دکوراسیون و تزئینات داخلی منازل و نقش آن در بازتاب تمایزات اجتماعی ایران در عصر قاجار

پوربختیار, غفار

doi:10.22034/jiiph.2025.67974.2586

فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

تعداد نشریات	45
تعداد شماره‌ها	1,531
تعداد مقالات	18,706
تعداد مشاهده مقاله	61,554,509
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	22,278,689

	دکوراسیون و تزئینات داخلی منازل و نقش آن در بازتاب تمایزات اجتماعی ایران در عصر قاجار
فصلنامه تاریخ نامه ایران بعد از اسلام
دوره 16، شماره 45، دی 1404، صفحه 27-60 اصل مقاله (844.24 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jiiph.2025.67974.2586
نویسنده
غفار پوربختیار^*
استادیار گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد شوشتر، ایران
چکیده
دکوراسیون و تزئینات داخلی خانهها در ایران عصر قاجار موردتوجه بسیاری از ایرانیان قرار داشته و آنان کوشش میکردند تا به‌صورت آگاهانه تمایزات اجتماعی خود را از طریق همین امر منعکس نمایند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از منابع و متون تاریخی و کاربست نظریۀ «تمایز اجتماعی» بوردیو مبتنی بر تفاوت در سلیقۀ اقشار فرادست و فرودست، در پی آن است تا برای این سؤالات پاسخ مناسب و درخوری بیابد: دکوراسیون و تزئینات داخلی خانهها در ایران عصر قاجار، چه نقشی در بازتاب تمایزات میان طبقات اجتماعی داشته است؟ نوع نگرش اعیان و اشراف به این مسئله چگونه بوده است؟ اقشار فرودست یا تودۀ مردم چگونه به مسئلۀ دکوراسیون داخلی خانهها مینگریستند؟ فرض پژوهش این است درحالی‌که اقشار فرادست و اشراف در دکوراسیون و تزئینات داخلی خانهها به‌دنبال نشان دادن تشخّص، و سلیقه یا ذائقۀ هنردوستی و زیباپسندی خود بودند، اقشار فرودست و محروم جامعه در امر دکوراسیون و تزئیناتِ داخلی، به‌دنبال رفع نیازهای اساسی و اولیۀ خود بودند. یافتههای پژوهش نشان میدهد اقشار فرادست در امر دکوراسیون و تزئینات داخلی خانههای خود، چون در پی نشان دادن تشخّص و تمایز خود بودهاند، درنتیجه دقت و توجه بسیاری به تزئینات، تجملات و ابعاد زیباشناختی درون خانهها داشتهاند، درحالی‌که اقشار فرودست همین امر را بیشتر براساس سلیقۀ ضرورتپسند و نگرشی مبتنی بر رفع نیازهای اساسی خود میدیدند و بنابراین عناصری همچون ارزانی قیمت، سادگی و عدم تجمل، و دوام یا طول عمر مصرف، در دکوراسیون و تزئینات منازل، بیشتر مدنظر آن‌ها بوده است
کلیدواژه‌ها
قاجار؛ تمایزات اجتماعی؛ دکوراسیون؛ تزئینات؛ خانه‌ها

مراجع
کتابها استاک، ادوارد (۱۳۹۹)، *شش ماه در ایران، ترجمۀ شهلا طهماسبی، تهران ققنوس. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (۱۳۸۹)، روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه، مقدمه و فهارس از ایرج افشار، تهران: امیرکبیر. امرایی، مهدی (۱۳۹۱)، اُرُسی، پنجرههای رو به نور، تهران: سمت. انه، کلود (۱۳۶۸)، اوراق ایرانی: خاطرات سفر کلود انه در آغاز مشروطیت، ترجمۀ ایرج پروشانی، تهران: معین. انه، کلود (۱۳۷۰)، گلهای سرخ اصفهان: سفرنامه کلود انه، ترجمۀ فضلالله جلوه، تهران: نشر روایت. اوبن، اوژن (۱۳۹۱)، ایران امروز، ترجمه و حواشی و توضیحات از علی‌اصغر سعیدی، تهران: علمی. اورسل، ارنست (۱۳۵۳)، سفرنامۀ اورسل، ترجمۀعلیاصغر سعیدی، بیجا: بینا. اولیویه، جی. بی (۱۳۷۱)، سفرنامۀ اولیویه، ترجمۀ محمدطاهرمیرزا، تصحیح و حواشی از غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات. المانی، هانری رنه د (۱۳۷۸)، از خراسان تا بختیاری، ترجمۀ غلامرضا سمیعی، ج۲، تهران: طاوس. براون، ادوارد (۱۳۸۴)، یک سال در میان ایرانیان، ترجمۀ مانی صالحی علامه، تهران: اختران. بروگش، هینریش (۱۳۷۴)، در سرزمین آفتاب، ترجمۀ محمد جلیلوند، تهران: نشر مرکز. بروگش، هینریش (۱۳۶۸)، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ترجمۀ مهندس کردبچه، چاپ دوم، تهران: اطلاعات. بل، گرترود (۱۳۶۳)، تصویرهائی از ایران، ترجمۀ بزرگمهر ریاحی، تهران: خوارزمی. بنتان، اگوست (۱۳۵۴)، سفرنامه اگوست بنتان، ترجمۀ منصوره نظاممافی اتحادیه، تهران: سپهر. بنجامین، س.ج.و. (1363)، ایران و ایرانیان، ترجمۀ محمدحسین کردبچه، تهران: جاویدان. بوردیو، پییر (۱۳۹۰)، تمایز (نقد اجتماعی قضاوتهای ذوقی)، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: ثالث. بونویتز، پاتریس (۱۳۹۰)، درسهایی از جامعهشناسی پییر بوردیو، ترجمۀ جهانگیر جهانگیری و حسن پورسفیر، تهران: اگه. پولاک، یاکوب ادوارد (۱۳۶۸)، سفرنامۀ پولاک، ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی. تانکوانی، ژی. ام. (۱۳۸۳)، نامههایی دربارۀ ایران و ترکیۀ* آسیا، ترجمۀ ع. ا. سعیدی، تهران: چشمه. جکسن، آبراهام والنتاین ویلیامز (۱۳۸۳)، *سفرنامۀ جکسن (ایران در گذشته و حال)، ترجمۀ منوچهر امیری و فریدون بدرهای، تهران: علمی و فرهنگی. جنکینز، ریچارد (۱۳۸۵)، پییر بوردیو، ترجمۀ لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران: نی. دروویل، گاسپار (1387)، سفرنامۀ دروویل، ترجمۀ جواد محیی، تهران: گوتنبرگ. دیولافوا، ژن (۱۳۷۸)، سفرنامۀ مادام دیولافوا، ترجمۀ فرهوشی (مترجم همایون سابق)، تهران: قصهپرداز. رایس، کلارا کولیور (1383)، زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان، ترجمۀ اسدالله آزاد، تهران: کتابدار. روششوار، کنت ژولین دو (۱۳۷۸)، خاطرات سفر ایران، ترجمۀ مهران توکلی، تهران: نی. شیل، لیدی (۱۳۶۲)، خاطرات لیدی شیل، ترجمۀ حسین ابوترابیان، تهران: نو. عضدالدوله، احمدمیرزا (1355)، تاریخ عضدی، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: بابک. عینالسلطنه، قهرمانمیرزا (۱۳۷۶)، روزنامۀ خاطرات عینالسلطنه، بهکوشش مسعود سالور و ایرج افشار، ج۱ و ۲، تهران: اساطیر. فلاندن، اوژن (۱۳۵۶)، سفرنامۀ اوژن فلاندن به ایران، ترجمۀ حسین نورصادقی، تهران: کتابفروشی اشراقی. فوربز لیث، فرانسیس (۱۳۶۶)، کیشمات: خاطرات مباشر انگلیسی سردار اکرم، ترجمۀ حسین ابوترابیان، تهران: اطلاعات. فوروکاوا، نوبویوشی (۱۳۸۴)، سفرنامۀ فوروکاوا، ترجمۀ هاشم رجبزاده و کینیجیئهاورا، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. فووریه، ژوآنس (۱۳۸۹)، سه سال در دربار ایران، ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران: دنیای کتاب. کارلاسرنا، پارمه (۱۳۶۳)، مردم و دیدنیهای ایران، ترجمۀ غلامرضا سمیعی، تهران: نو. کتیرایی، محمود (۱۳۷۸)، از خشت تا خشت، تهران: ثالث. کدیور، پریسا (۱۴۰۰)، جامعهنگاری عهد قاجار: تاریخ اجتماعی و زندگی روزمرۀ مردم در* *دوران قاجار، تهران: ققنوس. کرزن، جورج ناتانیل (۱۳۸۰)، ایران و قضیۀ ایران، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، ج۱، تهران: علمی و فرهنگی. کوتز بوئه، موریس فون دو (۱۳۶۵)، مسافرت به ایران، ترجمۀ محمود هدایت، تهران: جاویدان. گرنفل، مایکل (۱۳۸۹)، مفاهیم کلیدی پیر بوردیو، ترجمۀ محمدمهدی لبیبی، تهران: افکار. گوبینو، ژوزف آرتور دو (۱۳۸۳)، سه سال در آسیا: سفرنامۀ کنت دو گوبینو، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: قطره. ماساهارو، یوشیدا (۱۳۷۳)، سفرنامۀ یوشیدا ماساهارو، ترجمۀ هاشم رجب‌زاده، تهران: آستان قدس رضوی. مزلو، آبراهام اچ. (۱۳۷۵)، انگیزش و شخصیت*، ترجمۀ احمد رضوانی، مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی. مستوفی، عبدالله (۱۳۸۴)، *زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه، ج۱، تهران: زوار. معیرالممالک، دوستعلی خان (1390)، رجال عصر ناصری، تهران: تاریخ ایران. ویشارد، جان (۱۳۶۳)، بیست سال در ایران، ترجمۀ علی پیرنیا، تهران: نوین. ویلز، چارلز جیمز (۱۳۶۸)، ایران در یک قرن پیش، ترجمۀ غلامحسین قراگوزلو، تهران: اقبال. ویلس، چارلز جیمز (۱۳۶۳)، تاریخ اجتماعی ایران در عهد قاجاریه، ترجمۀ سید عبدالله، به کوشش جمشید دودانگه و مهرداد نیکنام، تهران: زرین. هاردینگ، سر آرتور (۱۳۷۰)، خاطرات سیاسی سر آرتور هاردینگ، ترجمۀ جواد شیخالاسلامی، تهران: کیهان. هولستر، ارنست (۱۳۵۵)، ایران در یکصد و سیزده سال پیش، تهران: وزارت فرهنگ و هنر. مقالات* پوربختیار، غفار (۱۴۰۱)، پوشاک و نقش آن در انعکاس تمایزات اجتماعی در ایران عصر قاجار براساس نظریه تمایز بوردیو، *جامعهشناسی تاریخی، 14 (1)، ۱۱۵-۱۴۴. پوربختیار، غفار (۱۳۹۹)، قلیان و قلیانکشی و نقش آن در تمایزات اجتماعی ایران عصر ناصرالدینشاه قاجار، تاریخ اسلام و ایران، 30 (47)، ۶۱-۸۵. ذاکرزاده، امیرحسین و قربانینیا، انسیه (۱۴۰۱)، تزئینات خانههای دورۀ قاجاریه و تأثیر آن در ایجاد حس مکان (نمونه موردی: خانههای مشیرالدوله، مؤتمنالاطباء و اعلمالسلطنه)، مطالعات میان‌فرهنگی، ۱۷(۵۲)، ۱۲۷-۱۵۴. کریمیان، حسن و احمدی، عباسعلی (۱۳۹۶)، گونهشناسی تزئینات منازل روستایی اصفهان در عصر قاجار، نگره، 12(41)، ۶۷-۸۰. مساحی خوراسگانی، مریم؛ عباسی هرفته، محسن و قضاوی، مریم (۱۳۹۵)، مقدمهای بر نظام چینش اثاث و اسباب زندگی در خانههای سنتی ایران، چیدمان، ۴ (۱۳)، ۳۲-۴۱. مولانایی، صلاحالدین و سلیمانی، محسن (۱۴۰۱)، تزئینات و عناصر الحاقی به معماری اسلامی دورۀ قاجار، مطالعات میان‌رشتهای معماری ایران، ۱(۱)، ۸۹-۱۰۰. مؤمنی، کورش؛ عطاریان، کورش و قدردان قراملکی، رضا (۱۳۹۴)، بررسی تزئینات خانههای قاجاری شهر قم (مطالعه موردی: خانه شاکری قم)، نگارینه هنر اسلامی*، 2 (۸-۷)، ۱۲۸-۱۴۴.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 374 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 163

سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب

پیوندهای مفید

آمار

دکوراسیون و تزئینات داخلی منازل و نقش آن در بازتاب تمایزات اجتماعی ایران در عصر قاجار