| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,504 |
| تعداد مقالات | 18,398 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,726,113 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,959,233 |
اوزان شعری در دیوان شهریار | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2026.70791.3907 | ||
| نویسنده | ||
| سیدمهدی زرقانی* | ||
| استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، خراسان رضوی، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در نظر ادیبان کلاسیک، وزن وجه ممیزۀ شعر از نثر بود. شهریار در مصاحبههای خویش نشان داده که چنین نظرگاهی دربارۀ شعر را پذیرفته و کلام بدون وزن را شعر به شمار نمیآورد. ما در این مقاله برآنیم تا به سه پرسش اصلی دربارۀ وزن شعر شهریار پاسخ دهیم. نخست اینکه بسامد استفاده از اوزان در کلیت دیوان و سپس در تکتک ژانرها چگونه است؟ پاسخ به این پرسش گستردگی دایرۀ اوزان را در دیوان او نشان میدهد. سوای شعرهای آزاد شهریار، که از دایرۀ بررسی ما بیرون است، او از سی و هشت وزن عروضی استفاده کرده است. بیشترین این اوزان در غزلیات و کمترین آنها در مثنویهاست. پرسش دوم این است که تنوع اوزان در هرکدام از ژانرها چگونه است؟ شهریار در هرکدام از ژانرها بنا بر اقتضائات ژانریک، از برخی اوزان بیشتر و از برخی دیگر کمتر استفاده کردهاست. ما وضعیت کاربست اوزان را در هر ژانر جداگانه بررسی میکنیم. پرسش سوم اینکه آیا ارتباطی ذاتی میان وزن با مضمون و ژانر وجود دارد؟ یعنی آیا میتوان گفت هر ژانری و هر وزنی برای بیان مضمون خاص و معینی مناسب است؟ بررسی ما نشان میدهد که چنین ارتباطی وجود ندارد و این شاعران هستند که با انکشاف و اکتشاف قابلیتهای بالقوۀ اوزان، آنها را در زمینههای معنایی–عاطفی متعدد و متنوع به کار میبرند. کار شاعران کشف همین قابلیتهای اوزان و بالفعل کردن آنهاست. شهریار با عنایت به تجارب متعدد و متنوع شعری نشان داده که کاشف این قابلیتهاست. مقاله سعی میکند این توانایی شهریار را نشان دهد. | ||
تازه های تحقیق | ||
اگرچه شهریار بیشتر به غزلسرایی مشهور است اما دیوان او مشتمل است بر ژانرهای دیگری نیز که هرکدام بخشی از هویت شاعری او را معرفی میکنند. شایسته نیست که ابعاد وجودی شاعران را به یکی از آنها تقلیل دهیم. وزن بهعنوان یکی از عناصر اصلی شعر، قابلیت بیان مضامین متعدد و متنوع را دارد و انحصار یک وزن برای یک ژانر (مثلاً متقارب برای حماسه) یا مضمون نادرست است. شهریار نشان داده که چطور میتوان از اوزان مختلف در ژانرهای مختلف و برای بیان مضامین متعدد و متنوع بهره گرفت. قدرت او هم در انکشاف و اکتشاف قابلیتهای معناپردازی اوزان و هم در فعلیت بخشیدن به آن قابلیتها چنان و چندان است که بتوان او را یکی از شاعران شاخص در این زمینه به شمار آورد. توانایی خاص او در ژانر غزل است اما در ژانرهای قصیده، قطعه، رباعی/دوبیتی و مثنوی نیز طبعآزمایی کرده و تا آنجا که به وزن شعر مربوط میشود عمدتاً موفق بودهاست. او با خروج از کلیشههای رایج در مورد ژانرها، سعی میکند نشان دهد که هر ژانری و هر وزنی قابلیتهایی برای بیان زمینههای معنایی–عاطفی متعدد و متنوع دارد که کار شاعر کشف آنهاست. شاعران بزرگ کاشفان قابلیتهای بیانی اوزان عروضی هستند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شعر فارسی؛ ادبیات معاصر؛ شهریار؛ وزن شعر؛ ژانرهای شعری | ||
| مراجع | ||
|
ابهری، مهناز. (1399)، «بررسی حدود نوگرایی شعر شهریار» در مطالعات شهریارپژوهی، ش 2۵، صص 3۴۵-3۵۴.
بیگدلی، غلامحسین. (13۴۵)، «ویژگیهای هنری شهریار» در مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش 79، صص 319-333.
زرقانی، سید مهدی. (1391)، بوطیقای کلاسیک، تهران: سخن.
زرقانی، سید مهدی. (1390)، تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی، تهران: سخن.
سپنتا، ساسان. (1371)، «سوزی نداشت شعر دلانگیز شهریار اگر...» در ادبستان فرهنگ و هنر، ش 38، صص 27-32.
سپهری، رقیه. (1397)، «موسیقی و جایگاه آن در شعر شهریار» در مطالعات شهریارپژوهی، ش 19، صص 11۴-129.
شهریار، محمدحسین. (133۵)، کلیات دیوان شهریار، تهران: زرین، نگاه.
صدرینیا، باقر. (1382)، «جلوههای رمانتیسم در شعر شهریار» در نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، ش 188، صص 13۴-1۵۶.
طائفی، شیرزاد و طاهری رفیق، محسن. (1۴00)، «نگرشی مقایسهای به غزلیات حافظ و شهریار» در شهریارپژوهی، ش 28، صص 3۶۵- 38۶.
غیبی، سید محمودرضا و بامدادی، بهروز. (1۴00)، «بررسی سبکشناختی اشعار فارسی شهریار» در شهریارپژوهی، ش 32، صص 83-112.
کوپال، عطاءالله. (1392)، «زیباییشناسی غزلهای استاد شهریار در بررسی نقش ردیف» در زیباییشناسی ادبی، ش 17، صص 1-30.
گلی، احمد و زینالزاده، احمد. (1399)، «شهریار و موسیقی» در شهریارپژوهی، ش 2۵، صص 203-22۶.
میزبان، جواد. (1377)، «بررسی اوزان در اشعار شهریار» در دیدار آشنا (مجموعه مقالات مجمع جهانی بزرگداشت نودمین سال تولد استاد شهریار)، بیجا: دبیرخانه مجمع جهانی بزرگداشت.
ندیمی، بهروز و دیگران. (1۴01)، «بازتاب موسیقی در شعر شهریار و ابتهاج» در سبکشناسی نظم و نثر فارسی، ش 80، صص ۴1-۶0.
وحیدیان کامیار، تقی. (1389)، فرهنگ اوزان شعر فارسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 68 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 46 |
||