معرفی و ارزیابی سروده ‎ها و نویسش ‎های تازۀ ده‎نامۀ ویس و رامین در سفینۀ تبریز

ویس و رامین قدیمی‎ترین منظومۀ عاشقانه‎ای است که پس از سده‎های بسیار از گزند حوادث محفوظ مانده و به‌صورت کامل به دست ما رسیده‌است. از این اثر تاکنون پنج چاپ منتشر شده‎ که قدیمی‎ترین دست‎نویسِ مورداستفادۀ مصححان، دست‎نویس پاریس (احتمالاً از سدۀ نهم ه.ق) است. هرچند مصححان این منظومه، به‎ویژه تودودا و گواخاریا، ضعف زمانی و نویسش‎های حاصل از دست‌کاری کاتبان دست‎نویس‎های موردبررسی خود را با سنجشِ ترجمۀ گرجی آن (که متعلّق به حدود صد و پنجاه سال بعد از سرایش ویس و رامین است) تا حدودی برطرف کرده‎اند، اما این اثر فاخر، هنوز هم نیازمند بررسی و ویرایش است. بنابراین معرفی و ارزیابی دست‎نویس‎های دیگر، به‎ویژه دست‎نویس‎های کهن‎تر از سدۀ نُهُم، می‎تواند در ویرایش ابیات مبهم این منظومه بسیار مفید باشد. نگارندگان در این جستار با توجه به چنین الزاماتی، 730 بیت از ویس و رامین را در سفینۀ تبریز (تحریر 723ق) بررسی و با دیگر چاپ‎ها مقابله کردند. پس از این بررسی و مقابله، معلوم شد شش بیت از میان این ابیات، کاملاً تازه‎‎اند و در هیچ‌یک از چاپ‎های موجود و دیگر دست‎نویس‎ها (دست‎نویس‎های گزارش‌شده در چاپ بنیاد فرهنگ) نیامده‎اند. همچنین مشخص شد که از این ابیات، 182 بیت دارای نویسش تازه نسبت به چاپ‎ها و دست‎نویس‎های بررسی‌شده در این چاپ‎ها هستند. سرانجام، ده بیت از (182 بیت) را که دارای نویسش یا نویسش‎های تازه بودند با ارائۀ نکات علمی، ارزیابی کرده و نشان داده‎اند که به چه دلیل یا دلایلی، هریک از این ده بیت می‎تواند درست‎تر از سایر نویسش‎ها باشند یا نویسشی قابل‌تأمل شمرده شوند.