آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,504 |
| تعداد مقالات | 18,397 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,716,720 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,954,585 |
خسرو و شیرین؛ روایتی داستانی براساس بُنمایۀ اسطورهای همسریِ پریان با یلان | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 اصل مقاله (997.5 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2026.69767.3875 | ||
| نویسنده | ||
| سعید کریمی قره بابا* | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی با وجود ساختار تاریخی و تغزلیاش لایههای پنهان اسطورهای را نیز در خود نهفته دارد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ژرفساخت اسطورهای داستان خسرو و شیرین میپردازد و با استناد به هجده قرینه درونمتنی فرضیهای را مبنی بر برگرفته شدن این روایت از بُنمایه کهن همسریِ پری با یلان مطرح میسازد. در این چارچوب، شیرین به عنوان نمودی از پری در اسطورهها تحلیل میشود و ویژگیهایی چون زیبایی فراطبیعی، افسونگری، پیوند با آب، پیکرگردانی، میل به باروری از پهلوانان و در اختیار داشتن گنجینه و خدمتکاران فراوان به او نسبت داده میشود. به همین نحو نشانههایی چون پیوند شیرین با شیر، اسب و قصرهای دورافتاده مؤید وجوه پریوار اوست. این تفسیرِ اسطورهای، انسجامی درونی به عناصر داستان بخشیده و فهم عمیقتری از متن ارائه میدهد. مقاله پیشِروی میکوشد تا این انگاره را مطرح کند که راز ماندگاری داستان خسرو و شیرین نه فقط در قدرت روایت نظامی بلکه در ارتباط ناخودآگاهِ آن با ساختارهای اسطورهای نهفته در فرهنگ ایرانی است. این پژوهش همچنین به پرسشهایی درباره چگونگی تداوم بنمایههای اسطورهای در ادبیاتِ قدیمِ فارسی پاسخ میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خسرو و شیرین؛ نظامی گنجوی؛ بنمایۀ اسطورهای؛ پری؛ پهلوان | ||
| مراجع | ||
|
آیدنلو، سجاد، (1384)، «فرضیهای درباره مادر سیاوش»، نامه فرهنگستان، ش 3 (27)، صص 27- 46.
آیدنلو، سجاد، (1399)، «زنی که بهرام چوبین او را دید که بود؟»، کهننامه ادب پارسی، س 11، ش 2، صص 21- 52.
ابراهیمی، معصومه، (1383)، مدخل «پری»؛ دائرهالمعارف اسلامی (ج 13)، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائرهالمعارف اسلامی، صص 618- 621.
اسپرغم، ثمین، (1393)، مدخل «پری»؛ دانشنامه فرهنگ مردم ایران (ج 2)، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائرهالمعارف فارسی، صص 391- 400.
اسکندرنامه، (1343)، روایت فارسی کالیستنس دروغین؛ به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
افشاری، مهران، (1387)، تازه به تازه نو به نو، چ 2، تهران: چشمه.
ارجانی، فرامرز بن خداد، (1363)، سمک عیار (ج 4)؛ به تصحیح پرویز ناتل خانلری، چ 2، تهران: آگاه.
الیاده، میرچا، (1382)، اسطوره، رؤیا، راز؛ ترجمۀ رؤیا منجم، تهران: علم.
پارسا، سیداحمد، (1404)، «تحلیل چگونگی پیدایش فرهاد در خسرو و شیرین نظامی گنجوی»، کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، س 26، ش 65، صص 39- 58.
توسلی، علی و محمود رضایی دشتارژنه، (1398)، «بررسی پیوند اسب با پری و باروری، دیو و جادو و مرگ در حماسههای منظوم و منثور و ادب عامه»، فرهنگ و ادبیات عامه، س 7، ش 30، صص 51- 73.
ثروتیان، بهروز، (1394)، جادوسخن جهان نظامی، تهران: معین.
ثروتیان، بهروز، (1392)، خسرو و شیرین نظامی گنجهای، چ 2، تهران: امیرکبیر.
ثمینی، نغمه، (1379)، کتاب عشق و شعبده؛ پژوهشی در هزار و یک شب، تهران: مرکز
خالقیمطلق، جلال، (1384)، یادداشتهای شاهنامه (ج 2)، نیویورک: بنیاد میراث ایران.
خوارزمی، حمیدرضا، محمدرضا صرفی، محمود مدبری و عنایتالله شریفپور، (1392)، «تکوین و تحول قهرمانان در گذر از اسطوره به حماسه»؛ ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، س 9، ش 33، صص 63- 85.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین، (1380)، تاریخ حبیب السیر فی افراد نوع بشر (ج 1)؛ با مقدمه جلالالدین همایی، چ 4، تهران: خیام.
دوانی، فزونه، محمد فشارکی و محبوبه خراسانی، (1397)، «شبدیز و گلگون؛ جلوههایی از ایزد مهر و بهرام»؛ متنشناسی ادب فارسی دانشگاه اصفهان، د 10، ش 2، صص 1-15.
دهقانی، علی، (1397)، «تحلیل کهنالگویی نماد پری در خسرو و شیرین نظامی»، مطالعات زبان و ادبیات غنایی، س 8، ش 27، صص 35- 46.
ذوالفقاری، حسن، (1396)، باورهای عامیانه مردم ایران؛ با همکاری علی اکبر شیری، چ 4، تهران: چشمه.
ریاحی، لیلی، (1358)، قهرمانان خسرو و شیرین، تهران: امیرکبیر.
زارعی، علیاصغر و محمدحسین خانمحمدی، (1393)، «فرضیهای در باب پیوند شبدیز با آیین مهر»؛ مطالعات ایرانی، ش 25، صص 141- 162.
ستاری، رضا و سوگل خسروی، (1394)، «ویژگیهای پری در منظومههای حماسی پس از شاهنامه»؛ جستارهای ادبی، ش 190، صص 115- 140.
سرکاراتی، بهمن، (1350)، «پری؛ تحقیقی در حاشیه اسطورهشناسی»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شش 97- 100، صص 1- 32.
شریفیان، مهدی و بهزاد اتونی، (1392)، «پدیدارشناسی زن جادو (با تکیه بر شاهنامه و شهریارنامه)»؛ ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، س 9، ش 32، صص 78- 101.
شمیسا، سیروس، (1369)، در پیرامون رستم و اسفندیار (مجموعه مقالات)، تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران.
شهبازی، اصغر، (1397)، «تیر گز و آب رز در دستان رستم و اسفندیار»؛ قند پارسی، س 1، ش 1، صص 49- 63.
طغیانی، اسحاق و پرویز حیدری، (1389)، «بررسی مفاهیم پری در خسرو و شیرین نظامی»؛ نقد ادبی و پژوهشهای سبکشناسی، پیششماره 1، صص 127- 139.
علوی، فریده و رضا علیاکبرپور، (1390)، «از اسطوره تا ادبیات؛ منطق داستان در گذار از باورهای شفاهی به متون ادبی مکتوب»؛ ویژهنامه نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)، س 2، ش 4، صص 9- 29.
فرای، نورتروپ، (1374)، مقاله «ادبیات و اسطوره» در کتاب اسطوره و رمز (مجموعه مقالات)؛ ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
فردوسی، ابوالقاسم، (1386)، شاهنامه (ج 8)؛ به کوشش جلال خالقیمطلق، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
کریمی، مهرداد، (1382)، «جادوی انگشتری در افسانههای جن و پری»، کتاب ماه کودک و نوجوان، ش 75، صص 100- 103.
کریمی قرهبابا، سعید، (1399)، «پیکرگردانی دختر جادو به اژدها در اسکندرنامه نظامی گنجوی»؛ ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی، س 16، ش 58، صص 219- 248.
کریمی قرهبابا، سعید، (1399)، «شیرین در چشمه نظامی گنجوی تصویری تأثیرگذار و رمانتیک در شعر معاصر فارسی»؛ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، س 28، ش 88، 279- 302.
کزازی، میرجلالالدین، (1388)، مدخل «خسرو و شیرین» در دانشنامه زبان و ادب فارسی به سرپرستی اسماعیل سعادت (ج 3)، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
گ. سیلور، کارول (1402) کهنالگوها و موتیفها در فولکلور و ادبیات؛ ویراستاران: جِین گری و حسن الشامی؛ ترجمه آرتیمس و افشین رضاپور، تهران: آگه.
نصیری، جبار، (1399)، «نمادشناسی مفاهیم شیر و انار در خسرو و شیرین نظامی»، فنون ادبی، س 12، ش 30، صص 105- 116.
نصیری، جبار و اسحاق طغیانی، (1398)، «مقایسة خسرو و شیرین نظامی با منظومه عامیانه شیرین و فرهاد کردی مام احمد لطفی از منظر بنمایههای اسطورهای»؛ فرهنگ و ادبیات عامه، س 7، ش 25، صص 231- 252.
نظامی، الیاس بن یوسف، (1401)، خمسه نظامی؛ بر اساس چاپ مسکو- باکو، چ 5، تهران: هرمس.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 61 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||