امکان مسئولیت اخلاقی در هوش مصنوعی: تبیین فلسفی شکاف مسئولیت

امیریان فارسانی‌،‌ امین. (۱۴۰۳). هوش مصنوعی و سیاست‌گذاری عدالت کیفری در ایران معاصر: فرصت‌ها و چالش‌های نوین برای کارگزاران قضایی. فصلنامه تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر ایران‌،‌ ۴(۵)‌،‌ ۸۰-۹۵.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2310711

ثمربخش‌زاده‌،‌ سیما. (۱۴۰۳). آموزش هوشمند و نقش فناوری در کلاس درس. ششمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت‌،‌ آموزش و پژوهش‌های آموزشی در آموزش‌،‌ ۴۹۱۷-۴۹۳۳.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2320378

سپهری قوجه‌،‌ فرهاد. (۱۴۰۳). معماری و هوش مصنوعی: تأثیر یادگیری ماشین بر طراحی و ساخت. فصلنامه معماری سبز‌،‌ ۱۰(۷)‌،‌ ۱۳-۲۰. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2266583

 شرفی‌،‌ وحید و محمدیاری‌،‌ زهره. (۱۴۰۳). کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت سلامت سالمندان: رویکرد فراترکیب. مجله سالمندی ایران‌،‌ (۷۹)‌،‌ ۴۰۳-۴۲۱.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305569

 عسگری‌،‌ محمد و بهرامی‌،‌ مهدی. (۱۴۰۳). مدیریت آموزشی در مدارس با استفاده از هوش مصنوعی. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی در آموزش و پرورش‌،‌ ۵۹(۳)‌،‌ ۱۳۱-۱۴۸.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2328339

عیدلی‌،‌ سعید. (۱۴۰۳). بررسی راهکارهای استفاده از هوش مصنوعی در بهبود فرآیند اداره مدارس ایران. ششمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت‌،‌ آموزش و پژوهش‌های آموزشی در آموزش‌،‌ ۴۹۱۷-۴۹۳۳.https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2320109

عمرانی‌،‌ شکیب و امیرشاه کرمی‌،‌ سید نجم‌الدین. (۱۴۰۳). فناوری هوش مصنوعی در ایده‌پردازی و تولید محتوای مفهومی در پویانمایی «کلاغ» و «مرا بغل نکن‌،‌ می‌ترسم» و گنوسیس. فصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه ایران‌،‌ (۴۶)‌،‌ ۷۹-۹۶. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2307963

نصر اصفهانی‌،‌ محمد؛ قائمی اصل‌،‌ مهدی؛ منتظر‌،‌ راحله و اسماعیلی‌،‌ ملیکا. (۱۴۰۳). نقش قابلیت‌های توانمندساز هوش مصنوعی در عملکرد نظارتی نظام بانکی ایران. فصلنامه مطالعات کشوری‌،‌ ۳(۴)‌،‌ ۷۱۳-۷۵۳. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2313268

AI Now Institute. (2023). AI Now 2023 Report: Governing AI in the Public Interest. AI Now Institute, New York University.

Amirian Farsani, A. (2025). Artificial intelligence and criminal justice policymaking in contemporary Iran: New opportunities and challenges for judicial officers. Quarterly Journal of Contemporary Political and Social Developments of Iran, 4(5), 80–95. (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2310711/

Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., & Kirchner, L. (2016). Machine bias: There’s software used across the country to predict future criminals. And it’s biased against blacks. ProPublica.

Aristotle. (1895). The Nicomachean Ethics of Aristotle (R. W. Browne, Trans.). George Bell and Sons.

Asgari, M., & Bahrami, M. (2025). Educational management in schools using artificial intelligence. Quarterly Journal of Strategic Research in Education and Training, 59(3), 131–148. (In Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2328339

Binns, R. (2018). Fairness in machine learning: Lessons from political philosophy. In Proceedings of the 2018 Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 543–552).

Brey, P. (2012). Anticipating ethical issues in emerging IT. Ethics and Information Technology, 14(4), 305–317.

Eidli, S. (2025). Examining strategies for the use of artificial intelligence in improving the process of Iran’s department of school. In 6th International Conference on Management, Education and Training Research in Education (pp. 4917–4933). (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2320109

Floridi, L. (2013). The Ethics of Information. Oxford University Press.

Floridi, L., & Sanders, J. W. (2004). On the morality of artificial agents. Minds and Machines, 14(3), 349–379.

Gebru, T., Morgenstern, J., Vecchione, B., Vaughan, J., Wallach, H., Daumé III, H., & Crawford, K. (2018). Datasheets for datasets. arXiv preprint, arXiv:1803.09010.

Ihde, D. (1990). Technology and the Lifeworld: From Garden to Earth. Indiana University Press.

Jonas, H. (1984). The Imperative of Responsibility. University of Chicago Press.

Kant, I. (1785). Groundwork of the Metaphysics of Morals. Cambridge University Press.

Latour, B. (2005). Reassembling the Social: An Introduction to Actor‑Network‑Theory. Oxford University Press.

Lohr, S. (2022). IBM is selling Watson Health assets. The New York Times.

Mittelstadt, B. D., Allo, P., Taddeo, M., Wachter, S., & Floridi, L. (2016). The ethics of algorithms: Mapping the debate. Big Data & Society, 3(2), 7–10.

Moor, J. H. (2006). The nature, importance, and difficulty of machine ethics. IEEE Intelligent Systems, 21(4), 18–21.

Nasre Esfahani, M., Qaemi Asl, M., Montazer, R., & Esmaeeli, M. (2025). The role of artificial intelligence’s enabling capabilities in the supervisory performance of Iran’s banking system. Journal of Country Studies, 3(4), 713–753. (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2313268

Omrani, S., & Amirshah Karami, S. N. (2024). Artificial intelligence technology in idea generation and conceptual content production in animation “Kalagh” and “Don’t Hug Me, I’m Afraid”, and Gnosis. Scientific Research Quarterly of Iran University, (46), 79–96. (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2307963/

Ross, C. (2018a). IBM Watson recommended ‘unsafe and incorrect’ cancer treatments. STAT News.

Ross, C., & Swetlitz, I. (2018b). IBM’s Watson recommended ‘unsafe and incorrect’ cancer treatments. STAT News.

Samarbafzade, S. (2025). Smart education and the role of technology in the classroom. In 6th International Conference on Management, Education and Training Research in Education (pp. 4917–4933). (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2320378

Santoni de Sio, F., & Mecacci, G. (2021). The responsibility gap in AI. Philosophy & Technology, 34(1), 105–128.

Santoni de Sio, F., & Van den Hoven, J. (2018). Meaningful human control over autonomous systems: A theoretical framework. Frontiers in Robotics and AI, 5, 15.

Selbst, A. D., Boyd, D., Friedler, S. A., Venkatasubramanian, S., & Vertesi, J. (2019). Algorithmic accountability: Moving beyond audits. Communications of the ACM, 62(7), 58–66.

Sepehri Ghooje, F. (2024). Architecture and artificial intelligence: The impact of machine learning on design and construction. Green Architecture Quarterly, 10(7), 13–20. (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2266583

Sharafi, V., & Mohammad Yari, Z. (2025). Applications of artificial intelligence in elderly healthcare management: A meta‑synthetic approach. Iranian Journal of Aging, (79), 403–421. (in Persian). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305569

Verbeek, P.-P. (2005). What Things Do: Philosophical Reflections on Technology, Agency, and Design. Penn State Press.

Verbeek, P.-P. (2011). Moralizing Technology: Understanding and Designing the Morality of Things. University of Chicago Press.