آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,513 |
| تعداد مقالات | 18,486 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,405,357 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,389,972 |
بحران هویت و کلیشه های جنسیتی در دو رمان بامداد خمار و زنِ سرد بر پایۀ نظریۀ اریک اریکسون | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 اصل مقاله (1.86 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.69172.3855 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید نژادمحمد* 1؛ محمد محمدی آغداش1؛ یلدا علی محمدی2 | ||
| 1دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| بحران هویت یکی از مسائل اساسی و پیچیدۀ روانشناختی است که در فرایند رشد روانی-اجتماعی بهویژه در دورۀ نوجوانی اهمیت بهخصوصی دارد. نظریۀ هشتمرحلهای اریک اچ اریکسون، با تکیه بر تعامل ابعاد زیستشناختی و اجتماعی، زمینهای نظری برای درک این بحران فراهم میکند. این پژوهش به تحلیل بحران هویت در دو رمان برجستۀ بامداد خمار، نوشتۀ فتانه حاجسیدجوادی و زنِ سرد از آنی اِرنو میپردازد. آثاری که در دو بستر فرهنگی-تاریخی متفاوت روایت میشوند و هر دو به بازنمایی چالشهای هویتی زنان در مواجهه با ساختارهای اجتماعی میپردازند. یافتهها نشان میدهد شخصیتهای هر دو رمان مزبور در مرحلۀ پنجم نظریۀ اریکسون، «هویت در برابر سردرگمی نقش» قرار دارند و در مسیر شکلگیری هویت خود با تعارضهای درونی و بیرونی متعددی روبهرو هستند. این مطالعه بر اهمیت نقش خانواده، جامعه و فرهنگ در فرایند هویتیابی تأکید کرده و نشان میدهد چگونه ادبیات میتواند آینهای از بحرانهای روانی و اجتماعی فرد و جامعه باشد. نتایج این پژوهش میتواند به درک بهتر پویایی هویت فردی و اجتماعی در زیستبومهای متفاوت فرهنگی کمک کند و بستر مناسبی برای مطالعات بینرشتهای آینده فراهم آورد. | ||
تازه های تحقیق | ||
بحران هویت از مسائل روانشناختی حیاتی است که اختلافات، تنشها و مشکلات روانی را به همراه دارد؛ آشفتگیهای هویتی برهان سیّال بودن و تغییرپذیری هویت هستند. پاسخ مؤثر به پرسشهای ناشی از چنین شرایطی و انتخاب راهکارهای مناسب برای پیشگیری و مدیریت بحران، نقشی سرنوشتساز در مسیر آیندۀ انسان ایفا خواهد کرد و بهطور مستقیم بر میزان رضایتمندی فرد و توانایی او در پذیرفته شدن و جامعهپذیری تأثیرگذار است. از منظر کلی، آثار ادبی بیانگر حوادث و عوامل زمینهساز بحرانهای هویتی یک جامعه و اعضایش هستند که در قالب فرهنگ، جامعه، خانواده، محیط و تبعیض به تصویر کشیده میشوند. این پژوهش با رویکرد نظریۀ رشد روانی-اجتماعی اریک اریکسون، به بررسی و تحلیل بحران هویت در دو رمان بامداد خمار و زن سرد پرداخت و نشان داد شخصیتهای هر دو رمان در مرحلۀ پنجم این نظریه، یعنی «هویت در برابر سردرگمی نقش»، قرار دارند و با تعارضات متعدد در مسیر شکلدهی هویت منسجم خود مواجهاند. اریکسون معتقد است که هر مرحله از رشد با بحرانی روبهروست که نقش کلیدی در شکلگیری هویت ایفا میکند. شخصیتهای بررسیشده، گرچه در بستر تاریخی و فرهنگی متفاوت قرار دارند، یکی در ایران اواخر دورۀ قاجار و دیگری در جامعۀ مدرن فرانسه، اما بحران هویت و چالشهای مرتبط با آن، تجلی پیوستگی و عمق مشکلات هویتی زنان در گذر زمان است. رمان بامداد خمار با روشنی ساختار مردسالارانه و محدودیتهای اجتماعی بر زنان را نشان میدهد؛ شخصیت محبوبه نمادی است از زنانی که برای برقراری تعادل میان خواستههای فردی و فشارهای اجتماعی سنتی دچار بحران هویت میشوند. فقدان حمایت خانواده و مشاورههای راهنما، محبوبه را در انتخابها و رفتارش دچار اشتباهاتی میسازد که پیامدهای روانی و اجتماعی قابلتوجهی به بار میآورد. در مقابل، زنِ سرد با نگاه روانشناسانه و جامعهشناسانه، چالشهای زنان در جامعه مدرن فرانسه را که میان نقشهای مختلف هویت فردی، اجتماعی، مادری و جنسیتی قرار دارند، بازگو میکند و مسائلی چون تنهایی، انزوا و سردرگمی نقش را به تصویر میکشد. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش، تلفیق نظریه روانی-اجتماعی اریکسون با تحلیل متون ادبی است که امکان خوانش دقیقتر و علمیتر بحرانهای هویتی در ادبیات را فراهم کردهاست. بررسی تطبیقی دو رمان در بسترهای فرهنگی متفاوت نشان داد که خانواده، جامعه و فرهنگ، هر یک نقشی اساسی در تسهیل یا پیچیدهتر کردن فرایند هویتیابی زنان ایفا میکنند. همچنین نتایج پژوهش تأکید دارد که ادبیات میتواند پل ارتباطی بین مطالعه علمی بحرانهای روانی و کارکردهای اجتماعی باشد و به درک بهتر ماهیت این بحرانها کمک کند. از سویی دیگر، این مطالعه نشان میدهد که بحران هویت نهتنها مرحلهای ثابت یا گذرا نیست، بلکه فرایندی پیوسته و سیال است که در تمام طول زندگی انسان جریان دارد. تجربههای فردی و تعاملهای اجتماعی همواره بر هویت فرد تأثیرگذارند و ادبیات بهعنوان بازتابی عمیق از این تعاملات، نقش مهمی در بیان و تحلیل این بحرانها ایفا میکند. درنهایت، پژوهش حاضر نشانگر اهمیت نگاه چندجانبه و میانرشتهای در شناخت بهتر بحران هویت و بازنمایی آن در ادبیات است و امیدوار است که زمینهساز تحقیقات گستردهتری در این حوزه گردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بحران هویت؛ بامداد خمار؛ زنِ سرد؛ حاجسیدجوادی؛ آنی اِرنو | ||
| مراجع | ||
|
باقریحیدری، حمزه؛ نجار، اسماعیل؛ باقری حیدری، روژان. (1403). «بحران هویت و تأثیرگذاری مؤلفۀ جامعه در رمانهای بازمانده روز و هرگز ترکم مکن براساس آراء اریک اریکسون»، دانشگاه تهران، پژوهش ادبیات معاصر جهان، دوره بیست و نهم، شماره اول، ص43-21.
حاجسیدجوادی، فتانه. (1403). بامدادِ خمار، نشر البرز، تهران.
خسروانی، حمید. (1388). «رویکردهای فرهنگ»، پژوهشهای فرهنگی، سال دهم، دوره سوّم، شماره هشتم، ص96-126.
خوینژاد، غلامرضا؛ رجایی، علیرضا؛ شیرازی، مهناز. (1391). «بررسی رابطه عملکرد خانواده و هویت نوجوانان»، فصلنامه نوآوریهای مدیریت آموزشی، دوره هشتم، شماره اوّل، ص48-58.
دوران، بهزاد. (1382). تأثیر فضای سایبرنتیک بر هویت اجتماعی. پایاننامۀ دکتری جامعهشناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
زارع شاهآبادی، اکبر؛ ابراهیمآبادی، مهدی. (1389). «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با بحران هویت فرهنگی در بین دانشآموزان دبیرستانی تبریز»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، دوره چهارم، شماره چهارم، ص 207-228.
زینالعابدینی، پیام؛ شفیعیون، حوری. (1402). «کلیشهسازی جنسیتی و بازنمایی زنان در سینمای ایران»، فصلنامه علمی جامعهشناسی فرهنگ و هنر، دوره پنجم، شماره دوم، ص19-35.
شارعپور، محمود؛ خوشفر، غلامرضا. (1381). «رابطۀ سرمایۀ فرهنگی با هویت اجتماعی جوانان، مطالعه موردی شهر تهران»، نامه علوم اجتماعی، دوره دهم، شماره بیستم، ص133-1.
شیخالاسلامی، مهزاد؛ رضوانطلب، زینب. (1397). «بررسی تطبیقی آمیختگی مفهوم هویت با زبان در ابعاد ساختاری و محتوایی دو رمان مادر کوچک و ناپدیدی زبان فرانسه»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی پژوهشهای ادبیات تطبیقی، دوره هفتم، شماره دوم، ص69-51.
صادقی، امیرحسین. (1387). «پدرسالاری در بامداد خمار (با تکیه بر نظریات آلتوسر)»، پژوهش زبانهای خارجی، دوره چهل و ششم، ص 85-100.
صادقی شهپر، رضا؛ مهدینژاد، الهه. (1398). «بررسی جلوهها و انواع خشونت علیه زنان در پنج رمان دهۀ هفتاد شمسی»، پژوهشهای ادبی، دوره شانزدهم، شماره شصت و ششم، ص119-91.
صدرزاده، ماندانا؛ معتمدی، لادن. (1386). «رمان خانوادگی و بازسازی هویت نزد آنی ارنو»، قلم، دوره سوّم، شماره پنجم، ص93-108.
قربانی ورکلایی، معصومه؛ روحانی، مسعود؛ محسنی، مرتضی؛ پیروز، غلامرضا، (1401)، «مقایسۀ تحلیلی شخصیّتهای مرد و زن در دو رمان دهۀ 40 و دو رمان دهۀ 70 بر مبنای جامعهشناسی زبان»، پژوهشنامه ادبیات داستانی، دوره یازدهم، شماره چهارم، ص162-133.
کیانیدوست، محمد؛ اسفندی، اسفندیار. (1394). «بحران مدرنیته در آثار آنی ارنو و فریبا وفی»، مطالعات زبان فرانسه، دوره هفتم، شماره سیزدهم، ص47-58.
کارول، عویط. (1400). «زندگی روزمره و روابط اجتماعی زن و مرد در زن یخزده اثر آنی ارنو»، دانشگاه تبریز، نشریه پژوهش زبان و ادبیات فرانسه، دوره پانزدهم، شماره بیست و هشتم، ص49-38.
کرین، ویلیام کریستوفر. (1394). نظریههای رشد: مفاهیم و کاربردها. ترجمه غلامرضا خوینژاد و علیرضا رجایی. نشر رشد، تهران.
ماهوزی، زهرا؛ بلاوی، رسول؛ زارع، ناصر. (1399). «واکاوی بحران هویت زنان زیر تیغ داعش در رمان الکافره بر پایه نظریه اریکسون»، دانشگاه خلیجفارس – بوشهر، جامعهشناسی هنر و ادبیات، دوره دوازدهم، شماره دوم، ص 264-243.
مزاری، نگار؛ سعادتنژاد، زهرا؛ فارسیان محمدرضا. (1399). «تحلیل روانشناختی بحران هویت قهرمان زن در فرهنگ مردسالار از خلال مطالعه رمان ترس و لرز نوشتۀ نوتومب»، مطالعات زبان و ترجمه، دورۀ پنجاه و سوم، شمارۀ سوم، ص177-153.
Amélie Vioux. (2022). La femme gelée, Annie Ernaux: Analyse linéaire, https://commentairecompose.fr/la-femme-gelee-annie-ernaux. Chen, K., Lay, K., Wu, Y. and Yao, G., (2007). “Adolescent self-identity and mental health: The function of identity importance, identity firmness, and identity discrepancy”, Chinese Journal of Psychology, 49(1), pp. 53-71. Colin Dominique. (2016). Mouvement de grandir et quête d’une identité personnelle: le modèle développemental d’Erikson, Toulouse, Érès. Erikson, Erik H. (1950). Childhood and Society, New York, W.w. Norton and Company. Erikson Erik. (1959). Theory of identity development. E. Erikson, Identity and the life cycle. Nueva York: International Universities Press. Obtenido de http://childdevpsychology.yolasite.com/resources/theory% 20of% 20ident ity% 20erikson. Erikson, Erik H. (1968). Identity, youth and crisis, New York: W. W. Norton Company. Ernaux Annie. (1981). La Femme gelée, Paris, Gallimard. Hnit, H., Almanna, A. (2025). Constructing identity through narratives: Personal, social, and digital dimensions. Social Sciences & Humanities Open, 12, 101692, pp. 1886-1894 Kroger, J., Martinussen, M., & Marcia, J. E. (2010). Identity status change during adolescence and young adulthood: A meta-analysis. Journal of adolescence, 33(5), 683-698. Marcia, J. E. (1966). Development and validation of ego-identity status. Journal of personality and social psychology, 3(5), 551-558. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 96 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 70 |
||