آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,513 |
| تعداد مقالات | 18,461 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,212,233 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,240,336 |
کارآمدی عرفان حماسی( حماسه عرفانی) در نهجالبلاغه و نقش آن در تربیت معنوی، اجتماعی | ||
| دین پژوهی و کارآمدی | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 19، خرداد 1405، صفحه 21-40 اصل مقاله (706.84 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/nrr.2026.70698.1571 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد فرشبافیان* 1؛ سمیه محمدیان2 | ||
| 1دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز | ||
| 2دانشجوی دکتری دانشگاه تبریز | ||
| چکیده | ||
| عرفان و حماسه بهعنوان دو گونه ادبی، هر یک در طول تاریخ آثاری داشتهاند و با وجود تفاوتهای اساسی، مؤلفههای مشترکی نیز دارند. این اشتراکها سبب شده تا پژوهشگران به مفهوم «عرفان حماسی» یا «حماسه عرفانی» توجه کنند. نهجالبلاغه، بهعنوان یکی از منابع اصلی معرفتی و تربیتی اسلام، نمونهای بارز از این تلفیق است؛ متنی که هم حاوی ابعاد عرفانی وهم جلوههای حماسی است. نوع عرفان ارائه شده در نهجالبلاغه، عرفان حماسی و فعال است؛ بهطوری که خداوند در متن زندگی و مبارزه ظاهری و باطنی انسان دیده میشود و سالک با مسؤولیتپذیری، عدالتخواهی و تربیت اخلاقی به قرب الهی دست مییابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی کارآمدی عرفان حماسی در نهجالبلاغه انجام شده و تلاش کرده است ابعاد نظری و کاربردی این پیوند را آشکار سازد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و دادهها از طریق مطالعه محتوایی نهج البلاغه گردآوری و تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که مفاهیمی چون جهاد اکبر، کرامت انسان و مسؤولیت اجتماعی عارف، پایههای عرفان حماسی را شکل میدهند. تحلیل محتوایی متون نهجالبلاغه نشان میدهد که عرفان حماسی از طریق مؤلفههایی نظیر معرفت توحیدی فعال، زهد مجاهدانه، عدالتورزی، شجاعت معنوی و مبارزه با ظلم، قابلیت تربیت معنوی انسان مؤمن را دارد و میتواند الگویی برای عرفان اجتماعی و تمدنساز در جهان معاصر باشد. امام علی (ع) با تلفیق معنویت درونی و حماسه بیرونی، نمونهای از انسان کامل ارائه میکند که عرفان را از انزوا خارج کرده و آن را در متن زندگی و مبارزه اجتماعی جاری میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نهجالبلاغه؛ عرفان حماسی؛ امام علی(ع)؛ تربیت معنوی- اجتماعی؛ عدالت | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. ترجمه محمدمهدی فولادوند
نهجالبلاغه. ترجمه محمد دشتی
ابراهیمپور نمین، محمدابراهیم و اکرمی، میر جلیل. (۱۳۹۶). حماسه عرفانی؛ از فرضیه تا واقعیت. نشریه زبان و ادب فارسی، ۷۰(۲۳۶)
ابنعربی، محییالدین. (۱۳۷۰). فصوصالحکم. تهران: مولی.
جرجانی، سید شریف. (۱۳۷۷). تعریفات: فرهنگ اصطلاحات معارف اسلامی. ترجمه حسن سید عرب و سیما سادات نوربخش. تهران: فروزان.
جعفری، محمدتقی. (۱۳۹۷). شرح و تفسیر نهجالبلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۲). انسان در اسلام. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۴). حماسه و عرفان. قم: اسراء.
حاجیصادقی، عبدالله. (۱۳۸۲–۱۳۸۳). انسان کامل در اندیشه مطهر. قبسات، ۳۰–۳۱، ۱۶۳–۱۸۶.
حرّ العاملی، محمد بن حسن. (۱۳۷۸). وسائلالشیعه. قم: مؤسسة آلالبیت.
حسینپور، علی. (۱۳۸۱). پژوهش زبان و ادبیات فارسی. دوره جدید، شماره ۱، ۳۵.
خمینی، روحالله. (۱۳۷۸). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
خمینی، روحالله. (۱۳۸۵). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
رازی، نجمالدین محمد بن شاهاور. (۱۳۲۲ق). مرصادالعباد. تهران: بینا.
رحیمزاده، حسین. (۱۴۰۰). عرفان و دعا در نهجالبلاغه. قم: دارالحدیث.
رزمجو، حسین. (۱۳۸۸). قلمرو ادبیات حماسی ایران (جلد ۱). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
رضایی، عبدالله. (۱۳۸۹). عرفان قرآن و نهجالبلاغه. قم: انتشارات قم.
رهبر، علی. (۱۳۹۷). سیر و سلوک یا عرفان علوی از منظر نهجالبلاغه. تهران: بعثت.
زرینکوب، عبدالحسین. (۱۴۰۳). ارزش میراث صوفیه. تهران: امیرکبیر.
سعیدزاده، فاطمه. (۱۳۹۸). بررسی غزلیات شمس از منظر حماسه عرفانی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
سعیدی، گلبابا. (۱۳۹۲). فرهنگ جامع اصطلاحات عرفانی با تکیه بر آثار ابنعربی. تهران: زوار.
شرفالدین، علامه. (بیتا). امام علی و عدالت اجتماعی. [بیجا]: [بینا].
صادقی، اسماعیل و وطایی سمیرمی. (۱۳۹۴). بررسی عناصر حماسه عرفانی در منطقالطیر عطار. هشتمین همایش پژوهشهای زبان و ادب فارسی.
عینالقضات همدانی، عبدالله بن محمد. (۱۳۴۱). تمهیدات. تهران: دانشگاه تهران.
فاطمینیا، عبدالله. (۱۳۷۰). فرجام عشق. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قبادی، حسینعلی. (۱۳۸۱). حماسه عرفانی، یکی از انواع ادبی در ادبیات فارسی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ۱، ۱–۲۰.
قنبری، بخشعلی. (۱۳۹۶). بررسی وضعیت احوال عرفانی در نهجالبلاغه. پژوهشهای نهجالبلاغه، ۱۶(۴)، ۹–۲۹.
قونوی، صدرالدین. (۱۳۸۷). مفتاحالغیب. تهران: حکمت.
کبیری، زینب. (۱۳۸۸). شاخصههای عرفان امام علی(ع) در نهجالبلاغه. فرهنگ پژوهش، ۱(۴)، ۱۷۹–۱Internal.
کربن، هانری. (۱۳۹۲). اسلام ایرانی. ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: سوفیا.
کریمیپور، پریسا. (۱۳۹۹). شخصیت حماسی و عرفانی قهرمان کتاب «سلام بر ابراهیم». پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.
کلاباذی، ابوبکر محمد بن ابراهیم. (۱۹۳۳م). التعرّف لمذهب التصوف. مصر: السعادة.
مصباحی، عبدالله. (۱۳۸۵). توحید از منظر عرفان؛ اهمیت توحید در میان عارفان. معارف، ۴۲.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). مجموعه آثار (سیری در نهجالبلاغه). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۳). انسان کامل. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۹). سیری در نهجالبلاغه. تهران: انتشارات صدرا.
ملاصدرا (صدرالدین شیرازی). (۱۳۸۲). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا
مولوی، جلالالدین محمد. (۱۳۸۶). مثنوی معنوی. تصحیح نیکلسون. [بیجا]: [بینا].
نصر، سید حسین. (۱۳۹۶). معرفت و امر قدسی. ترجمه ف. حاجیمیرزایی. تهران: نشر فرزان روز.
هجویری، ابوالحسن علی. (۱۳۷۵). کشفالمحجوب. تهران: طهوری.
یاحقی، محمدجعفر. (۱۳۷۵). فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی. تهران: سروش. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 109 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 85 |
||