| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,532 |
| تعداد مقالات | 18,610 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,054,448 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,880,094 |
ضرورت قانونگذاری مبتنی بر حقوقبشر؛ گذار از سیاست کیفری کرامتگریز به سیاست کیفری کرامتگزیر در پرتو اندیشه کانت | ||
| مجله پژوهش های فلسفی | ||
| مقاله 10، دوره 20، شماره 55، تیر 1405، صفحه 173-196 اصل مقاله (903.05 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jpiut.2026.70076.4320 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسن مالدار1؛ محمدجعفر حبیبزاده* 2 | ||
| 1پژوهشگر پسادکتری، گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. | ||
| 2استاد گروه حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| امر مطلق کانت فرمانی عقلانی و بیقیدوشرط است که انسان را به عمل بر پایه قواعدی وامیدارد که بتوانند قانون عام شوند و در عین حال او را غایت فینفسه و برخوردار از خودآیینی عقل عملی بهشمار آورند. در این چارچوب، حقوقبشر را میتوان یکی از برجستهترین کاربردهای عملی این اصل دانست که رعایت آن نه اختیار سیاسی، بلکه تکلیفی عقلانی-اخلاقی برای دولتهاست. یافتههای پژوهش بر این نکته دلالت دارد که این وظیفه بر پنج مبنا استوار است: 1) اقتضای عقل عملی، 2) ریشهداشتنِ حقوقبشر در اراده نیک، 3) وظیفهمندی دولتها در برابر شهروندان، 4) نقش حقوقبشر در تحقق جمهوریت بهعنوان یگانه شیوه مشروع حکومت، و 5) تاثیر قابلتوجه حقوقبشر در دستیابی به صلح پایدار جهانی. با وجود این، تحلیل سیاست کیفری جمهوریاسلامی نشان میدهد که همگرایی با حقوقبشر در چهار سطح فلسفی-ارزشی، حقوقی-تفسیری، سیاسی-حکمرانی و هویتی با چالشهای جدی روبهرو است؛ بنابراین، باید بهدنبال چاره بود. بااینحال، تسری اندیشه کانت به سنت اسلامی نیازمند توجه به تفاوتهای بنیادین این دو است، زیرا کانت در بستر اندیشه مدرن غربی میاندیشید، در حالی که فقه اسلامی بیشتر بر وحی و سنت نبوی استوار است و همین تفاوتها، فرایند تطبیق را پیچیده و نیازمند دقتِ نظری میکند. پژوهش حاضر با تأکید بر اینکه اندیشه کانت بدیل سنت اسلامی نیست، بلکه چارچوبی برای گفتوگو با آن را فراهم میکند، نتیجه میگیرد که گذار به سیاست کیفری کرامتمدار تنها با قرائتی نوین از شریعت ممکن است؛ قرائتی که در پرتو عقلانیت جهانی پذیرای حقوقبشر باشد، انسان را غایت فینفسه بداند و در عین حال آمادگی تعامل با دیگر سنتهای فلسفی و فکری را داشته باشد. این روزآمدسازیِ اندیشه اسلامی بهمعنای خروج از شریعت نیست، بلکه بهرهگیری از ظرفیتهای درونی آن برای پاسخگویی به مقتضیات زمان است. چنین رویکردی میتواند در تعامل با سنتهایی چون فلسفه کانت و دیگر نظریههای اخلاقی، به همگرایی و گشایشهای نظری و عملی بینجامد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امر مطلق؛ اخلاق وظیفهگرا؛ انسان بهمثابه غایت؛ کرامت انسانی؛ وظیفه اخلاقی دولتها؛ اصل خودآیینی | ||
| مراجع | ||
|
اترک، حسین. (۱۳۸۸). تبیین و تحلیل مفهوم وظیفه در اخلاق کانت. نقد و نظر، ۱۴(۵۶)، ۳۶–۶۱. اترک، حسین. (۱۳۸۹). چند بدفهمی مشهور از اخلاق کانت. مجله پژوهشهای اخلاقی، ۱(۲)، ۵–۲۳. اترک، حسین. (1392). تقریری جدید از وظیفهگرایی نتیجهگرا. تأملات فلسفی، 3(9)، 7-27. ارغوانی پیرسلامی، فریبرز و دهقان، مجتبی. (۱۳۹۶). قانون اساسی و حقوقبشر در نظام حقوقی جمهوریاسلامی ایران. فصلنامه علمی پژوهشهای انقلاباسلامی، ۶(۱)، ۳۳-۵۹. اونی، بروس. (۱۳۸۱). نظریه اخلاقی کانت. ترجمه علیرضا آلبویه. قم: موسسه بوستان کتاب قم. بستانی، احمد. (۱۳۹۲). دو روایت از جهانشمولی حقوقبشر: نگرشی هرمنوتیکی. دوفصلنامه بینالمللی حقوقبشر، ۸(۱)، ۳–۲۲. حاجی دهآبادی، احمد. (۱۳۹۵). حاکمیت یا عدم حاکمیت اصل ۱۶۷ قانون اساسی در امور کیفری با نگاهی به قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲. مجله پژوهشهای فقهی، ۱۲(۲)، ۲۵۷-۲۸۸. حرمپناهی، محسن. (۱۳۷۸). مجموعه مقالات و مصاحبههای علمی کنگره امام خمینی(ره). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س). سعادت نیاکی، حمیدرضا. (۱۳۹۹). حقوق بشر در فلسفه کانت؛ جهانمندی خاص ما و حقوق بشر. تهران: نقد فرهنگ. سلیمانی، حسین. (۱۳۹۹). حدود شرعی در پرتو اصل قانونمندی قوانین کیفری با نگاهی تطبیقی به فقه شیعه و اهل سنت. دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی، ۷(۲)، ۲۹۳-۳۲۸. سلیمانی، حسین. (۱۴۰۰). قوانین کیفری در پرتو موازین اسلامی: بازخوانی اصل چهارم قانون اساسی در پرتو قواعد حاکم، مصلحت، و حقوقبشر. دوفصلنامه بینالمللی حقوقبشر، ۱۶(۱)، ۵۳. طباطبایی، محمدحسین. (بیتا). حاشیه الکفایة. بیجا: بینا. عباسی قلعه شاهی، امیر و فنائی، ابولقاسم. (۱۴۰۰). حقوق شهروندی از منظر اخلاق. دوفصلنامه بینالمللی حقوقبشر، ۱۶(۱)، ۱۱۵-۱۴۸. فتحی، محمد و کوهی اصفهانی، کاظم. (۱۳۹۷). قانون اساسی جمهوریاسلامی ایران؛ به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان (۱۳۵۹–۱۳۹۶). تهران: پژوهشکده شورای نگهبان. فوکو، میشل. (۱۴۰۲). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی. کاپلستون، فردریک. (۱۳۷۵). تاریخ فلسفه. ترجمه اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. کانت، ایمانوئل. (۱۴۰۰). درسهای فلسفه اخلاق. ترجمه منوچهر صانعی درهبیدی. تهران: نقش و نگار. کانت، ایمانوئل. (۱۴۰۳). فلسفه حقوق. ترجمه منوچهر صانعی درهبیدی. تهران: نقش و نگار. کلباسی اشتری، حسین و آل امین، محمدجلیل. (۱۳۹۳). فلسفه حقوق کانت و اندیشه انسان جهانوطن. غربشناسی بنیادی، ۵(۱)، ۸۱-۱۰۲. مالدار، محمدحسن، جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و ساداتی، سید محمدجواد. (۱۴۰۱). تحلیل تاریخی- جامعهشناختی کاربست «قرائت مشهور» از نظریة کیفری شریعت در باب مجازاتهای بدنی در پسا انقلاباسلامی. پژوهشهای حقوقی، ۲۱(۵۰)، ۱۰۱-۱۳۲. مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۱). نظریه حقوقی اسلام. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدسسره). مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۳). زلال نگاه. تدوین و نگارش: قاسم شباننیا. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدسسره). مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۴). پاسخ استاد به جوانان پرسشگر. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سره). مظفر، محمدرضا. (۱۴۳۰ق). أصول الفقه. تحقیق رحمتالله رحمتی اراکی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۶). پیام قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه. موسوی خمینی، سید روحالله. (۱۳۸۹). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (س) (بیانات، پیامها، مصاحبهها، احکام، اجازات شرعی و نامهها). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س). موسوی خمینی، سید روحالله. (1390). قضا و قضاوت از دیدگاه امام خمینی (س). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س). موسوی خمینی، سید روحالله. (۱۴۲۷ق). أنوار الهدایة فی التعلیقة على الکفایة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س). نوبهار، رحیم. (۱۳۹۶). اجتهاد کرامتمدار. در مجموعه مقالات فقه و تدبیر. قم: مرکز تنظیم و نشر آثار آیتالله موسوی اردبیلی. یحییزاده، جواد و محمدی گرگانی، محمد. (۱۴۰۳). نسبتسنجی جهانشمولی حقوقبشر و اصول غیرقابل بازنگری؛ با تأملی بر قانون اساسی جمهوریاسلامی ایران. پژوهش حقوق عمومی، ۲۵(۸۲)، ۱-۳۶. یزدی، محمد. (۱۳۷۸). مجموعه مقالات و مصاحبههای علمی کنگره امام خمینی (ره). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س). Abasighaleshahi, A. and Fanaei, A. (2021). Civil Rights from the Moral Point of View. The Journal of Human Rights, 16(1), 115-148. https://doi.org/10.22096/hr.2021.134889.1240. (in Persian) Atrak, H. (2009). Explanation and Analysis of Obligation Concept in Kant’s Ethical Theory. Philosophia and Theologia: Dialogues in Criticism and Reflection, 14(56), 36-61. Atrak, H. (2011). Some Noticeable Misunderstandings of Kant' Ethics. Quarterly Ethical Research (Association for Islamic Thought), 1(2), 5–23. Aune, B. (2002). Kant's Theory of Morals (A. Al-e-bouye, Trans.). Boostan Ketab Institute. (in Persian) Arghavani Pirsalami, F. and Dehghan, M. (2017). The constitution and human rights in the legal system of the Islamic Republic of Iran. Islamic Revolution Research, 6(1), 33-59. (in Persian) Bernstein, A. R. (2018). Civil disobedience: Towards a new Kantian conception. In L. Krasnoff, N. Potter, & M. Yamada (Eds.), Kant’s doctrine of right in the twenty-first century (pp. 140–160). University of Wales Press. Boot, E. (2018). Judging rights by their duties: A Kantian perspective on human rights. In L. Krasnoff, N. Potter, & M. Yamada (Eds.), Kant’s doctrine of right in the twenty-first century (pp. 46–67). University of Wales Press. Bostani, A. (2013). Two Conceptions of Universality of Human Rights: A Hermeneutical Approach. The Journal of Human Rights, 8(2), 3-22. (in Persian) Copleston, F. (1996). A History of Philosophy (I. Saadat & M. Bozorgmehr, Trans.). Scientific and Cultural Publications. (in Persian) Donnelly, J. (2013). Universal human rights in theory and practice (3rd ed.). Cornell University Press. Fasoro, S. A. (2019). Kant on human dignity: Autonomy, humanity, and human rights. Kantian Journal, 38(1), 81–98. Fathi, M., & Kouhi Esfahani, K. (2018). The Constitution of the Islamic Republic of Iran; Along with the interpretive opinions of the Guardian Council (1359–1396) (1st ed.). Guardian Council Research Institute. (in Persian) Foucault, M. (2023). Discipline and punish: The birth of the prison (N. Sarkhosh & A. Jahandideh, Trans.). Ney. (in Persian) Hajidehabadi, A. (2016). Whether the Article 167 of the Constitution Rules Penal Cases or Not With an Eye to Islamic Penal Code 1392/2013. Religious Researches, 12(2), 257-288. https://doi.org/10.22059/jorr.2016.58985. (in Persian) Halam, J., & Deb, S. (2025). Kant’s categorical imperative and modern human rights discourse. International Journal of Innovative Research in Technology, 11(12), 7296–7302. Hallaq, W. B. (2009). An introduction to Islamic law. Cambridge University Press. Harampanahi, M. (1999). Collection of scientific articles and interviews of the Imam Khomeini Congress. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. (in Persian) Hill, T. E., Jr. (2015). Kantian perspectives on the rational basis of human dignity. In M. Düwell, J. Braarvig, R. Brownsword, & D. Mieth (Eds.), The Cambridge handbook of human dignity: Interdisciplinary perspectives (pp. 217–221). Cambridge University Press. Kalbasi Ashtari, H. and Ale Amin, M. J. (2014). Kant's Philosophy of Right and Cosmopolitan Human Being. Occidental Studies, 5(1), 81-102. (in Persian) Kant, I. (1991). Perpetual peace: A philosophical sketch. In H. Reiss (Ed.), Kant: Political writings (H. B. Nisbet, Trans.). Cambridge University Press. Kant, I. (2012). Groundwork of the Metaphysics of Morals (M. Gregor, Trans. & Ed.). Cambridge University Press. Kant, I. (2021). Vorlesungen über Ethik (M. Sanei Dareh Bidi, Trans.). Naghsh va Negar. (in Persian) Kant, I. (2024). Philosophy of law (M. Sanei Dareh Bidi, Trans.). Naghsh va Negar. (in Persian) Makarem Shirazi, N. (2007). Payām-e Qurʾān. Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. (in Persian) Maldar, M. H., Javan Jafari Boojnordi, A. and Sadati, M. J. (2022). Historical-Sociological Analysis of the Application of “Famous Reading” from the Criminal Theory of Sharia on Corporal Punishment in the Post-Islamic Revolution. Journal of Legal Research, 21(50), 101-132. https://doi.org/10.48300/jlr.2022.327234.1945. (in Persian) Mesbah Yazdi, M. T. (2012). The legal theory of Islam. Imam Khomeini Educational and Research Institute. [in Persian] Mesbah Yazdi, M. T. (2014). Zolāl-e Negāh (Q. Shaban Nia, Comp. & Ed.) (2nd ed.). Imam Khomeini Educational and Research Institute. (in Persian) Mesbah Yazdi, M. T. (2015). Pāsokh-e Ostād be Javānān-e Porseshgar. Imam Khomeini Educational and Research Institute. (in Persian) Mousavi Khomeini, S. R. (2010). Ṣaḥīfeh-ye Emām: A collection of the works of Imam Khomeini (Speeches, messages, interviews, decrees, religious authorizations, and letters) (Vols. 1–22). Tehran: Institute for the Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. (in Persian) Mousavi Khomeini, S. R. (2011). Qaḍāʾ wa qaḍāvat az didgāh-e Emām Khomeini [Judiciary and judgment from the viewpoint of Imam Khomeini]. Tehran: Institute for the Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. (in Persian) Mousavi Khomeini, S. R. (2006). Anwār al-hidāyah fī al-taʿlīqah ʿalā al-kifāyah. Tehran: Institute for the Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. [in Arabic] Muzaffar, M. R. (2009). Oṣūl al-Fiqh (R. Rahmati Araki, Ed.). Muʾassasat al-Nashr al-Islāmī al-Tābiʿa li-Jamāʿat al-Mudarrisīn. [in Arabic] Nobahar, R. (2017). Dignity-oriented ijtihad. In Collection of articles on fiqh and tadbir. Center for Compilation and Publication of Ayatollah Mousavi Ardabili's Works. (in Persian) Sa’adat Niaki, H. (2020). Human rights in Kant's philosophy; Our particular cosmopolitanism and human rights. Naghd Farhang. (in Persian) Schabas, W. A. (2021). The customary international law of human rights. Oxford University Press. Shestack, J. J. (1998). The philosophic foundations of human rights. Human Rights Quarterly, 20(2), 201–234.. Soleimani, H. (2021). Hodud in the light of the principle of legality with a comparative view of Shiite and Sunni jurisprudence. Journal of Comparative Law, 7(2), 293-328. https://doi.org/10.22096/law.2020.121655.1637. [in Persian] Soleymani, H. (2021). Criminal laws in the light of Islamic criteria: Rereading the fourth principle of the Constitution in the light of the rules, expediency, and human rights. The Journal of Human Rights, 16(1), 53-76. https://doi.org/10.22096/hr.2021.523215.1285. (in Persian) Tabatabai, M. H. (n.d.). Ḥāshiyat al-Kifāyah. No place: No publisher. [in Arabic] Vaha, M. E. (2018). Kantian insights on the moral personality of the state. In L. Krasnoff, N. Potter, & M. Yamada (Eds.), Kant’s doctrine of right in the twenty-first century (pp. 161–180). University of Wales Press. Williams, H. (2017). Kantian human rights or how the individual has come to matter in international law. In R. Maliks & J. K. Schaffer (Eds.), Moral and political conceptions of human rights: Implications for theory and practice (pp. 125–154). Cambridge University Press. Wood, A. W (1996). General introduction. In I. Kant, Practical philosophy (M. J. Gregor, Trans. & Ed.). Cambridge University Press. Wood, A. W. (1999). Kant’s ethical thought. Cambridge University Press. Yahyazadeh, J. and Mohammadi Gorgani, M. (2024). The Relationship between Universalism in Human Rights and Unamendable Constitutional Rules; With a Reflection on the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Public Law Researsh, 25(82), 1-36. https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.72844.2884. (in Persian) Yazdi, M. (1999). Collection of scientific articles and interviews of the Imam Khomeini Congress. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. (in Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 87 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||