دانشگاه تبریز
فهرست نشریات دارای اعتبار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)

 آمار

تعداد نشریات45
تعداد شماره‌ها1,550
تعداد مقالات18,888
تعداد مشاهده مقاله63,327,493
تعداد دریافت فایل اصل مقاله23,085,197
محرمی, فاطمه, مهدیان فر, رضا, اکبری, محمد. (1404). تحلیل تفسیری شبهه تعارض آیه «وللرجال علیهن درجه» با عدالت جنسیتی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(4), 45-66. doi: 10.22034/nrr.2026.69724.1545
فاطمه محرمی; رضا مهدیان فر; محمد اکبری. "تحلیل تفسیری شبهه تعارض آیه «وللرجال علیهن درجه» با عدالت جنسیتی". سامانه مدیریت نشریات علمی, 5, 4, 1404, 45-66. doi: 10.22034/nrr.2026.69724.1545
محرمی, فاطمه, مهدیان فر, رضا, اکبری, محمد. (1404). 'تحلیل تفسیری شبهه تعارض آیه «وللرجال علیهن درجه» با عدالت جنسیتی', سامانه مدیریت نشریات علمی, 5(4), pp. 45-66. doi: 10.22034/nrr.2026.69724.1545
محرمی, فاطمه, مهدیان فر, رضا, اکبری, محمد. تحلیل تفسیری شبهه تعارض آیه «وللرجال علیهن درجه» با عدالت جنسیتی. سامانه مدیریت نشریات علمی, 1404; 5(4): 45-66. doi: 10.22034/nrr.2026.69724.1545

تحلیل تفسیری شبهه تعارض آیه «وللرجال علیهن درجه» با عدالت جنسیتی

دین پژوهی و کارآمدی
دوره 5، شماره 4 - شماره پیاپی 18، اسفند 1404، صفحه 45-66    اصل مقاله (593.85 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/nrr.2026.69724.1545
نویسندگان
فاطمه محرمی* 1؛ رضا مهدیان فر2؛ محمد اکبری3
1مجتمع آموزش عالی کوثر، حوزه علمیه خواهران، تهران، ایران.
2دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
3استادیار دانشگاه علوم و معارف قران کریم، قم، ایران
چکیده
ظاهر شماری از آموزه‌های اسلامی، انگاره برتری‌های جنسیتی را به وجود آورده‌اند. یکی از این موارد آیه 228 سوره بقره است که فراز «وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ» درآن، دست‌مایه ایجاد شبهه قرارگرفته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع کتابخانه‌ای به دنبال تحلیل و پاسخ به این شبهه است. برای دست یافتن به این هدف، با بررسی اقوال قرآن‌پژوهان فریقین، دیدگاه‌های تفسیری درباره این آیه به سه دسته عمومی ذیل تقسیم شده است: برتری مطلق مرد؛ برتری نسبی مرد در شماری از حقوق مانند حقوق مربوط به دوام زوجیّت، حق طلاق و حق استمتاع و نیز توانمندی مرد بر بخشش زن. دراین جستار، اشکالاتی به هر یک از این دیدگاهها بیان شده که عمومیت آنها را با چالش مواجه می‌سازد. در گام بعد، رویکرد برگزیده با بهره از مؤلفه‌های ذیل ارائه شده است: مفهوم‌شناسی دو واژه رجل و درجه؛ تبیین منظومه معرفتی قرآن درباره عدالت جنسیتی در دو ساحت آفرینش و بهره‌مندی از حقوق و نیز عدم ملازمه حقوق طرفینی با تساوی آنها. دستاورد نوشتار آن است که مفهوم درجه در این آیه به معنای برتری‌های حقوقی نیست بلکه به معنای توانمندی بیشتر مردان برای انجام وظائف هستی‌شناختانه آنهاست که طبعاً اختیارات بیشتری را برای آنها به دنبال دارد.
کلیدواژه‌ها
درجه؛ برتری؛ مرد؛ زن؛ حقوق؛ عدالت جنسی
مراجع
* قرآن مجید، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.

 

  1. ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1419 ق)، تفسیر القرآن العظیم، ریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز.
  2. ابن درید، محمد بن حسن (1988 م)، جمهره اللغه، بیروت: دار العلم للملایین.
  3. ابن عربی، محمد بن عبدالله (1408 ق)، احکام القرآن، بیروت: دار الجیل.
  4. ابن فارس، احمد بن فارس (1404 ق)، معجم مقاییس اللغه، قم: اول، مکتب الاعلام الاسلامی.
  5. ابو حیّان، محمد بن یوسف (1412 ق)، البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر.
  6. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408 ق). روض الجنان و روح الجنان، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی.
  7. اشکوری، سید محمد بن علی (1373)، تفسیر شریف لاهیجی، قم: نشر داد.
  8. آلوسی، محمود بن عبدالله (1415 ق)، روح المعانی، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  9. آملی، حیدر بن علی (1422 ق)، تفسیر المحیط الاعظم و البحر الضخم، قم: سوم، نور علی نور.
  10. امین، نصرت بیگم (بی تا)، تفسیر مخزن العرفان، بی‌جا، بی‌نا.
  11. ایازی، سید محمدعلی (1400)، اصل کرامت انسان به مثابه قاعده‌ای فقهی، تهران: سرایی.
  12. ایازی، سید محمد علی (1380)، فقه پژوهی قرآنی، قم: بوستان کتاب.
  13. برقی، احمد بن محمد (1385 ق)، المحاسن، قم: اسلامیه.
  14. بستان، حسین (1390)، نابرابری جنسی و ستم از دیدگاه اسلام و فمنیسم، قم: پنجم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  15. بقاعی، ابراهیم بن عمر (1427 ق)، نظم الدرر فی تناسب الآیات بالسور، بیروت: سوم، دار الکتب العلمیه.
  16. بلاغی، محمد جواد (بی‌تا)، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، قم: وجدانی.
  17. جصاص، احمد بن علی (1405 ق)، احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  18. جگر، آلیسون (1378). چهار تلقی از فمینیسم، ترجمه س. امیری، تهران: انتشارات بین المللی الهدی.
  19. جماعتی گشتی، حسین (1400)، «تعامل و همگرایی اخلاق و فقه در تعهدات و تکالیف زن و شوهر با تأکید بر مضمون آیه درجه»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 100، صص 7-25.
  20. جوادی آملی، عبدالله (1395)، حق و تکلیف در اسلام، قم: هفتم: اسراء.
  21. جوادی آملی، عبدالله (1385)، تفسیر تسنیم (جلد 11)، قم: اسراء.
  22. جوهری، اسماعیل بن حمّاد (1376 ق). الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
  23. حسین آبادی، فرشته و محمود غفوری نژاد (1391)، «بررسی قضاوت زنان در فقه و حقوق موضوعه ایران»، فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 3، صص 107-129.
  24. حکمت‌نیا، محمود (1390)، فلسفه نظام حقوق زن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و‌اندیشه اسلامی.
  25. حکیم، سید محمد باقر (1425 ق)، علوم القرآن، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  26. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
  27. رودگر، نرجس (1394)، فمینیسم: تاریخچه، نظریات، گرایش ها، نقد، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
  28. زیبایی نژاد، محمد (1388)، هویت و نقش‌های جنسیتی، تهران: مرکز امور زنان و خانواده.
  29. زیدان، عبدالکریم (1420 ق)، المفصل فی احکام المرأه و البیت المسلم فی الشریعه الاسلامیه، بیروت: سوم: مؤسسه الرساله.
  30. سبحانی، جعفر (1401 ق)، منیه الطالبین فی تفسیر القرآن المبین، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  31. سبحانی، جعفر (1418 ق)، نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الاسلامیه الغرّاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
  32. سُها (نام مستعار) (1391)، نقد قرآن، بی‌جا، بی‌نا.
  33. سیستانی، سید علی (1414 ق)، قاعده لاضرر و لا ضرار، قم: دفتر معظم له.
  34. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1421 ق)، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت: دار الکتاب العربی.
  35. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1404 ق)، الدر المنثور فی التفسر بالمأثور، قم: کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی نجفی.
  36. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (بی‌تا)، لباب النقول فی اسباب النزول، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  37. شریف رضی، محمد بن حسین (1414 ق)، نهج البلاغه، قم: هجرت.
  38. شوکانی، محمد (1414 ق)، فتح القدیر، دمشق، دار ابن کثیر.
  39. شیبانی، محمد بن حسن (1436 ق)، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، تهران: شمس الضحی.
  40. صاحب بن عباد، اسماعیل (1414 ق)، المحیط فی اللغه، بیروت: عالم الکتب.
  41. صادقی تهرانی، محمد (1406 ق)، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، تهران: فرهنگ اسلامی.
  42. صادقی تهرانی، محمد (1392)، نگرشی جدید بر حقوق بانوان در اسلام، قم: شکرانه.
  43. صدر، آمنه (بی‌تا)، المجموعة القصصیة الکاملة، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات‏.
  44. طالقانی، سید محمود (1362)، پرتوی از قرآن، تهران: چهارم، انتشار.
  45. طباطبایی، محمدحسین (1390 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی‌للمطبوعات.
  46. طبرسی، فضل بن حسن (1412 ق)، تفسیر جوامع الجامع، قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  47. طبری، محمد بن جریر (1412 ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفه.
  48. طریحی، فخر الدین (1375)، مجمع البحرین، تهران: سوم، مرتضوی.
  49. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  50. عسکری، حسن بن عبدالله (1400 ق)، الفروق فی اللغه، بیروت: دار الآفاق الجدیده.
  51. علاسوند، فریبا (1391). زن در اسلام، قم: نشر هاجر.
  52. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله (1372)، کنز العرفان فی الفقه القرآن، تهران: مرتضوی.
  53. فاضل هندی، محمد بن حسن (1416 ق)، کشف اللثام عن قواعد الاحکام، قم: اسلامی.
  54. فخر رازی، محمد بن عمر (1420 ق)، التفسیر الکبیر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  55. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409 ق)، کتاب العین، قم: دوم، هجرت.
  56. فضل الله، سید محمد حسین (1419 ق)، من وحی القرآن، بیروت: دار الملاک.
  57. فیض کاشانی، محمد محسن (1415 ق)، تفسیر الصافی، تهران: مکتبه الصدر.
  58. قرطبی، محمد بن احمد (1364)، الجامع لاحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو.
  59. قطب راوندی، سعید بن هبه الله (1405 ق)، فقه القرآن، قم: کتابخانه عومی حضرت آیه الله العظمی مرعشی نجفی.
  60. قمی، علی بن ابراهیم (1404 ق)، تفسیر القمی، قم: دار الکتاب.
  61. کاشانی، فتح الله (بی‌تا)، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران: اسلامیه.
  62. کدیور، جمیله (1385)، «بنیادهای نظری مخالفان قضاوت زن در ایران»، مطالعات اجتماعی و روان شناختی زنان، شماره 10، صص 37-54؛ بهار.
  63. کرباسی زاده، علی و فاطمه سلیمانی دهنوی (1387)، مبانی روشنگری در اندیشه های روسو، مجله حکمت و فلسفه، شماره 4.
  64. کلینی، محمد بن یعقوب (1429 ق)، الکافی، قم: دار الحدیث.
  65. محقق گرفمی، البرز و همکاران (1401 ق)، «بهره‌وری جنسی از زوجه نابالغ از منظر فقه امامیه»، جستارهای فقهی و اصولی، شماره 29، صص 161-197؛ زمستان.
  66. مدرسی، سید محمد تقی (1419 ق)، من هدی القرآن، تهران: دار محبی الحسین.
  67. مراغی، احمد مصطفی (بی‌تا)، تفسیر المراغی، بیروت: دار الفکر.
  68. مصطفوی، حسن (1430 ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: سوم، دار الکتب العلیه.
  69. مطهری، مرتضی (1401 ش)، نظام خانوادگی در اسلام، تهران: سوم، صدرا.
  70. معرفت، محمد‌هادی (1423 ق)، شبهات و ردود حول القرآن الکریم، قم: التهمید.
  71. مغنیه، محمد جواد (1424 ق)، التفسیر الکاشف، قم: دار الکتاب الاسلامی.
  72. مقاتل بن سلیمان (1423 ق)، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  73. مکارم شیرازی، ناصر (1371)، تفسیر نمونه، تهران: دهم، اسلامیه.
  74. مندوس، سوزان (1382). فلسفه سیاسی فمینیستی، فمینیسم و دانش های فمینیستی، ترجمه عباس یزدانی، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
  75. مهریزی، مهدی (1388)، «تحلیل تفسیری و فقهی آیه «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ»»، آموزه‌های فقه مدنی، شماره 3، صص 3-18، زمستان.
  76. مهریزی، مهدی (1393)، قرآن و مسأله زن، تهران: نشر علم.
  77. موسوی سبزواری، سید عبدالاعلی (1428 ق)، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، قم: دوم، دار التفسیر.
  78. موسوی، سید محمد یعقوب (1387)، قضاء المرأه فی الفقه الشیعی، قم: جامعه المصطفی العالمیه.
  79. میبدی، احمد بن محمد (1371)، کشف الاسرار و عده الابرار، تهران: چاپ پنجم، امیر کبیر.
  80. نراقی، محمد مهدی (1388)، انیس المجتهدین، قم: بوستان کتاب.
  81. نظام الاعرج، حسن بن محمد (1416 ق)، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت: دار الکتب العلمیه.
  82. هرری شافعی، محمد امین (بی‌تا)، حدائق الروح و الریحان، بیروت: دار طوق النجاه.
  83. همایونی، علویه (1363)، زن مظهر خلقیت الله، اصفهان: مؤلف.
  84. یونگ، کارل گوستاو (1380)، انسان در جستجوی هویت خویشتن، ترجمه محمود بهروزی، تهران: گلبان.
منابع اینترنتی

پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیه الله العظمی خامنه‌ای. به آدرس:

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 276
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 154


سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب