| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,553 |
| تعداد مقالات | 18,934 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,572,839 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,273,826 |
شناسایی و ارزیابی محلهای بهینه دفن پسماندهای ساختمانی شهر بوکان | ||
| نشریه کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی | ||
| دوره 6، شماره 19، تیر 1405 اصل مقاله (3.78 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/rsgi.2026.68129.1142 | ||
| نویسندگان | ||
| مرضیه اسمعیل پور* 1؛ منیژه لاله پور2؛ چیا نجاری3 | ||
| 1استادیار دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| 2گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| 3فارغ التحصیل کارشناسی ارشد،دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| چکیده | ||
| در قرن بیستم، رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت موجب گسترش ساختوساز و در نتیجه تولید حجم بالایی از پسماندهای ساختمانی شد که چالشهای زیستمحیطی متعددی را موجب شدهاند. شهرستان بوکان به دلیل توسعه فضایی- کالبدی سریع، یکی از مناطق دارای حجم بالای این نوع پسماندهاست و از اینرو بهعنوان محدوده مطالعاتی برای مکانیابی محل دفن زائدات ساختمانی انتخاب شد. هدف اصلی این پژوهش، کاهش اثرات مخرب زیستمحیطی، ارتقای سلامت عمومی و بهینهسازی مصرف منابع از طریق تصمیمگیری مبتنی بر دادههای مکانی است. در این تحقیق، معیارهای مؤثر بر مکانیابی شامل منابع آب سطحی و زیرزمینی، فاصله از جادهها، رودخانهها و سکونتگاههای شهری و روستایی، پوشش گیاهی، کاربری اراضی، خاک، زمینشناسی، شیب و ارتفاع میباشند. این معیارها با کاربست توابع فازی استانداردسازی و سپس به کمک عملگر گامای فازی ترکیب شدند تا نقشه نهایی تناسب اراضی برای دفع پسماندهای ساختمانی تهیه شود. نتایج نشان داد که مقادیر فازی در محدودهای پایین قرار دارند که بیانگر وجود محدودیتهای شدید برای مکانیابی سایتهای مناسب در شهرستان بوکان است. هیچ پهنهای در منطقه از نظر معیارهای ایدهآل مکانیابی شرایط کاملاً مطلوب ندارد؛ عواملی مانند توپوگرافی نامناسب و دسترسی محدود به شبکههای ارتباطی از مهمترین موانع هستند. با این حال، سه سایت پیشنهادی با تعدیل معیارهای سختگیرانه اولیه و بر اساس رویکردی سازگار انتخاب شدند. این سایتها به دلیل مزایای زیستمحیطی، دسترسی بهتر و کاهش هزینههای حملونقل، بهعنوان گزینههای بهینه معرفی گردیدند. پژوهش حاضر با ارائه یک روش ترکیبی فازی- مکانی، ابزار عملی و کمریسک برای تصمیمگیرندگان محلی در مدیریت پسماندهای ساختمانی فراهم میکند. | ||
تازه های تحقیق | ||
این پژوهش با هدف شناسایی مکانهای بهینه برای دفع پسماندهای ساختمانی در شهرستان بوکان و با بهرهگیری از تلفیق سامانهی اطلاعات جغرافیایی (GIS) و منطق فازی انجام شد. نتایج بهدستآمده حاکی از محدودیتهای بسیار شدید محیطی در پهنهی این شهرستان برای انجام این مهم است. ترکیب فازی لایههای استانداردشده نشان میدهد که تنها حدود 08/1 درصد از مساحت کل شهرستان بوکان در طبقهی بسیار مناسب برای احداث محل دفن پسماند ساختمانی قرار میگیرد. همچنین، تنها 22/4 درصد از اراضی در طبقهی مناسب جای گرفتهاند. در مقابل، بیش از ۸۲ درصد از مساحت شهرستان، به دلایل متعدد از جمله حاصلخیزی خاک، تراکم بالای سکونتگاههای روستایی، توپوگرافی نامساعد کوهستانی، بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی در دشت مرکزی، و مجاورت با اکوسیستمهای حساس، دارای تناسب کم تا بسیار کم ارزیابی شدند. این آمار به وضوح گویای چالشهای بنیادین در مدیریت پایدار پسماندهای ساختمانی در این منطقه است. در چنین بستر محدودکنندهای، سه پهنه به عنوان گزینههای نسبتاً بهینه با اولویتهای متفاوت شناسایی شدند. اولویت نخست به سایت S1 واقع در پشت کوه نالهشکینه و در شمال شرقی شهرک دامداران تعلق دارد. این سایت با برخورداری از شیب ملایم، دسترسی نسبتاً مناسب به شبکهی ارتباطی، پوشش گیاهی ضعیف، و دوری نسبی از منابع آب زیرزمینی اصلی، بهترین ترکیب از معیارهای مثبت را داراست. سایت S2 در شرق شهر بوکان و سایت S3 در غرب آن، به ترتیب در اولویتهای بعدی قرار میگیرند. این سه گزینه اگرچه شرایط ایدهآل را کاملاً دارا نیستند، اما در مقایسه با محل دفن فعلی شیخلر- که در این تحقیق در طبقهی کمتناسب قرار گرفت و منشأ مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی فراوانی شده است- گزینههای به مراتب قابل قبولتری محسوب میشوند. مقایسهی این نتایج با یافتههای مطالعات مشابه در دیگر مناطق، همجهتیها و نیز خاصبودگی شرایط بوکان را نشان میدهد. برای مثال، تحقیق دینگ[1] و همکاران (2018) در شهر شنزن چین، حدود 38/0 درصد از مساحت را برای دفن پسماند ساختمانی بسیار مناسب و 6/17 درصد را مناسب گزارش کردهاند که این عدد به مراتب بیشتر از درصد بهدستآمده در بوکان است و حاکی از محدودیتهای فوقالعاده شدیدتر در منطقهی مورد مطالعهی حاضر دارد. از سوی دیگر، مطالعهی اسمعیلپور (2024) در شهر بناب نیز مناطق شمالی و غربی را به دلیل شیب مناسب و دسترسی خوب، مناسب تشخیص داده است که با موقعیتیابی سایتهای S1 و S3 در شمال شرق و غرب بوکان همخوانی دارد. با این حال، عامل بازدارندهی اصلی در بوکان که در بسیاری از مطالعات دیگر کمتر به چشم میخورد، تلفیق دو عامل بالا بودن سطح آبهای زیرزمینی در دشت حاصلخیز مرکزی و تراکم زیاد روستاها در پیرامون شهر است که پهنههای وسیعی را از دایرهی انتخاب خارج میکند. رویکرد ترکیبی فازی- مکانی بهکاررفته در این پژوهش، مشابه روشهای موفق در مطالعاتی مانند اکینچی و اوزالپ[2] (2022) و زرین و همکاران (2021) بود. درنهایت، پیشنهادات مبتنی بر یافتههای پژوهش را میتوان به شرح زیر بیان داشت:
| ||
| کلیدواژهها | ||
| پسماند ساختمانی؛ مکانیابی؛ سیستم اطلاعات جغرافیایی؛ منطق فازی؛ بوکان | ||
| اصل مقاله | ||
|
در قرن بیستم، رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت موجب گسترش ساختوساز و در نتیجه تولید حجم بالایی از پسماندهای ساختمانی شد که چالشهای زیستمحیطی متعددی را موجب شدهاند. شهرستان بوکان به دلیل توسعه فضایی- کالبدی سریع، یکی از مناطق دارای حجم بالای این نوع پسماندهاست و از اینرو بهعنوان محدوده مطالعاتی برای مکانیابی محل دفن زائدات ساختمانی انتخاب شد. هدف اصلی این پژوهش، کاهش اثرات مخرب زیستمحیطی، ارتقای سلامت عمومی و بهینهسازی مصرف منابع از طریق تصمیمگیری مبتنی بر دادههای مکانی است. در این تحقیق، معیارهای مؤثر بر مکانیابی شامل منابع آب سطحی و زیرزمینی، فاصله از جادهها، رودخانهها و سکونتگاههای شهری و روستایی، پوشش گیاهی، کاربری اراضی، خاک، زمینشناسی، شیب و ارتفاع میباشند. این معیارها با کاربست توابع فازی استانداردسازی و سپس به کمک عملگر گامای فازی ترکیب شدند تا نقشه نهایی تناسب اراضی برای دفع پسماندهای ساختمانی تهیه شود. نتایج نشان داد که مقادیر فازی در محدودهای پایین قرار دارند که بیانگر وجود محدودیتهای شدید برای مکانیابی سایتهای مناسب در شهرستان بوکان است. هیچ پهنهای در منطقه از نظر معیارهای ایدهآل مکانیابی شرایط کاملاً مطلوب ندارد؛ عواملی مانند توپوگرافی نامناسب و دسترسی محدود به شبکههای ارتباطی از مهمترین موانع هستند. با این حال، سه سایت پیشنهادی با تعدیل معیارهای سختگیرانه اولیه و بر اساس رویکردی سازگار انتخاب شدند. این سایتها به دلیل مزایای زیستمحیطی، دسترسی بهتر و کاهش هزینههای حملونقل، بهعنوان گزینههای بهینه معرفی گردیدند. پژوهش حاضر با ارائه یک روش ترکیبی فازی- مکانی، ابزار عملی و کمریسک برای تصمیمگیرندگان محلی در مدیریت پسماندهای ساختمانی فراهم میکند. | ||
| مراجع | ||
|
امانپور، س.؛ سعیدی، ج. و سلیمانیراد، ا (1392). مکانیابی دفن پسماندهای شهری (مطالعه موردی شهرکرمانشاه). انسان و محیط زیست، سال یازدهم، شماره 4.
پژوهشکده محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی تهران. (1392). راهنمای طبقهبندی پسماندها برای بازرسین بهداشت محیط؛ الزامات، دستورالعملها و رهنمودهای تخصصی مرکز سلامت محیط و کار. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مرکز سلامت محیط و کار.
جعفری نوبخت، ف.؛ چراغی، م. و لرستانی، ب. (1399). مکانیابی محل دفن نخالههای ساختمانی با استفاده از GIS و روش AHP (مطالعه موردی: شهر همدان). مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، 22(9)، 239-215.
طرح تفصیلی بوکان (1400) شهرداری بوکان.
عبدلی، محمدعلی (1379). مدیریت دفع و بازیافت مواد زائد جامد شهری در ایران، مرکز مطالعات برنامهریزی شهری وزارت کشور. انتشارات سازمان شهرداریها.
فاضلنیا، غریب؛ حکیمدوست، سیدیاسر و بلیانی، یدالله (1394). راهنمای جامع مدلهای کاربردی GIS در برنامهریزی شهری، روستایی و محیطی، تهران، انتشارات آزاد پیما.
کشفی، ا. (1396). مکانیابی و ارزیابی زیست محیطی مکانهای دفن نخالههای ساختمانی در شهر یزد. پایاننامه کارشناسی ارشد. گروه زمینشناسی. گرایش زیست محیط. دانشگاه یزد.
موسوی، سیدحسن؛ بیگدلو، سعیده؛ معین الدینی، مظاهر؛ عمرانی، قاسمعلی و میرزاحسینی، علیرضا (1398). مکانیابی محل دفن نخالههای ساختمانی شهر کرج با استفاده از روش ارزیابی چندمعیاره. مطالعات علوم محیط زیست، 4(4)، 2002-1993.
نرگسی، سارا و بیاتی خطیبی, مریم (1401). مکانیابی محل دفن نخالههای ساختمانی با استفاده از منطق فازی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی مطالعه موردی شهر ایلام، نشریه کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی، 2(4)، 57-79.
Abdoli, M. A. (2000). Management of municipal solid waste disposal and recycling in Iran. Tehran, Iran: Center for Urban Planning Studies, Ministry of Interior. (In Persian) Akbari, V., Rajabi, M. A., Chavoshi, S. H., and Shams, R., (2008). Landfill site selection by combining GIS and fuzzy multi criteria decision analysis, case study: Bandar Abbas, Iran. World Applied Sciences Journal. 3(1): 39-47. Akinci, H., Özalp, A.Y. (2022). Optimal site selection for solar photovoltaic power plants using geographical information systems and fuzzy logic approach: a case study in Artvin, Turkey. Arab J Geosci 15, 857 (2022). https://doi.org/10.1007/s12517-022-10129-y Akinci, H., Özalp, A.Y. Optimal site selection for solar photovoltaic power plants using geographical information systems and fuzzy logic approach: a case study in Artvin, Turkey. Arab J Geosci 15, 857 (2022). https://doi.org/10.1007/s12517-022-10129-y Al-Fares, R. A. (2024). Optimal landfill site selection through the application of GIS analysis & geotechnical investigation. Annals of GIS, 30(3), 383–409. https://doi.org/10.1080/19475683.2024.2390409. Amanpour, S., Saeedi, V., & Soleimanirad, A. (2014). Locating urban landfill, the city of Kermanshah Case Study, Human and Environment. Volume:11 Issue: 4 (In Persian)Arabeyyat, O., Shatnawi, N., Shbool, M., Al Shraah, A., (2024) Landfill site selection for sustainable solid waste management using multiple-criteria decision-making. Case study: Al-Balqa governorate in Jordan, MethodsX, Volume 12, https://doi.org/10.1016/j.mex.2024.102591. Araiza-Aguilar, J. A., Gutiérrez-Palacios, C., Rojas-Valencia, M. N., Nájera-Aguilar, H. A., Gutiérrez-Hernández, R. F., & Aguilar-Vera, R. A. (2019). Selection of Sites for the Treatment and the Final Disposal of Construction and Demolition Waste, Using Two Approaches: An Analysis for Mexico City. Sustainability, 11(15), 4077. https://doi.org/10.3390/su11154077 Bukan Municipality. (2021). Detailed plan of Bukan County. Bukan, Iran: Bukan Municipality. (In Persian) Ding, Z., Zhu, M., Wu, Z., Fu, Y., & Liu, X. (2018). Combining AHP-entropy approach with GIS for construction waste landfill selection—A case study of Shenzhen. International Journal Of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2254. Ding, Z., Zhu, M., Wu, Z., Fu, Y., & Liu, X. (2018). Combining AHP-Entropy Approach with GIS for Construction Waste Landfill Selection—A Case Study of Shenzhen. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2254. https://doi.org/10.3390/ijerph15102254 Eastman, J. R (a). (2012). IDRISI Selva Tutorial, Manual Version 17, Clark Labs, Clark University, 354p. Eastman, J. R (b). (2012). IDRISI Selva Manual, Manual Version 17, Clark Labs, Clark University, 322p. Elshaboury, N., Hesham, A. & AlMetwaly, W.M. (2024). Optimal site selection for construction and demolition waste disposal using GIS-FAHP: a case study from Kafr El Sheikh City, Egypt. Environ Sci Pollut Res 31, 8223–8239. https://doi.org/10.1007/s11356-023-31637-8 Esmaeilpour, M. (2023). Site selection for construction and demolition waste landfill using catastrophe theory: the case of Bonab city, Iran. Environ Monit Assess 195, 1409. https://doi.org/10.1007/s10661-023-12013-y Fazelnia, G., Hakimdoos, S. Y., & Belyani, Y. (2015). Comprehensive guide on applied GIS models in urban, rural, and environmental planning (4th ed.). Tehran, Iran: Azad Peyma Publications. (In Persian) Jafari Nobakht, F., Cheraghi, M., & Lorestani, B. (2021). Landfill Site Selection of Construction and Demolition Wastes Using GIS and AHP Method (A Case Study of Hamedan City). Journal of Environmental Science and Technology, 22(9 (100) ), 215-239. SID. https://sid.ir/paper/387591/en. (In Persian) Kashfi, A. (2017). Locating and environmental assessment of construction waste disposal sites in Yazd City (Master’s thesis). University of Yazd, Yazd, Iran. (In Persian) Lu, W., Lou, J., Webster, C., Xue, F., Bao, Z., Chi, B., (2021). Estimating construction waste generation in the Greater Bay Area, China using machine learning, Waste Management, Volume 134, Pages 78-88, https://doi.org/10.1016/j.wasman.2021.08.012. Mousavi, S. H., bigdelo, S., Moeinaddini, M., Omrani, G. and Mirzahosseini, A. (2019). Site selection of construction and demolition wastes landfill using Multi-Criteria Evaluation (MCE) methodology. Journal of Environmental Science Studies, 4(4), 1993-2002. (In Persian) Nargesi, S. and Bayati Khatibi, M. (2022). Locating construction waste landfills using fuzzy logic and hierarchical analysis process (case study: Ilam city). Remote Sensing and GIS Applications in Environmental Sciences, 2(4), 79-57. doi: 10.22034/rsgi.2023.15838. (In Persian) Shi, Q., Ren, H., Ma, X., Xiao, Y., (2019). Site selection of construction waste recycling plant, Journal of Cleaner Production, Volume 227, Pages 532-542, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.04.252. Spies, S. (2009). 3R in Construction and Demolition Waste (CDW)-Potentials and Constraints. GTZ-German Technical Cooperation, Inaugural Meeting of the Regional 3R Forum in Asia, Tokyo, Japan. Retrieved from: www.uncrd.or.jp/env/spc/. Tehran University of Medical Sciences, Environmental Research Institute. (2013). Waste classification guide for environmental health inspectors: Requirements, guidelines, and specialized instructions. Tehran, Iran: Ministry of Health and Medical Education, Center for Environmental and Occupational Health. (In Persian) Yeheyis, M., Hewage, K., Alam, M.S., Eskicioglu, C., Sadiq, R., (2013). An overview of construction and demolition waste management in Canada: a lifecycle analysis approach to sustainability. Clean Techn Environ Policy, 15, 81–91. https://doi.org/10.1007/s10098-012-0481-6 Zarin, R., Azmat, M., Naqvi, S.R. et al. Landfill site selection by integrating fuzzy logic, AHP, and WLC method based on multi-criteria decision analysis. Environ Sci Pollut Res 28, 19726–19741 (2021). https://doi.org/10.1007/s11356-020-11975-7 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 260 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 165 |
||