیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: مقاله با تمرکز بر دو رویکرد فلسفی و میانرشتهای میکوشد حیث وجودی حافظه جمعی را در پیوند مکان، زمان و روایت با تطبیق مبانی هستیشناختی نظریههای«مکانهای حافظه» پییر نورا و سهگانه «حافظه، تاریخ، فراموشی» پل ریکور تحلیل کند. روش پژوهش: این پژوهش با تحلیل مفهومی_هرمنوتیکی در پنج محور تطبیقی برخاسته از دو اندیشه شامل هستیشناسی حافظه، نسبت حافظه و تاریخ، کارکرد فراموشی، زمانمندی و سوژهگی یا هویت صورت میگیرد. یافتهها: نورا بر زوال «محیطهای حافظه» و برآمدن «مکانهای حافظه» در جهان مدرن تأکید میکند و فراموشی را تهدیدی میبیند که سازوکارهای آرشیو و یادمان را فعال میسازد. ریکور حافظه را در افق روایت و زمانمندی توضیح میدهد و با مفهوم «ردپا» پیوند حافظه زیسته با سند تاریخی را صورتبندی میکند؛ فراموشی نزد او همزمان چهره تهدیدآمیز (محو ردپا) و امکانساز (ذخیره و گشودگی به بخشایش و عدالت) را آشکار میکند. نتیجهگیری: حاصل برهمنهادن این دو افق، فهم نوینی از «هستیشناسی ارتباطی حافظه» است. حافظه در اثر ردپا شکل میگیرد، در مکانهای حافظه تثبیت میشود، بهواسطه روایت تعمیم مییابد و در تنش سازنده «یاد- فراموشی» و «حافظه-تاریخ» پایدار میماند. بر این بنیاد، ترکیب حساسیت نهادی نورا با دقت هرمنوتیکی ریکور افق هنجاری «حافظه عادلانه» را پیش میگذارد؛ افقی که هم از تهیشدن یادمانها میکاهد و هم از روایتزدگی هویت پیشگیری میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تاریخ؛ حافظه؛ روایت؛ فراموشی؛ مکانهای حافظه | ||
| مراجع | ||
|
احمدزاده، محمدامیرو آوریده، سولماز. (1404). حافظۀ زنده در برابر تاریخ رسمی؛ مکانهای خاطره و بازخوانی تاریخ واقعی در پرتو اندیشۀ نورا، پژوهشهای علوم تاریخی. https://doi.org/10.22059/jhss.2025.402328.473850
عباداللهی، حمید، و آوریده، سولماز. (1403). میرزا کوچک خان جنگلی میان حافظه و تاریخ؛ مزارهای میرزا به مثابه مکانهای حافظه، مطالعات تاریخ فرهنگی، 16 (59)، 91-123. https://doi.org/10.22034/chs.2024.476193.1015
توکلی شاندیز، ابوالفضل، اسلامی اردکانی، سید حسن و فاضلی، سید احمد. (1398). بررسی نسبت اخلاق و روایت با تأکید بر آرای پل ریکور، تأملات فلسفی، 9 (23)، 355-3858. https://doi.org/10.30470/phm.2019.100431.1546
ذکائی، محمدسعید. (1390). مطالعات فرهنگی و مطالعات حافظه. مطالعات اجتماعی ایران، 5 (3)، 72-96.
ذکائی، محمدسعید. (1403). سیاستگذاری حافظه؛ مسائل، مناقشات و اولویتها. مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 17 (1)،77-112. https://doi.org/10.22035/isih.2025.5343.5056
فرزبد، محمدمهدی، رضایی، احمد و جانعلیزاده چوببستی، حیدر. (1397). حافظه جمعی و هویت ایرانی. مطالعات ملی، 19 (1)، 3-20.
روحاللهی امیری، زهرا. (1404). عتبات عالیات به مثابه مکان حافظه: کارکرد فرهنگی-تمدنی در حفظ و بازتولید هویت شیعی. علم و تمدن در اسلام، 7 (25)، 48-70. https://www.doi.org/10.22034/icrs.2025.549671.1393
Ahmadzadeh, M. A., & Avarideh, S. (2025). Living memory versus official history: Spaces of remembrance and the re-reading of real history in light of Nora’s thought. Historical Sciences Research. Advance online publication. https://doi.org/10.22059/JHSS.2025.402328.473850 (In Persian) Assmann, J. (1995). Collective memory and cultural identity. New German Critique, 65, 125–133. Bergson, H. (1896). Matière et mémoire. Alcan. Connerton, P. (2009). How modernity forgets. Cambridge University Press. Ebadollahi, H., & Avarideh, S. (2024). Mirza Kuchak Khan Jangali between memory and history: Mirza’s tombs as ‘spaces of memory’. Cultural History Studies, 16(59), 91–123. https://doi.org/10.22034/chs.2024.476193.1015 (in Persian) Farzbod, M. M., Rezaei, A., & Jan Alizadeh Choub Basti, H. (2018). Collective memory and Iranian identity. National Studies, 19(1), 3–20. (in Persian) Halbwachs, M. (1925). Les cadres sociaux de la mémoire. Alcan. Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.). University of Chicago Press. (Original work published 1925) Hutton, P. H. (1987). The art of memory reconceived: From rhetoric to psychoanalysis. Journal of the History of Ideas, 48(3), 371–392. Hutton, P. H. (2016). Pierre Nora’s Les lieux de mémoire thirty years after. In The Routledge Handbook of Social Memory. Routledge. Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, 7–24. Nora, P. (Ed.). (1996). Realms of memory: Rethinking the French past (Vol. 1: Conflicts and divisions; L. D. Kritzman, Ed.; A. Goldhammer, Trans.). Columbia University Press. (Original work published 1984–1992) Nora, P. (1998). La aventura de «Les lieux de mémoire». Ayer, 32, 17–34. Nora, P. (2002a). L’histoire au second degré: Réponse à Paul Ricoeur. Le Débat, 122, 24–31. Nora, P. (2002b). Reasons for the current upsurge in memory. Transit, 22, 1–8. Nora, P. (2008). Pierre Nora en Les lieux de mémoire (L. Masello, Trans.). Ediciones Trilce. Nosenko-Stein, E. (2022). Pierre Nora’s concept of contrasting memory and history. Philosophy Journal, 15(2), 89–99. https://doi.org/10.21146/2072-0726-2022-15-2-89-99 Rennie, D. L. (2012). Qualitative research as methodical hermeneutics. Psychological Methods, 17(3), 385–398. https://doi.org/10.1037/a0029250 Ricoeur, P. (1985). Time and narrative (Vols. 1–3). University of Chicago Press. Ricoeur, P. (2004). Memory, history, forgetting (K. Blamey & D. Pellauer, Trans.). University of Chicago Press. (Original work published 2000) Rouhollahi Amiri, Z. (2025). The Holy Shrines (Atabat) as spaces of memory: Cultural-civilizational function in preserving and reproducing Shi’a identity. Science and Civilization in Islam, 7(25), 48–70. (in Persian) . https://www.doi.org/10.22034/icrs.2025.549671.1393 Tavakoli Shandiz, A., Eslami Ardekani, S. H., & Fazeli, S. A. (2019). Investigating the relationship between ethics and narrative with emphasis on the views of Paul Ricoeur. Philosophical Meditations, 9(23), 355–385. (in Persian) https://doi.org/10.30470/phm.2019.100431.1546 Zokaei, M. S. (2011). Cultural studies and memory studies. Iranian Social Studies, 5(3), 72–96. (in Persian) Zokaei, M. S. (2024). Memory policymaking: Issues, controversies, and priorities. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 17(1), 77–112. (in Persian) https://doi.org/10.22035/isih.2025.5343.5056 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 84 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 62 |
||