ازخودبیگانگی در عصر دیجیتال؛ بازخوانی مارکس در مواجهه با اقتصاد گیگ در ایران

اسنپ (بدون تاریخ-a). شرایط و قوانین استفاده از خدمات اسنپ. بازیابی‌شده در ۱۴۰۴، از https://snapp.ir/corporate/terms/

اسنپ (بدون تاریخ-b). آئین‌نامه انضباطی کاربران راننده اسنپ. بازیابی‌شده در ۱۴۰۴، از https://snapp.ir/landings/driver_terms/

امینی، ‌م. و صیادی، ص. (۱۴۰۱). بررسی تطبیقی ماهیت حقوقی شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات هوشمند حمل و نقل (اسنپ و اوبر) در نظام‌های حقوقی ایران، ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا. سیاست‌نامه علم و فناوری، 12(1)، 79-98.

امینی، م. و صیادی، ص. (۱۴۰۲). بررسی حقوقی استراتژی قیمت‌گذاری پویا در شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات هوشمند حمل‌ونقل با تأکید بر اپلیکیشن اسنپ. رشد فناوری، ۱۸(۷۴)، 88-99.

انوری، ف.، سیدنقوی، م.ع.، اصلی‌پور، ح.، و زرندی، س. (1404). راه‌حل‌های تنظیم روابط کار در اقتصاد پلتفرمی: کسب‌وکارهای پلتفرمی حمل‌ونقل اینترنتی در ایران. مطالعات مدیریت در توسعه و تحول، ۳۴(۱۱۵)، 1-68. https://doi.org/10.22054/jmsd.2024.76179.4381

آچاره. (بدون تاریخ). شرایط و مقررات استفاده از خدمات آچاره. بازیابی‌شده در ۱۴۰۴، از https://achareh.co/terms

باباشاهی، ج.، گل‌وردی، م.، و عابدینی، ا.ح. (۱۴۰۳). تحلیل پیامدهای رفتاری کاربست مدیریت الگوریتمی در کسب‌وکارهای پلتفرمی (موردمطالعه: تاکسی‌های اینترنتی). پژوهش‌های مدیریت منابع سازمانی، 14(2)، 31-58.

تپسی. (بدون تاریخ). شرایط و قوانین استفاده از تپسی برای رانندگان. بازیابی‌شده در ۱۴۰۴، از https://tapsi.ir/terms/drivers

تپسی. (بدون تاریخ). درباره تپسی. بازیابی‌شده در ۱۴۰۴، از .https://tapsi.ir/about

توکل، م.، اباذری، ی.، و خائفی، م. (۱۳۹۹). نقد دوگانه‌های متعارف جامعه‌شناختی با تحلیل ساختار اقتصادی- اجتماعی شرکت‌های استارتاپی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 9(3)، 587-614.

حسنی، ح. (1400). سکوهای فعالیت مجازی و اقتصاد اشتراک‌گذاری: چالش‌ها و نویدها برای کارکنان گیگ. مجله جهانی رسانه، 16(1)، 53-76.

خبرگزاری ایلنا. (۱۴۰۴، خرداد). گفتگو با رئیس صنف رانندگان اینترنتی استان قم. https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1626079

دنیای اقتصاد. (۱۴۰۲، ۲۳ دی). با سرمایه‌گذاری ۷۲ میلیارد تومانی «کیسون»؛ «آچاره» خدمات آنلاین تخصصی ساختمان می‌دهد. شماره خبر: 4036863؛ https://donya-e-eqtesad.com/بخش-بازار-دیجیتال-19/4036863-آچاره-خدمات-آنلاین-تخصصی-ساختمان-می-دهد

سلطان‌زاده، ج.، الیاسی، م.، و نریمانی، م. (1400).  تحلیل بن‌بست‌های تنظیم‌گری کسب‌وکارهای پلتفرمی حمل‌ونقل در ایران با چارچوب ائتلاف مدافع. مدیریت نوآوری، ۱۰(۳)، 153-180.

گروه اسنپ. (۱۴۰۲). گزارش عملکرد ۱۴۰۲ گروه اسنپ. گروه اسنپ https://web-cdn.snapp.ir/snapp-website/reports/ snapp-annual-report-2024.pdf.

صادقی فسایی، س.، و عرفان‌منش، ا. (1394). مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی. راهبرد فرهنگ، 7(29). 61-91.

فاضلی، م.، صفری، م.، نجات‌خواه، م. و علیزاده‌ثانی، م. (۱۳۹۹). شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های قانون کار در اقتصاد گیگ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.

قائدی، م.ر.، و گلشنی، ع.ر. (1395). روش تحلیل محتوا، از کمی تا کیفی‌گرایی. روش‌ها و مدل‌های روانشناختی، 7(20)، 57-82.

نصرتی، ر.ا.، آتش‌فراز، آ.، و برومند، ت. (1402). تحلیل گفتمان انتقادی استارتاپ اسنپ با تأکید بر دو مقوله کار انعطاف‌پذیر و ماده‌زدایی عصر اقتصاد دیجیتال. مطالعات جامعه‌شناختی (نامه علوم اجتماعی)، 30(1)، 471-504.

Alimahomed-Wilson, J., & Reese, E. (2021). Surveilling Amazon’s Warehouse Workers: Racism, Retaliation, and Worker Resistance Amid the Pandemic. Work in the Global Economy, 1(1), 55-73.

Amini, M., & Sayyadi, S. (2022). Comparative study of the legal nature of intelligent transportation service providers (Snapp and Uber) in the legal systems of Iran, the United States of America, and the European Union. Science and Technology Policy Letters, 12(1), 79–98. [In Persian].

Amini, M., & Sayyadi, S. (2023). Legal review of dynamic pricing strategy in intelligent transportation service provider companies with emphasis on Snapp application. Quarterly Journal of Technology Development, 18(74), 88-99 [In Persian].

Anvari, F., Seyednagavi, M., Aslipour, H., & Zarandi, S. (2025). Solutions for Regulating Labor Relations in the Platform Economy: Iranian Ride-hailing Platform Businesses. Management Studies in Development and Evolution, 34(115), 1-68. https://doi.org/10.22054/jmsd.2024.76179.4381 [In Persian].

Babashahi, J., Golverdi, M., & Abedini, A. (2024). Analysis of the behavioral consequences of applying algorithmic management in platform businesses (Case: Internet taxis). Organizational Resources Management Research, 14(2), 31–58. [In Persian].

Berg, J., Furrer, M., Harmon, E., Rani, U., & Silberman, M. S. (2018). Digital labour platforms and the future of work: Towards decent work in the online world. International Labour Organization (ILO).

Boston Consulting Group. (2022). The gig economy: A $455 billion industry in 2022. https://www.bcg.com/publications/2022/the-gig-economy

Burawoy, M. (1982). Manufacturing Consent: Changes in the Labor Process under Monopoly Capitalism. University of Chicago Press.

Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). SAGE Publications.

De Stefano, V. (2016). The Rise of the “Just-in-Time Workforce”: On-Demand Work, Crowdwork, and Labor Protection in the “Gig-Economy”. Comparative Labor Law & Policy Journal, 37(3), 471-504.

De Stefano, V., Aloisi, A., & Bales, K. (2021). Crowdsourcing, the Gig Economy and the Law. Comparative Labor Law & Policy Journal, 42(3), 323-332.

Deakin, S. (2000). The Many Futures of the Contract of Employment. Centre For Business Research, University of Cambridge.

Delfanti, A., & Alimahomed-Wilson, J. (2023). Amazon’s Unruly Logics: Worker Resistance and Deviant Logistics. Pluto Press.

Donovan, S. A., Bradley, D. H., & Shimabukuro, J. O. (2016). What does the gig economy mean for workers?. Congressional Research Service Report.

Dubal, V. B. (2020). A Brief History of the Gig. UC Berkeley: Center for Labor Research and Education.

Eskelund, A., Nierling, L., & Zhou, Y. (2019). Gig Work and Employment Relations. Work, Employment and Society, 33(1), 3–13.

Engels, F. (1868). Synopsis of Capital. Marxists Internet Archive. Retrieved from https://www.marxists.org/archive/marx/works/download/pdf/Synopsis_of_Capital.pdf

Fazeli, M., Safari, M., Nejatkhah, M., & Alizadeh-Sani, M. (2020). Identification and prioritization of labor law challenges in the gig economy master’s thesis, Msc Thesis, Faculty of Economics and Administrative Sciences, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran. [In Persian].

Gandini, A. (2019). Labour process theory and the gig economy. Human Relations, 72(2), 341–359.

Ghaedi, M. R., & Golshani, A. R. (2016). Content Analysis Method: from Quantity-Orientation to Quality-Orientation. Psychological Models and Methods, 7(23), 57-82. [In Persian]

Glavin, P., & Schieman, S. (2021). Über-Alienated: Powerless and Alone in the Gig Economy. Work and Occupations, 48(4), 450-481.

Gray, M. L., & Suri, S. (2019). Ghost Work: How to Stop Silicon Valley from Building a New Global Underclass. Houghton Mifflin Harcourt.

Han, S., & Zhou, Y. (2021). Labor and Capital in the Digital Workplace. Sociology Compass, 15(7), e12891.

Hara, K., Adams, A., Milland, K., Savage, S., Callison-Burch, C., & Bigham, J. P. (2018). A Data-Driven Analysis of Workers’ Earnings on Amazon Mechanical Turk. In Proceedings of the 2018 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1-12.

Haraway, D. (1991). Simians, Cyborgs, and Women: The Reinvention of Nature. Routledge.

Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.

Hassani, H. (2021). Online Platforms and Sharing Economy: Promises and Challenges for Gig Workers. The Global of Network of Communication Scholars, 16(1), 53-76. [In Persian]

Hassani, H. (2021). Online platforms and sharing economy: Promises and challenges for gig workers. Global Media Journal - Persian Edition, 16(1), 53-71 [In Persian].

Hyman, R. (1987). Theoretical Reflections on Industrial Relations in Europe. European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions Research Report.

ILNA News Agency. (2025, June). Interview with the head of the Qom province internet taxi drivers’ union. https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1626079 [In Persian].

Irani, L. (2015, January 15). Justice for “Data Janitors”. Public Books.

Kalleberg, A. L. (2018). Precarious Lives: Job Insecurity and Well-Being in Rich Democracies. Polity.

Kassem, S. (2023). Work and Alienation in the Platform Economy. Bristol University Press.

Kenney, M., & Zysman, J. (2016). The Rise of the Platform Economy. Issues in Science and Technology, 32(3), 61–69.

Lehdonvirta, V. (2018). Flexibility in the gig economy: serving time and serving the customer. New Technology, Work and Employment, 33(1), 71-85.

Lei, Y.-W. (2021). Delivering Solidarity: Platform Architecture and Collective Contention in China’s Platform Economy. American Sociological Review, 86(2), 279–309.

Marx, K. (1990). Capital: A Critique of Political Economy (Vol. 1). (B. Fowkes, Trans.). Penguin Classics. (Original work published 1867).

Marx, K. (2009). Economic and Philosophic Manuscripts of 1844. (M. Milligan, Trans.). Dover Publications. (Original work published 1844).

Mishel, L. (2018). Uber and the labor market: Uber drivers’ pay, wages, and the scale of Uber and the gig economy. Economic Policy Institute (EPI) Report.

Mrvos, D. (2021). Illusioned and Alienated: Can Gig Workers Organise Collectively?. tripleC: Communication, Capitalism & Critique, 19(2), 273-288.

Nosrati, R., Atashfaraz, A., & Boromand, T. (2023). A critical study of Snapp Startup with emphasis on two two major claims flexible work and dematerialization of the digital economic era. Sociological Review, 30(1), 471-504. [In Persian]

Nosrati, R., Atashfaraz, A., & Boromand, T. (2023). A critical study of Snapp Startup with emphasis on two major claims flexible work and dematerialization of the digital economic era. Sociological Research, 14(3), 1–25. https://doi.org/10.22059/jsr.2023.359653.1855 [In Persian].

Øversveen, E. (2021). Capitalism and alienation: Towards a Marxist theory of alienation for the 21st century. European Journal of Social Theory, 24(4), 519-536.

Ozcelik, H., & Barsade, S. G. (2018). No employee an island: Workplace loneliness and job performance. Academy of Management Journal, 61(6), 2343-2366.

Rosenblat, A. (2018). Uberland: How Algorithms Are Rewriting the Rules of Work. University of California Press.

Rosenblat, A., & Stark, L. (2016). Algorithmic Labor and Information Asymmetries: A Case Study of Uber. International Journal of Communication, 10, 3758-3784.

Sadeqi Fasai, S., & Erfanmanesh, I. (2015). Methodological Principles of Documentary Research in Social Sciences; Case of Study: Impacts of Modernization on Iranian Family. The Culture Strategy Quarterly, 8(29), 61-91. [In Persian]

Sadowski, J. (2020). The data-commodity: A Marxian analysis of the digital platform. Antipode, 52(1), 214-232.

Scholz, T. (2016). Platform Cooperativism: Challenging the Corporate Sharing Economy. Rosa Luxemburg Stiftung.

Scholz, T. (2017). Uberworked and Underpaid: How Workers Are Disrupting the Gig Economy. Polity Press.

Schor, J. B., Attwood-Charles, W., Cansoy, M., Ladegaard, I., & Wengronowitz, R. (2020). Dependence and precarity in the platform economy. Theory and Society, 49(5-6), 833-861.

Silvia, S. (2013). Industrial Relations in Germany: Balancing Flexibility and Co-Determination. European Journal of Industrial Relations, 19(3), 221-230.

Snapp. (n.d.-a). Terms and conditions for using Snapp services. Retrieved in 2025, from https://snapp.ir/corporate/terms/ [In Persian].

Snapp. (n.d.-b). Disciplinary regulations for Snapp driver users. Retrieved in 2025, from https://snapp.ir/landings/driver_terms/ [In Persian].

Soltanzadeh, J., Elyasi, M., & Narimani, M. (2021). Analyzing the regulatory deadlocks of platform-based transportation businesses in Iran using the advocacy coalition framework. Innovation Management Journal, 10(3), 153-180 [In Persian].

Srnicek, N. (2017). Platform Capitalism. Polity Press.

Straughan, E., & Bissell, D. (2022). Working in the gig economy is boring: Non-encounters and the politics of detachment in platform capitalism. Geographical Journal, 188(4). https://doi.org/10.1111/geoj.12453

Tapsi. (n.d.). Terms and conditions for using Tapsi for drivers. Retrieved in 2025, from https://tapsi.ir/terms/drivers [In Persian].

Tassinari, A., & Maccarrone, V. (2020). Riders on the Storm: Workplace Solidarity Among Gig Economy Couriers in Italy and the UK. Work, Employment and Society, 34(1), 35–54.

Tavakkol, M., Abazari, Y., & Khaefi, M. (2020). A criticism of conventional sociological dualities through analysis on socioeconomic structure of startup companies. Journal of Iranian Social Studies, 9(3), 587–614. [In Persian].

Taylor, M., Brophy, M., Loades, M., Dawson, S., Morton, K., & Hinton, E. (2023). A systematic review of the risks posed to workers in the gig economy. PloS one, 18(4), e0284085.

Tirole, J. (2017). Economics for the Common Good. Princeton University Press.

Vallas, S., & Schor, J. B. (2020). What do platforms do? Understanding the gig economy. Annual Review of Sociology, 46, 273–294.

Vosko, L. F., Grundy, J., & Casey, R. (2021). Closing the Gaps: A Scoping Review of the Gaps in Decent Work for Platform-Mediated Workers in Canada. York University.

Wood, A. J., Graham, M., Lehdonvirta, V., & Hjorth, I. (2019). Good Gig, Bad Gig: Autonomy and Algorithmic Control in the Global Gig Economy. Work, Employment and Society, 33(1), 56-75.

Wood, E. M. (2002). The Origin of Capitalism: A Longer View. Verso.

Woodcock, J. (2020). The algorithmic panopticon at Deliveroo: Measurement, precarity, and the illusion of control. Ephemera: Theory & Politics in Organization, 20(3), 67–95.

Woodcock, J. (2020). The Gig Economy: A Critical Introduction. Polity Press.

Woodcock, J. (2021). The Fight Against Platform Capitalism. University of Westminster Press.

Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs.