| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,489 |
| تعداد مقالات | 18,173 |
| تعداد مشاهده مقاله | 58,776,647 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,249,359 |
برآورد سطح اراضی مستعد کاشت صنوبر اورامریکن در استان گلستان با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی | ||
| نشریه کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم محیطی | ||
| دوره 6، شماره 18، فروردین 1405، صفحه 57-36 اصل مقاله (2.53 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/rsgi.2025.66847.1133 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه احمدلو* 1؛ سعیده اسکندری2 | ||
| 1استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| برای اجرای این پژوهش در استان گلستان، اﺑﺘﺪا شاخصهای نیازهای اکولوژیکی گونه صنوبر اورامریکن شامل دما، بارندگی، خاک و فیزیوگرافی تعیین شد. سپس، دادههای اقلیمی بارش و دما از ایستگاههای هواشناسی استان جمعآوری و لایه اطلاعات اقلیمی، لایه اراضی غیرجنگلی، لایه اراضی کشاورزی و باغی، لایه بافت، شوری و اسیدیته خاک، لایه فیزیوگرافی و لایه وضعیت موجود صنوبرکاریها تهیه شد. با استفاده از فرآیند تحلیـل سلسـله مراتبـی (AHP) و دستور weighted overlay و با توجه به وزن هر یک از شاخصهای اکولوژیک و با توجه به قابلیت زراعت گونه اورامریکن، مناطق با پتانسیل مناسب و نامناسب برای توسعه کشت صنوبر در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) طبقهبندی و اولویتبندی شدند. نتایج: نتایج نشان داد که پتانسیل توسعه صنوبر در استان گلستان به میزان 57/233 هکتار است و به دو صورت آبیاری و دیم به همراه آبیاری تکمیلی طبقهبندی شده که 53/6 هکتار آن بهصورت دیم به همراه آبیاری تکمیلی است. نوع آبیاری در شهرستان بندرگز به میزان 53/6 هکتار بهصورت دیم به همراه آبیاری تکمیلی در فصل تابستان میباشد و در سایر شهرستانها پتانسیل کشت صنوبر بهصورت آبیاری است. نتیجهگیری: این میزان پتانسیل صنوبرکاری استان گلستان، 61/63 درصد بیشتر از سطوح فعلی زراعت چوب استان است. در این استان، درختان صنوبر از غرب استان بهصورت نواری تا مرکز و تا حدودی به طرف شرق استان مورد کشت قرار گرفته و به طرف شرق استان، از مقدار آن کاسته میشود بهطوریکه منتهیالیه منطقه شرقی استان که کمترین ضنوبرکاری را دارد، به شهرستان گالیکش میرسد. | ||
تازه های تحقیق | ||
برای زراعت چوب در مناطق با پتانسیل بالا و مستعد صنوبرکاری، باید شرایط آبوهوایی و خاک منطقه برای انتخاب و گزینش کلنهای برتر بررسی شود. نتایج بررسیها و مطالعات سازمانهای اجرایی و بخشهای تحقیقاتی کشور نشان میدهد سطوح فعلی زراعت چوب استان تنها حدود 3/0 درصد از اراضی مستعد و مناسب برای صنوبرکاری در کشور است و از تمام توان این مناطق برای تولید چوب به کار گرفته نشده است و در صورت برنامهریزی صحیح، مدون و اتخاذ راهکارهای مناسب و علمی میتوان با استفاده از این تواناییها و قابلیتها سطوح زراعت چوب استان را افزایش داد (میرآخورلو، 1398). استان گلستان با داشتن 62/84 هکتار صنوبرکاری مقام هجدهم را از نظر سطح در کشور به خود اختصاص داده است (میرآخورلو، 1398). میزان 65 درصد مساحت استان را اقلیمی نیمه خشک تشکیل داده که نسبت به پدیده خشکسالی بسیار آسیبپذیر میباشد (قربانی و همکاران، 1395). براساس نقشه اقلیمی استان، منطقه انتشار صنوبرها در استان در اقلیم مدیترانهای معتدل و اقلیم مرطوب معتدل بوده و اساساً کشاورزان بیشتر در این ناحیه اقلیمی مبادرت به کاشت آن نمودهاند. گونه اصلی کشت شده در این مناطق گونه صنوبر اورامریکن و پس از آن گونه صنوبر تبریزی میباشد. البته اخیراً گونه صنوبر مفید در بعضی نقاط بهصورت تحقیقاتی وارد شده و مورد کشت قرار گرفته است و نتایج اولیه آن حکایت از شرایط خوب رشدی این گونه دارد. در مجموع با توجه به شرایط اقلیمی با بارش نسبتاً مناسب و رطوبت نسبی خوب برای گونه صنوبر اورامریکن در بررسیهای منطقهای به نظر میرسد که این گونه شرایط رشدی مناسبی با شرایط اقلیمی استان گلستان دارد. با توجه به وجود گونه پده در فلور مناطق نیمه خشک استان که در بررسیهای میدانی مشاهده گردیده است، به نظر میرسد برای توسعه صنوبرکاریها در این مناطق استان از گونه صنوبر مفید و یا گونه پده میتوان نسبت به توسعه این مناطق اقدام نمود. از میان گونههای صنوبر، هیبرید جدید صنوبر رقم مفید از تلاقی بین دو گونه صنوبر پده و کبوده بهدلیل عملکرد بالا و مقاومت در برابر گرمای هوا و شوری، از آن در توسعه زراعت چوب بهویژه در مناطق لب شور و شور با دوره رشد طولانی استفاده میشود (جعفری مفیدآبادی و شهرزاد، 1394). توسعه زراعت چوب در استان گلستان عمدتاً در شهرستانهای کردکوی، بندر گز، گرگان، آزادشهر و علیآباد میباشد. استان گلستان به دلیل شرایط متنـوع اقلیمـی، منـابع خـاک متفـاوتی دارد، بهطوریکه از قسمت جنوبی استان به سمت شمال، مطابق با کاهش نزولات جوی، منابع خاک نیز ازنظر کیفی کاهش مییابد (کاظمی پشت مساری و همکاران، 1391). زمینهـای کشـاورزی برخی بخشهـای شمالی و شرقی این استان بهدلیل میزان بارش و پتانسیل منابع آبـی پایین، شوری و دمای بالا جزو مناطق نامناسب برای کشت صنوبر تعیین شدند. در این راستا، شاخص اقلیم و زیرشاخص بارندگی نیز وزن بسیار بالایی در تعیین پتانسیل صنوبرکاری در استان گیلان داشتند که برای توسعه صنوبرکاری، آبیاری تکمیلی در فصل تابستان در مناطقی با بارندگی کم نیاز است (احمدلو و همکاران، 1402). صنوبرکاری یک فعالیت زراعی است که در آن اقداماتی شامل انتخاب زمین، انتخاب کلن، عملیات کاشت، داشت و برداشت نیازمند دانش کافی برای اجرای موفقیتآمیز آن است. برای انتخاب زمین اطلاع از نیازهای رویشگاهی و اقلیمی گونه، بارندگی و میزان آب در دسترس، توپوگرافی، دسترسی به جاده، عبور احتمالی خطوط انتقال آب، نفت، گاز و برق در عرصه، شکل و ابعاد زمین و نوع استفاده در گذشته از زمین مهم است. آنچه که در توسعه صنوبرکاری باید انجام شود، رعایت معیارهای فنی و علمی است. علاوهبر نکات فنی، کوتاه کردن دست واسطهها با تشکیل تعاونیهای تولیدکنندگان چوب یا صنوبرکاران میتواند سوددهی و استمرار صنوبرکاری را تضمین نماید. هرچند در ظاهر به نظر میرسد میزان درآمد سالانه صنوبرکاریها تابعی از مقادیر رویش باشد، اما عوامل اساسی دیگری مانند قیمت چوب، عرضه و تقاضا و فعالیت واسطهها نیز در برخی موارد بسیار مهم هستند. بعضی از صنوبرکاران اظهار میکنند، صاحبان صنایع از خرید مستقیم چوب از آنها امتناع و چوب را بهطور غیرمستقیم از واسطهها خریداری میکنند. این امر علاوهبر آنکه قدرت چانهزنی صنوبرکاران را کاهش میدهد و بخشی از سود و زحمت چند ساله صنوبرکار را به جیب واسطهها سرازیر میکند، با ایجاد یک بازار کاملاً انحصاری به صنوبرکاران ضرر میزند. بهاینترتیب با کم شدن سوددهی صنوبرکاری، بدون تردید امکان توسعه زراعت چوب در عرصههای مردمی به حداقل خواهد رسید. این موضوع همان چشمانداز نگرانکننده صنوبرکاری در آینده است. افزایش سطح زیر کشت صنوبر زمانی امکانپذیر است که نسبت به سایر محصولات متداول قابل کشت از رقابتپذیری و سود مناسبی برخوردار باشد. ازآنجاییکه فقط شاخصهای اکولوژیکی برای پتانسیل توسعه صنوبر استفاده شده است، ضرورت دارد در پژوهشهای آینده مسائل اقتصادی و اجتماعی نیز موردتوجه قرار گیرند. در رابطه با برنامه راهبردی زراعت چوب ضروری است، پروژههای مکمل زراعت چوب برای استان و کشور تعریف و پژوهشهای مربوطه تا تبدیل آن به یک بسته ترویجی قابل اجرا برای توسعه تولید چوب در استانهای شمالی بهویژه گلستان و کشور ادامه یابد. از طریق کشت صنوبر در حاشیه مزارع در مناطق غربی و مرکزی و حاشیه رودخانهها و مناطق مستعد شرق استان میتوان سطح زیرکشت را افزایش داد. بخشهای شمالی استان از سطح دریای آزاد پایینتر قرار دارد و به سمت شرق و جنوب بر میزان ارتفاعات افزوده میشود. تشکیل تعاونی تولیدکنندگان صنوبر در راستای توسعه کشت این محصول و حفظ جنگلهای هیرکانی، ایجاد اتحادیه صنفی صنوبرکاران با همکاری اتاق اصناف و اداره صنعت، معدن و تجارت برای استفاده از کمکهای فنی و علمی با محوریت کارخانجات و افراد صاحبنظر، ایجاد دفتر ترویج زراعت چوب در واحد ترویج و آموزش کشاورزی و تسهیل در واگذاری اراضی ملی و مستعد برای زراعت چوب در قالب ماده 3 به صنوبرکاران و صنایع برای کشت متمرکز و اقتصادی میتواند سبب توسعه زراعت چوب و صنوبرکاری در استان گلستان شود. در این راستا پیشنهاد میشود که موضوع «چالشها و راهبردهای مدیریتی تولید و برداشت صنوبر و زراعت چوب در استان گلستان» در پژوهشهای آینده توسط سایر محققین بررسی شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| استعدادیابی؛ اقلیم؛ زراعت صنوبر؛ شاخصهای اکولوژیک؛ فرآیند تحلیـل سلسـله مراتبـی (AHP) | ||
| اصل مقاله | ||
|
هدف: با توجه به توقف بهرهبرداری از جنگلهای صنعتی شمال ایران، توسعه زراعت چوب برای تأمین نیاز چوبی کشور ضروری است. یکی از راههای افزایش تولید در واحد سطح، شناسائی ظرفیت تولید اراضی و انتخاب کاربری متناسب با این ظرفیت اسـت. پتانسیلیابی اراضی برای زراعت چوب بهمنظور برنامهریزی برای آینده امری ضروری است، لیکن با توجه به تغییرات اقلیمی و دینامیک بودن موضوع چه ازنظر نیاز صنایع به چوب و چه ازنظر اجتماعی و اقتصادی، این امر چالشی حساس است که باید به آن توجه شود. روش پژوهش: برای اجرای این پژوهش در استان گلستان، اﺑﺘﺪا شاخصهای نیازهای اکولوژیکی گونه صنوبر اورامریکن شامل دما، بارندگی، خاک و فیزیوگرافی تعیین شد. سپس، دادههای اقلیمی بارش و دما از ایستگاههای هواشناسی استان جمعآوری و لایه اطلاعات اقلیمی، لایه اراضی غیرجنگلی، لایه اراضی کشاورزی و باغی، لایه بافت، شوری و اسیدیته خاک، لایه فیزیوگرافی و لایه وضعیت موجود صنوبرکاریها تهیه شد. با استفاده از فرآیند تحلیـل سلسـله مراتبـی (AHP) و دستور weighted overlay و با توجه به وزن هر یک از شاخصهای اکولوژیک و با توجه به قابلیت زراعت گونه اورامریکن، مناطق با پتانسیل مناسب و نامناسب برای توسعه کشت صنوبر در سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) طبقهبندی و اولویتبندی شدند. | ||
| مراجع | ||
|
Ahmadloo, F., Mirakhorlou, Kh., Calagari, M., & Salehi, A. (2021). Using Sentinel-2 satellite image data and ground data to surveying and mapping poplar plantation of Tehran province. Journal of Environmental Science and Technology (JEST), 23(7), 253-266. http://dx.doi.org/10.30495/jest.2021.52793.5074 (In Persian) Ahmadloo, F., Rezaei, A. R., Calagari, M., Eskandari, S., Teimori, S., Dargahiyan, F., Farahpour, M., & Mirakhorlou, K. (2023). Estimation of susceptible land area of wood farming in non-forest lands of Guilan province. Journal of Iran Nature, 8(4), 49-59. http://dx.doi.org/10.22092/IRN.2023.363010.1531 (In Persian) Amin Amlashi, M., & Mirakhorlou, Kh. (2019). Evaluation of area and canopy density of forests in the Guilan Province using satellite data. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 27(1), 100-111. http://dx.doi.org/10.22092/IJFPR.2019.119185 (In Persian) Asadi, F., Espahbodi pardkolaei, K., & Sadati, S. E. (2019). Evaluation of technical defects of poplar farming in Mazandaran province. Iranian Journal of Forest, 11(3), 401-414. Retrieved from https://www.ijf-isaforestry.ir/article_98932.html/ (In Persian) Asgharpour, M. J. (2006). Multi Criteria Decision Making. Tehran University Press, Tehran, Iran, 400p. (In Persian) Baniaghi, A., Rahemi Karizaki, A., Biabani, A., & Faramarzi, H. (2017). Potential Climatic Zoning of Wheat (Triticum aestivum L.) Golestan Province. Journal of Agroecology, 9(3), 821-833. http://dx.doi.org/10.22067/jag.v9i3.52027 (In Persian) Bayatkashkoli, A., Ameri, S., Faezipour, M., & Dousthoseyni, K. (2007). Economical assessment of poplar small-diameter timber and marketing of its wood products. Journal of the Iranian Natural Resource, 59(4), 963-980. Retrieved from https://journals.ut.ac.ir/article_27541.html/ (In Persian) Bazrafshan Daryasari, M., Meftah Halghi, M., Ghorbani, Kh., & Ghahraman, N. (2016). Comparative study of climatic regions of Golestan province under different climate change scenarios. Journal of Water and Soil Conservation, 22(5), 187-202. http://dx.doi.org/20.1001.1.23222069.1394.22.5.11.1 (In Persian) Calagari, M. (2018). Introduction of high wood production poplar clones for cultivation in the north of country. Journal of Iran Nature, 3(2), 50-58. http://dx.doi.org/10.22092/IRN.2018.116436 (In Persian) Dayawansa, N. D. K., & Ekanayake, G. K. (2003). Land suitability identification for a production forest through GIS Techniques. Forestry and Biodiversity, Map India Conference. Dimitriou, I., & Mola-Yudego, B. (2017). Impact of Populus plantations on water and soil quality. BioEnergy Research, 10(1), 750–759. https://doi.org/10.1007/s12155-017-9836-5 Eskandari, S.; Behnamfar, K.; Pourghasemi, H. R.; & Tiefenbacher, J. P. (2022): Provision of Eucalyptus wood farming potential map in Iran: An application of land cover, ecological, climatic, hydrologic, and edaphic analysis in a GIS-based fuzzy AHP framework. Ecological Indicators, 136, 108621. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2022.108621 Ghaneie Motlagh, Gh., Pashaee Aval, A., Khormali, F., & Mosaedi, A. (2009). Preparing the soil salinity map for site-specific management, Case study: some farmlands in northeast of Aq-Qala. Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources, 15(6), 75-82. (In Persian) Ghodsipour, H. (2011). Analytical Hierarchy Process (AHP). Tehran, Iran: Amirkabir University of Technology (Tehran Polytechnic) Publications, p. 224. (In Persian) Gholizadeh, A., Bagherzadeh, A., & Keshavarzi, A. (2020). Model application in evaluating land suitability for OAK and PINE forest plantations in Northeast of Iran. Geology, Ecology, and Landscapes, 4(3), 236-250. https://doi.org/10.1080/24749508.2019.1633217 Ghorbani, Kh., Bazrafshan Daryasary, M., & Meftah Halaghi, M. (2016). The effects of climate change on DeMartone climatic classification in Golestan province. Iranian Journal of Soil and Water Research, 47(2), 319-332. http://dx.doi.org/20.1001.1.2008479.1395.47.2.10.3 (In Persian) Haidari, M., Jaafari, A., Calagari, M., Pourhashemi, M., & Yousefi, B. (2023). Overcoming challenges and formulating management strategies for wood farming development in Kurdistan Province, Iran. Iranian Journal of Forest and Poplar Research, 31(3), 169-185. http://dx.doi.org/10.22092/ijfpr.2023.361640.2093 (In Persian) Isebrands, J. G., & Richardson, J. (2014). Poplars and Willows: Trees for Society and the Environment, 2th Edition. CABI Publishing, Technology & Engineering, New York. 656p. Jafari Mofidabadi, A. (2015). Production of inter-specific hybrid between Populus caspica and P. nigra using mature embryo culture. Iranian Journal of Rangelands and Forests Plant Breeding and Genetic Research, 23(1), 49-55. http://dx.doi.org/10.22092/IJRFPBGR.2015.101535 (In Persian) Jafari Mofidabadi, A., & Sharzad, S. (2015). Asexual reproduction of hybrid poplar "Mofid" (Populus euphratica Oliv. X P. alba L.) using tissue culture. Journal of Wood & Forest Science and Technology, 2(3), 127-142. http://dx.doi.org/20.1001.1.23222077.1394.22.3.7.3 (In Persian) Kazemi Poshtmasari, H., Tahmasebi, Z., Kamkar, B., Shataei, S., & Sadeghi, S. )2012(. Evaluation of geostatistical methods for estimating and zoning of macronutrients in agricultural lands of Golestan province. Journal of Water and Soil Science, 22(1), 201-220. Retrieved from https://water-soil.tabrizu.ac.ir/article_1117.html?lang=fa (In Persian) Kefayati, N., Ghorbani, Kh., & Abdollahzade, Gh. H. (2021). Regional leveling of drought vulnerability in Golestan province. Spatial Analysis Environmental Hazards, 8(2), 15-32. http://dx.doi.org/10.52547/jsaeh.8.2.15 (In Persian) Mirakhorlou, Kh. (2019). Survey of the distribution and area of poplar plantations in the country using Sentinel-2 satellite image data. Final report of the research project, Research Institute of Forests and Rangelands, Tehran, 60 p. (In Persian) Nasroallahi, N., Kazemi, H., & Kamkar, B. (2015). Land Suitability of Aq-Qala Township for Barley production in rainfed condition by Geographical Information System (GIS). Electronic Journal of Crop Production, 8(3), 159-182. http://dx.doi.org/20.1001.1.2008739.1394.8.3.9.3 (In Persian) Oettel, J., Braun, M., Sallmannshofer, M., de Groot, M., Schueler, S., Virgillito, C., Westergren, M., Božič, G., Nagy, L., Stojnić, S., & Lapin, K. (2022). River distance, stand basal area, and climatic conditions are the main drivers influencing lying deadwood in riparian forests. Forest Ecology and Management, 520, 120415. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2022.120415 Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. McGraw-Hill, New York. 120 p. Shabani, S., Faramarzi, H., Ahmadi, A., Bayat, M., Agherkakli, B. M., & Taheri, S. (2023). Estimation of afforestation area in the plantation stands in the east of Golestan province. Journal of Iran Nature, 8(4), 61-70. http://dx.doi.org/10.22092/IRN.2023.363163.1538 (In Persian) Wu, C., Xiao, Q., McPherson, E. G. (2008). A method for locating potential tree-planting sites in urban areas: A case study of Los Angeles, USA. Urban Forestry & Urban Greening, 7(2), 65–76. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2008.01.002 Yazdanpanah, H., Kamali, Gh., Hejazi-Zadeh, Z., & Ziaeian, Z. (2007). Determination of climatic potential of East Azerbayjan Province for rainfed almond using GIS. Geography and Development, 4(8), 193-204. http://dx.doi.org/10.22111/GDIJ.2006.3792 (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 86 |
||