آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,497 |
| تعداد مقالات | 18,267 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,276,388 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,698,910 |
بازخوانی موضع فخر رازی درباره حسن و قبح عقلی به مثابه مبنای مسؤولیت اخلاقی و نقد کلامی خواجه طوسی | ||
| الهیات فلسفی | ||
| دوره 1403، شماره 1، فروردین 1403 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): prt/prt.2026.70997.1005 | ||
| نویسنده | ||
| منصور عبدالهی* | ||
| دکتری تخصصی کلام اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| مسألهی حسن و قبح عقلی، پیوندی وثیق با اخلاق، اختیار و مسؤولیت اخلاقی انسان دارد و نقش تعیین کننده ای در داوریهای ارزشی افعال انسانی ایفا می کند. فخر رازی، در تحلیل این مسأله رویکردی عمیق، نظاممند و استدلالی اتخاذ کرده است. وی با انکار دلالت الزامی عقل بر حسن و قبح افعال، بر این باور است که الزام اخلاقی و مسؤولیت، صرفا از رهگذر امر و نهی الهی تحقق مییابد. در نتیجه، مسؤولیت اخلاقی انسان مولود شریعت است. با این وجود، فخر رازی نوعی ادراک عقلانی از حسن و قبح را در سطح توصیفی میپذیرد؛ ادراکی که از منظر وی فاقد حیثیت الزامآور است و نمیتواند منشأ تکلیف و استحقاق مدح و ذم قرار گیرد. در مقابل، متکلمان امامیه بر این باورند که انسان نهتنها از طریق شریعت، بلکه به واسطه عقل نیز مخاطب ارزشهای اخلاقی و مسؤولیت اخلاقی میباشد. خواجه طوسی، بر آن است که مسؤولیت اخلاقی حتی پیش از تشریع نیز قابل تصور است؛ زیرا شریعت نه پدیدآورنده ارزشهای اخلاقی، بلکه کاشف و مؤکد احکامی است که عقل پیشاپیش بدانها دست یافته است. از نظر وی، اگر حسن و قبح افعال ذاتی و عقلی نباشد و اثبات آنها بهطور کامل به دین واگذار شود، اساس هرگونه داوری اخلاقی و تمایز واقعی میان خیر و شر فرو خواهد ریخت. این مقاله با روش تحلیلی ـ توصیفی، مبانی دیدگاه فخر رازی درباره حسن و قبح و نقش آن در تبیین مسؤولیت اخلاقی انسان را بررسی کرده و در مقایسه با نظر خواجه طوسی، به نقد آن میپردازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فخر رازی؛ مسوولیت اخلاقی؛ خواجه نصیر؛ حسن و قبح عقلی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 7 |
||