معرفی و ارزیابی سروده ‎ها و نویسش ‎های تازۀ ده‎نامۀ ویس و رامین در سفینۀ تبریز

ویس و رامین قدیمی‎ترین منظومۀ عاشقانه ‎ای است که پس از سده‎ های بسیار از گزند حوادث محفوظ مانده و به‌صورت کامل به دست ما رسیده‌است. از این اثر تاکنون پنج چاپ منتشر شده‎ که قدیمی‎ترین دست‎نویسِ مورداستفادۀ مصححان، دست‎نویس پاریس (احتمالاً از سدۀ نهم ه.ق) است. هرچند مصححان این منظومه، به ‎ویژه تودودا و گواخاریا، ضعف زمانی و نویسش ‎های حاصل از دست‌کاری کاتبان دست‎نویس‎ های مورد بررسی خود را با سنجشِ ترجمۀ گرجی آن (که متعلّق به حدود صد و پنجاه سال بعد از سرایش ویس و رامین است) تا حدودی برطرف کرده ‎اند، اما این اثر فاخر، هنوز هم نیازمند بررسی و ویرایش است. بنابراین معرفی و ارزیابی دست‎نویس‎ های دیگر، به‎ ویژه دست‎نویس‎ های کهن‎ تر از سدۀ نُهُم، می ‎تواند در ویرایش ابیات مبهم این منظومه بسیار مفید باشد. نگارندگان در این جستار با توجه به چنین الزاماتی، 730 بیت از ویس و رامین را در سفینۀ تبریز (تحریر 723ق) بررسی و با دیگر چاپ‎ ها مقابله کردند. پس از این بررسی و مقابله، معلوم شد شش بیت از میان این ابیات، کاملاً تازه‎‎ اند و در هیچ‌یک از چاپ‎ های موجود و دیگر دست‎نویس‎ها (دست‎نویس‎های گزارش‌شده در چاپ بنیاد فرهنگ) نیامده ‎اند. همچنین مشخص شد که از این ابیات، 182 بیت دارای نویسش تازه نسبت به چاپ‎ها و دست‎نویس‎ های بررسی‌شده در این چاپ‎ها هستند. سرانجام، ده بیت از (182 بیت) را که دارای نویسش یا نویسش‎ های تازه بودند با ارائۀ نکات علمی، ارزیابی کرده و نشان داده‎ اند که به چه دلیل یا دلایلی، هریک از این ده بیت می‎تواند درست ‎تر از سایر نویسش‎ها باشند یا نویسشی قابل‌تأمل شمرده شوند.