| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,513 |
| تعداد مقالات | 18,465 |
| تعداد مشاهده مقاله | 60,266,659 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,271,834 |
معرفی و ارزیابی سروده ها و نویسش های تازۀ دهنامۀ ویس و رامین در سفینۀ تبریز | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.69730.3874 | ||
| نویسندگان | ||
| منوچهر جوکار* 1؛ سجاد دهقان2؛ مهراب مدرس خو2 | ||
| 1دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| 2دانشجوی دورۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| از منظومۀ عاشقانۀ کهن ویس و رامین اثر فخرالدین اسعد گرگانی متعلّق به سدۀ پنجم قمری دستنویسهای کمی موجود است. این اثر تاکنون پنج بار چاپ شدهاست که مهمترین آنها تصحیح علمی و انتقادی پژوهشگران گرجستانی تودوا و گواخارایا است. این تصحیح با یازده دستنویس کامل و گزیده صورت پذیرفته که تاریخ تحریر هیچیک از آنها کمتر از سدۀ نهم قمری نیست، بنابراین یافتن و بررسی کردن هرگونه نشانهای از ویس و رامین متعلّق به پیش از این سده، بسیار مغتنم است و میتواند به جامعۀ ادبی در شناسایی و ویرایش بهتر این اثر فاخر و پراهمیّت کهن، یاریرسان باشد. یکی از منابعی که تاکنون در تصحیح این اثر مورداستفادۀ مصححان نبوده، دستنویس سفینۀ تبریز (723ق) است. در این دستنویس 730 بیت از بخش دَهنامۀ ویس و رامین، بهکتابت ابوالمجد تبریزی آمدهاست. نگارندگان در جستار پیشِ رو، با پیش چشم داشتن اهمیت ویژۀ زبانی و تاریخیِ منظومۀ ویس و رامین و تقدّم دستنویس سفینۀ تبریز بر دیگر دستنویسهای موردبررسی مصححان این منظومه، بنا دارند در گام نخست به معرفی شش سرودۀ تازه در این منظومه بپردازند، سپس تمامی نویسشهای تازه از 182 بیت را گزارش کنند و پس از آن، ده بیت را براساس نویسشهای تازه، تصحیح نمایند. امید میرود این کار در به دست دادنِ متنی منقّح از این منظومۀ کهن یاری رسانَد. | ||
تازه های تحقیق | ||
ویس و رامین قدیمیترین منظومۀ عاشقانهای است که پس از سدههای بسیار از گزند حوادث محفوظ مانده و بهصورت کامل به دست ما رسیدهاست. از این اثر تاکنون پنج چاپ منتشر شده که قدیمیترین دستنویسِ مورداستفادۀ مصححان، دستنویس پاریس (احتمالاً از سدۀ نهم ه.ق) است. هرچند مصححان این منظومه، بهویژه تودودا و گواخاریا، ضعف زمانی و نویسشهای حاصل از دستکاری کاتبان دستنویسهای موردبررسی خود را با سنجشِ ترجمۀ گرجی آن (که متعلّق به حدود صد و پنجاه سال بعد از سرایش ویس و رامین است) تا حدودی برطرف کردهاند، اما این اثر فاخر، هنوز هم نیازمند بررسی و ویرایش است. بنابراین معرفی و ارزیابی دستنویسهای دیگر، بهویژه دستنویسهای کهنتر از سدۀ نُهُم، میتواند در ویرایش ابیات مبهم این منظومه بسیار مفید باشد. نگارندگان در این جستار با توجه به چنین الزاماتی، 730 بیت از ویس و رامین را در سفینۀ تبریز (تحریر 723ق) بررسی و با دیگر چاپها مقابله کردند. پس از این بررسی و مقابله، معلوم شد شش بیت از میان این ابیات، کاملاً تازهاند و در هیچیک از چاپهای موجود و دیگر دستنویسها (دستنویسهای گزارششده در چاپ بنیاد فرهنگ) نیامدهاند. همچنین مشخص شد که از این ابیات، 182 بیت دارای نویسش تازه نسبت به چاپها و دستنویسهای بررسیشده در این چاپها هستند. سرانجام، ده بیت از (182 بیت) را که دارای نویسش یا نویسشهای تازه بودند با ارائۀ نکات علمی، ارزیابی کرده و نشان دادهاند که به چه دلیل یا دلایلی، هریک از این ده بیت میتواند درستتر از سایر نویسشها باشند یا نویسشی قابلتأمل شمرده شوند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فخرالدین اسعد گرگانی؛ ویس و رامین؛ سفینۀ تبریز؛ سرودههای تازه؛ نویسشهای تازه | ||
| مراجع | ||
|
ابیالبرکات، عبدالکافی. (1387)، اسکندرنامه: روایت فارسی از کالیستنس دروغین، به کوشش ایرج افشار، تهران: چشمه.
اخیانی، جمیله. (1378)، «تصحیح چند بیت از ویس و رامین»، کتاب ماه ادبیات، شمارۀ 23 و 24، ص46-48.
اسدی طوسی. (1354)، گرشاسبنامه، به اهتمام حبیب یغمایی، چاپ دوم، تهران: کتابخانۀ طهوری.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (1314)، ویس و رامین فخرالدین گرگانی، به تصحیح مجتبی مینوی، تهران: کتابفروشی فخر رازی.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (1337)، ویس و رامین با مقدمۀ مبسوط و حواشی و تعلیقات و فرهنگ واژههای فهرستهای سهگانه، به اهتمام محمدجعفر محجوب، تهران: بنگاه نشر اندیشه.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (1349)، ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی، تصحیح ماگالی تودوا و الکساندر گواخاریا، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (1377)، ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی با دو گفتار از صادق هدایت و مینورسکی، با مقدمه تصحیح و تحشیۀ محمد روشن، تهران: صدای معاصر.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (1865م)، مثنوی ویس و رامین تصنیف فخرالدین اسعد الاسترابادی الفخری الگرگانی، بتصحیح کپتان ولیم ناسولیس صاحب منشی احمدعلی صاحب، باهتمام کپتان صاحب موصوف، جلد اول، کلکته: کالج پریس.
اسعد گرگانی، فخرالدین. (723ق)، ویس و رامین، کتابت ابوالمجد تبریزی در سفینۀ تبریز، نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، شمارۀ 14590.
اسفراینی، ابوالمظفر شاهفور بن طاهر بن محمد. (1375)، تاجالتّراجم فی تفسیرالقرآن للأعاجم، جلد اول، تصحیح نجیب مایل هروی و علیاکبر الهی خراسانی، تهران: علمی و فرهنگی.
امامی، علیرضا. (1392)، «ابیات ویس و رامین در تاجالمآثر»، ویژهنامۀ نامۀ فرهنگستان (شبهقاره)، سال اول، شمارۀ1، ص239-254.
امیکواوکادا. (1368)، «سخنی دیگر در بازشناسی بیتی از ویس و رامین در کهنترین نوشته فارسی بازمانده در ژاپن»، ایرانشناسی، شمارۀ 1، ص70-75.
انوری، محمد بن محمد. (۱۳۶۴)، دیوان انوری، به کوشش سعید نفیسی، تهران: سکه.
بلعمی، ابوعلی محمد بن محمد. (۱۳5۳)، تاریخ بلعمی ابوعلی محمد بن محمد بن بلعمی تکمله و ترجمۀ تاریخ طبری تألیف ابوجعفر محمد بن جریر طبری، به تصحیح محمدتقی بهار و به کوشش محمدپروین گنابادی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: کتابفروشی زوّار.
بلعمی، ابوعلی محمد بن محمد. (۱۳۷۳)، تاریخنامه طبری: گردانیده منسوب به بلعمی از کهنترین متون فارسی (بخش چاپنشده)، به تصحیح محمد روشن، 3جلد، چاپ سوم، تهران: البرز.
پند پیران: متنی فارسی بهظاهر از قرن پنجم هجری. (1357)، به تصحیح جلال متینی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
پوتوریدزه، و.س. (1315)، «ترجمه گرجی قدیم ویس و رامین»، مهر، سال سوم، شمارۀ دوازده، ص1229-1237.
خاقانی شروانی، افضلالدین ابراهیم. (1385)، دیوان خاقانی شروانی، به کوشش ضیاءالدین سجّادی، چاپ هشتم، تهران: زوّار.
خاقانی شروانی، بدیل بن علی، (1387)، تحفةالعراقین (ختمالغرایب) سرودۀ خاقانی شروانی سدۀ ششم هجری، به کوشش علی صفری آققلعه، تهران: میراث مکتوب.
دهخدا، علیاکبر. (1378)، لغتنامه، تهران: دانشگاه تهران.
سنایی غزنوی، مجدود بن آدم. (۱۳۸۷)، حدیقةالحقیقة و شریعةالطریقة، با مقدمه و تصحیح و تحشیۀ محمد روشن، تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
شیبانی، فتحالله بن محمدکاظم. (۱۳۹۳)، آثار فتحالله خان شیبانی، به کوشش علیرضا شاهنظری، جلد اول، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
فرخی سیستانی، ابوالحسن علی بن جولوق. (۱۳۱۱)، دیوان حکیم فرخی سیستانی، به تصحیح علی عبدالرسولی، تهران: مطبعه مجلس.
فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۷۹)، شاهنامه فردوسی، براساس چاپ مسکو، تهران: نشر قطره.
فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۹۳)، تفسیر سوره یوسف منظوم، به تصحیح منصور کیانی، تهران: راه نیکان.
فلکی شروانی، نجمالدین محمد. (۱۳۴۵)، دیوان حکیم نجمالدین محمد فلکی شروانی، به اهتمام و تصحیح و تحشیۀ محمد طاهری شهاب، تهران: کتابخانه ابنسینا.
قطران تبریزی. (1362)، دیوان حکیم قطران تبریزی (از روی نسخۀ تصحیحشدۀ مرحوم محمد نخجوانی)، تهران: ققنوس.
کاتب ارجانی، فرامرز بن خداداد بن عبدالله. (1362)، سَمَکِ عَیّار تألیف فرامرز بن خداداد بن عبدالله الکاتب الارجانی، با مقدمه و تصحیح پرویز ناتل خانلری، جلد اول، تهران: آگاه.
کوسج، شمسالدین محمد. (۱۳۸۷)، برزونامه (بخش کهن)، تصحیح اکبر نحوی، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
نادری، فرشید، ضرونی، قدرتالله. (1402)، «شواهد تاریخی و ادبی نویافته دربارۀ تبار اشکانی داستان ویس و رامین»، تاریخ ادبیات، دورۀ 16، شمارۀ1 (پیاپی1/87)، ص101-130.
گیوناشویلی، جمشید. (1369)، «سخنی چند درباره متنشناسی منظومه ویس و رامین فخرالدین گرگانی»، ایرانشناسی، شمارۀ5، ص125-134.
ناصرخسرو، ابومعین. (1307)، دیوان قصاید و مقطعات حکیم ناصرخسرو بضمیمۀ روشنائینامه و سعادتنامه و رسالهای بنثر با فهرست و تعلیقات، به اهتمام سید نصرالله تقوی و سید حسن تقیزاده و مجتبی مینوی و علیاکبر دهخدا، تهران: مطبعۀ مجلس.
نویدی ملاطی، علی. (1397)، «گمانی درباره ضبط یک نامجای در ویس و رامین»، نامۀ فرهنگستان، دورۀ هفدهم، شمارۀ1(پیاپی65)، ص94-99.
وراوینی، سعدالدین. (۱۳۵۵) مرزباننامه تحریر سعدالدین وراوینی، به تصحیح محمد روشن، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 81 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 84 |
||