آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,510 |
| تعداد مقالات | 18,423 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,932,412 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 21,070,237 |
واکاوی نقش سیکلونهای عرض جغرافیایی مختلف بر بارشهای فراگیر و سنگین ایران طی دهههای اخیر | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 29 بهمن 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2026.70322.3481 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد دارند* 1؛ سوما زندکریمی2 | ||
| 1عضو هیأت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان عضو گروه پژوهشی مطالعات محیطی دریاچه زریبار، پژوهشکده کردستان شناسی، دانشگاه کردستان | ||
| 2آب و هواشناسی دانشگاه کردستان سنندج ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از نشانههای رخداد تغییر اقلیم و گرمایش جهانی رخنمود بارش های سنگین است که پیامدهای ناگوار زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی را به دنبال دارد. برای شناخت بارشهای سنگین و فراگیر بر روی گستره ایران از داده های روزانه بارش ۱۵۹ ایستگاه سینوپتیک در بازهی زمانی 1987 تا 2024 استفاده شد. برپایهی آستانهی صدکی 75ام و گسترهی دست کم 50 درصد از پهنهی ایران، 254 روز همراه با بارش سنگین و فراگیر شناسایی شد. سیکلون ها و مسیر ورودی آنها به ایران بر اساس عرض جغرافیایی مبدأ به سه گروه تقسیمبندی شدند: سیکلونهای عرضهای پایین (۰ تا ۳۰ درجه شمالی)، سیکلونهای عرضهای میانی (۳۰ تا ۶۰ درجه شمالی) و سیکلونهای عرضهای بالا (۶۰ تا ۸۰ درجه شمالی). نتایج پژوهش مشخص کرد که سیکلونهای منشأ گرفته از عرضهای پایین (سودان و دریای سرخ) بیشترین تأثیر را در وقوع بارشهای فراگیر ایران داشتهاند. سیکلونهای دریای مدیترانه در مرتبهی دوم اهمیت قرار داشتند، درحالیکه سیکلونهای عرضهای بالا (اقیانوس اطلس شمالی) به مراتب نقش کم رنگ تری در رخنمود بارش-های سنگین و فراگیر ایران دارند. بهطور کلی، نتایج این پژوهش نشان میدهد که تعامل سیستمهای کمفشار سطحی و ناوههای تراز میانی، همراه با جریانهای باد و تضاد فشار منطقهای، مکانیزم اصلی شکلگیری بارشهای فراگیر و سنگین در ایران است. بر اساس یافتههای حاصل از این پژوهش می توان دریافت که بارشهای سنگین و فراگیر کشور عمدتاً حاصل فعالیت سیکلونهای گرمسیری (عرض پایین) و سیکلونهای عرض میانی هستند. سیکلونهای عرض پایین، با سرعت انتقال بالا و نقش بیبدیل در انتقال رطوبت از منابع گرمسیری مانند دریای عرب و خلیج فارس، محرک اصلی بارشهای شدید در نیمه غربی و جنوبغربی کشور محسوب میشوند. در همین حال، سیکلونهای عرض میانی که عمدتاً از مناطق مدیترانهای نشأت میگیرند، با دینامیک قویتر خود، بارشهای گستردهتری را به ویژه در شمالغرب و دامنههای زاگرس ایجاد میکنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سیکلون؛ ایران؛ بارش فراگیر؛ بارش سنگین | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 77 |
||