| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,513 |
| تعداد مقالات | 18,465 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,266,724 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,271,895 |
تأملی بر بیتهایی از منطقالطیر عطار | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.69045.3851 | ||
| نویسندگان | ||
| جمیله اخیانی* ؛ امیر مومنی هزاوه | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| چکیده | ||
| منطق الطیر عطار یکی از مهمترین آثار عرفانی ادب فارسی است. وجود نسخه های خطی متعدد، تصحیح چندبارۀ این کتاب و ترجمۀ آن به زبان های مختلف، نشان از همین اهمیت ویژه دارد. دو تصحیح اخیر منطق الطیر یکی به دست توانای استاد شفیعی کدکنی که با تعلیقات مفصل همراه است و دیگر تصحیح استادان عابدی و پورنامداریان و توضیحات آنها بر ابیات، بسیاری از ابهامها و دشواریهای کتاب را برطرف کردهاست. با وجود تعلیقات ارزشمند این دو کتاب و نیز برخی پژوهشهای دیگری که به رفع دشواریهای بیتهای منطق الطیر پرداخته اند، معنای ارائه شده برای برخی بیتها چندان قانع کننده نیست و به نظر میرسد هنوز جای بحث در بارۀ آنها باقی است. در مقالۀ پیش رو، تعدادی از این بیتها که به گمان نویسندگان نیازمند تدقیق بیشتر است، بازنگری و مورد نقد و بررسی قرار گرفتهاست. بر این اساس کوشش شدهاست ابتدا نادرستی یا نارسایی توضیحات این بیتها تبیین شود و سپس به کمک شواهدی از خود عطار و نیز دیگر متون ادب فارسی، معنای دقیقتری برای آنها ارائه شود. | ||
تازه های تحقیق | ||
به رغم پژوهشهای فراوانی که دربارۀ منطق الطیر انجام شدهاست، همچنان بیت هایی را در آن میتوان یافت که توضیحات ارائه شده دربارۀ آنها قانع کننده به نظر نمیرسد و فهم معنای آنها به درنگ و تأمل بیشتری نیاز دارد. در مقالۀ حاضر به بررسی دوازده بیت از منطق الطیر که واژگان، ترکیبات یا تعبیرات آنها به درستی یا غیردقیق شرح شدهاست پرداخته شد: ترکیب «زرین حقه» و ربط معنایی آن با ترکیب «مهرۀ انجم» در بیت: «مهرۀ انجم ز زرین حقه ساخت/با فلک در حقه هر شب مهره باخت»؛ ترکیب «سُکّان فلک» و ربط معنایی آن با ترکیب «گردۀ خورشید» در بیت «او نهد از بهر سُکّان فلک/گردۀ خورشید بر خوان فلک»؛ ترکیب «مرغ گردون» و ربط معنایی آن با تعبیر «حلقه زدن بر درگاه خداوند» در بیت «مرغ گردون در رهش پر میزند/بر درش چون حلقهای سر میزند»؛ ترکیب «عمر دراز» در بیت: «لیک فردا در بلا عمر دراز/جمله از شاهیِّ خود مانند باز»؛ تعبیر «گهر از حلق خوک آویختن» در بیت «بس که ما در ریگ روغن ریختیم/بس گهر کز حلق خوک آویختیم»؛ واژۀ «سوخته» در بیت «چون بشد ده روز، مرد سوخته/جبهای آورد برهمدوخته»؛ تعبیرهای «فردا» و «سپند سوختن ابلیس» در بیت «باش چشماروی او امروز تو/بعد ازین فردا سپندش سوز تو»؛ «دوستکانی» و ربط معنایی آن با «پهلوان» در بیت «چون تهی کردی به یک می پهلوان/ دوستکانی چون خوری با پهلوان»؛ تعبیر «در جوال کردن» در بیت «گفت ای سگ در جوالت کرده خوش/هم چو خاکی پایمالت کرده خوش» و سرانجام، واژۀ «می» در بیت «بود آن شب می میان جمع در/همچو خورشیدی به نور شمع در». | ||
| کلیدواژهها | ||
| شعر فارسی؛ عطار نیشابوری؛ منطق الطیر؛ شرح متون | ||
| مراجع | ||
|
اخیانی، جمیله. (۱۳۸۸). بزمآرایی در منظومههای داستانی تا پایان قرن ششم. چاپ اول. تهران: سخن.
اخیانی، جمیله. (۱۴۰۲). «نگاهی به کنایۀ "گربه در انبان داشتن" و دیگر کاربردهای بلاغی "گربه در انبان"». پژوهشهای دستوری و بلاغی. دوره ۱۳. شماره۲۳. صص.۲۲۴-۲۳۷.
اسدی توسی، علی بن احمد. (۱۳۵۴). گرشاسبنامه (به کوشش حبیب یغمایی). چاپ دوم. تهران: طهوری.
اشرفزاده، رضا. (1367). فرهنگ نوادر لغات و ترکیبات و تعبیرات آثار عطار نیشابوری. مشهد: آستان قدس.
برزی، اصغر. (1374). شرح کامل منطقالطیر. چاپ دوم. بناب: اعظم.
بیرونی، ابوریحان. (1362). التفهیم لاوائل صناعه التنجیم (جلالالدین همایی، مصحح). تهران: بابک.
بیلقانی، مجیرالدین. (1358). دیوان مجیرالدین بیلقانی (محمد آبادی، مصحح). تبریز: مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران.
بیهقى، ابوالفضل. (۱۳۵۶). تاریخ بیهقى (علیاکبر فیاض، مصحح). چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی.
جمالالدین، محمد بن عبدالرزاق اصفهانی. (۱۳۲۰). دیوان. (سعید نفیسی، مصحح). تهران: چاپخانه ارمغان.
حیدری، علی. (۱۳۸۴). «نقد و بررسی منطقالطیر». ادبیات عرفانی و اسطورهشناختی. ش ۱، دوره ۱، صص ۵۴-۶۱.
خاقانی، افضلالدین بدیل بن علی. (۱۳۶۲). منشآت (محمد روشن، مصحح). چاپ دوم. تهران: کتاب فرزان.
خاقانی، افضلالدین بدیل بن علی. (1374). دیوان خاقانی شروانی. به کوشش ضیاءالدین سجادی. چاپ پنجم. تهران: زوار
درخت آسوریک. (۱۳۶۳). متن پهلوی. (آوانوشت و ترجمه از ماهیار نوابی). چاپ دوم. تهران: فروهر.
دهخدا، علیاکبر. (1377). لغت نامه. چاپ دوم از دوره جدید. تهران: دانشگاه تهران.
رجایی، احمدعلی. (1344). «چشمارو چیست؟»، مجله دانشکده ادبیات مشهد، ش 4، سال اول، صص:396-403.
زنجانی، برات. (1389). «نارسائىها در معانى لغات و تعبیرات منطقالطیر شیخ عطار به تصحیح دکتر محمدرضا شفیعى کدکنى». تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا). دوره ۲، شماره 5، صص 95- 112.
سرکاراتی، بهمن. (1352). «"مروارید پیش خوک افشاندن" یک مثل ایرانی در کتاب عهد جدید». زبان و ادب فارسی (دانشگاه تبریز). زمستان، شماره 108، صص 468 – 491.
سنائی، مجدود بن آدم. (1388). دیوان حکیم ابوالمجد مجدودبن آدم سنائی (مدرس رضوی، مصحح). چاپ هفتم. تهران: سنائی.
سنائی، مجدود بن آدم. (بیتا). حدیقةالحقیقه و شریعةالطریقه (مدرس رضوی، مصحح). تهران: چاپخانه سپهر.
صحابی، شهربانو. (۱۳۹۶). «توضیحی دربارۀ اصطالح «حقّۀ زرّین» در منطقالطّیر عطّار نیشابوری». بهارستان سخن. سال۱۴، ش. ۳۶، صص ۲۴۳-۲۵۸.
صفا، ذبیحالله. (۱۳۶۹). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس.
عابدی، محمود. (1397). «توضیحی در باره چند بیت منطقالطیر». نامه فرهنگستان. شماره 2 (پیاپی 66)، صص 11-30.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (1388). الهینامه (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). ویرایش دوم، چاپ پنجم. تهران: سخن.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (1368). دیوان عطار (تقی تفضلی، مصحح). چاپ پنجم. تهران، علمی و فرهنگی.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (1386). مصیبتنامه (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). چاپ سوم. تهران: سخن.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (بیتا-الف). منطقالطیر (حمید حمید، مصحح). بیجا.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (بیتا-ب). منطقالطیر (با مقدمه محمدعلی فروغی). اصفهان: کتاب فروشی تأیید.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۵۳). منطقالطیر (محمد جواد مشکور، مصحح). تبریز: کتاب فروشی تهران.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۶۶). منطقالطیر (احمد رنجبر، مصحح). تهران: اساطیر.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۷۴). منطقالطیر (سید صادق گوهرین، مصحح). تهران: علمی و فرهنگی.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۷۵). منطقالطیر (احمد خاتمی، مصحح). تهران: سروش.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۷۷). منطقالطیر (محمد روشن، مصحح). تهران: نگاه.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۷۸). منطقالطیر (کاظم دزفولیان، مصحح). تهران: طلایه.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۷۹). منطقالطیر (رضا انزابینژاد و سعیدالله قرهبیگلو، مصحح). تهران: جامی.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۹۹). منطقالطیر (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). چاپ شانزدهم. تهران: سخن.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۴۰۰). منطقالطیر (محمود عابدی و تقی پورنامداریان، مصحح). چاپ ششم. تهران: سمت.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۸۷۵). منطقالطیر (به اهتمام گرسین دوتاسی). پاریس: مطبعهخانه پادشاهانه.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۴۰۱). منطقالطیر (سید ارسلان ساداتی، مصحح). تبریز: علمیران.
عطار نیشابوری. فریدالدین. (۱۳۹۱). تذکرةالاولیاء (محمد استعلامی، مصحح). چاپ بیست و سوم. تهران: زوار.
عفیفی، رحیم. (1372). فرهنگنامۀ شعری. تهران: سروش.
فرخی سیستانی، علی بن جولوغ. (1372). دیوان حکیم فرخی سیستانی (به کوشش دبیرسیاقی). چاپ چهارم. تهران: زوار.
فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۷۵). شاهنامه فردوسی (به کوشش سعید حمیدیان). چاپ سوم. تهران: قطره.
فروزانفر، بدیع الزمان. (۱۳۵۳). شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری. تهران: کتاب فروشی دهخدا.
فرهنگ سخن. (۱۳۸۱). به سرپرستی حسن انوری، ج3، چاپ اول، تهران: سخن
مسعود سعد. (1364). دیوان مسعود سعد، (مهدی نوریان، مصحح). اصفهان: کمال.
مولانا، جلالالدین محمد. (۱۳۶۸). مثنوی معنوی (نیکلسون، مصحح). چاپ ششم. تهران: مولی.
میرانصاری، علی. (۱۳۷۴). کتابشناسی شیخ فریدالدین عطار نیشابوری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
ناصر بن خسرو قبادیانی. (۱۳۷۰). دیوان ناصر خسرو، (مینوی-محقق، مصححان). چاپ چهارم. تهران: دانشگاه تهران.
ناصر بن خسرو قبادیانی. (۱۳۶۳). جامعالحکمتین (هنری کربن و محمد معین، مصحح). چاپ دوم. تهران: طهوری. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 188 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 112 |
||