خسرو و شیرین؛ روایتی داستانی براساس بُن‌مایۀ اسطوره‌ای همسریِ پریان با یلان

مطالعه کنونی نشان می‌دهد که داستان خسرو و شیرین نظامی فراتر از ساختار عاشقانه و تاریخی خود در لایه‌های زیرین دارای ساختاری اسطوره‌ای و کهن‌الگویی است که بر بن‌مایه همسری پری با پهلوان استوار می‌باشد. با بررسی دقیقِ شواهدِ درون‌متنی، شخصیتِ شیرین به عنوان تجسمی از پری در اسطوره‌های ایرانی و هندواروپایی معرفی شده است؛ موجودی افسونگر، زیباروی، پیوندخورده با عناصر طبیعی مانند آب و شیر، دارای گنج و خدمت‌کاران فراوان و بهره‌مند از ویژگی‌هایی چون پیکرگردانی. تحلیل اسطوره‌ای ارائه شده در این مقاله بسیاری از جلوه‌های نمادین و رازآلود داستان را معنادار کرده و روابط پیچیده میان شخصیت‌ها و رویدادها را تبیین‌پذیر ساخته است. از این منظر پایان تراژیک خسرو و قتل او به دست پسر نیز در چارچوب فرجام ناگوار پهلوانان عاشقِ پریان معنا می‌یابد. تصورِ چنین ساختاری برای داستان خسرو و شیرین نه تنها به فهم عمیق‌تر از متن منجر می‌شود بلکه ثابت می‌کند که چگونه یک شاعر بزرگ توانسته است با بازآفرینی ناخودآگاه جمعی و اسطوره‌های کهن، اثری بی‌همتا بیافریند که تا امروز الهام‌بخش نویسندگان و شاعران باشد.