| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,535 |
| تعداد مقالات | 18,735 |
| تعداد مشاهده مقاله | 61,813,521 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 22,455,119 |
روایت و کارکرد آن در داستان کوتاهِ «مجلس تودیع» نوشتۀ غلامحسین ساعدی | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 مهر 1405 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2025.63685.3714 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد مهدی پور1؛ ابراهیم رنجبر* 2 | ||
| 1استاد گروه زبان و ادبیات فارسیدانشگاه تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 2استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز. تبریز. ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از راههای شناخت ادب روایی تطابق آن با خصوصیات روایت است. یکی از نامدارترین چهرههای ادب روایی ایران غلامحسین ساعدی است. بیش از نود اثر در ژانرهای متعدد ازجمله رمان، داستان کوتاه، نمایشنامه و فیلمنامه از او منتشر شدهاست. او در سال ۱۳۳۹ مجموعه داستان شبنشینی باشکوه را منتشر کرد. نام آخرین داستان این مجموعه «مجلس تودیع» است. هدف این نوشته نشان دادن کارکردها و خصویات روایت در این داستان است تا بخشی از کارکرد روایت در ادب داستانی دهۀ سی و بخشی از جایگاه ساعدی در داستاننویسی معلوم شود. روش پژوهش تحلیلیتوصیفی است. برخی از نتایج پژهش از این قرارند: در این داستان تمام عناصر ازجمله راوی، در روایت پدیدار میشوند. زاویۀ دید این داستان اولشخص و کانونیسازی درونی است. این داستان در قالب خاطره ـ سخنرانی نوشته شدهاست. در آن از دو گروه راویِ اصلی و کمکی، استفاده شدهاست. این داستان بخشی از یک جریان فکری ـ ادبی است که در آن، خصوصاً در شعر نیما یوشیج و اخوان ثالث، شب نماد استبداد و خفقان و زمستان نماد نومیدی و بیگانگی اجتماعی است. متن تابع پیام داستان است: شب بسیار دراز است و به این زودیها آفتاب درنخواهد آمد. | ||
تازه های تحقیق | ||
ساعدی داستان کوتاه «مجلس تودیع» را در سال ۱۳۳۹ ش. منتشر کردهاست. آثار کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ در این داستان دیده میشود. او مثل نیما یوشیج، شب را بهمثابۀ نماد استبداد انتخاب کرده و با هنر روایت و با لحن طنز به جنگ با خفقان برخاستهاست. زمان، مکان، زاویۀ دید، راویان و روایت را طوری انتخاب و طراحی کردهاست که داستان قابلیت تبدیل شدن به فیلمنامه را داشته باشد. در کنار علاقهمندیاش به فیلمنامهنویسی، از این کار او میتوان استنباط کرد که او بیداری مردم را برای اصلاح جامعه، مؤثرتر از امور دیگر میدانست و به تأثیر زبان روایی، خصوصاً با خاصیت عینی و تصویری (سینمایی)، تأکید بیشتری داشته. با انتخاب شیوۀ روایت خاطره ـ سخنرانی و دو گروه راوی، راوی اصلی و کمکی، واقعینمایی داستان را افزایش دادهاست. با انتخاب راوی مستتر (مخالف راوی اصلی) و تبلیغ پیام داستان از زبان او، پیامی که از یأس و خفقان همگانی حکایت میکند، از وجود ترس در جامعۀ کارمندی پرده برداشتهاست. در این داستان قشر کارمندان در وضعیت اجتماعی نامطلوب و در حالت انتظار بیهوده نشان داده شدهاند. زاویهدید اولشخص، شخصیتی که از قشر کارمندان است، به نویسنده فرصت دادهاست که بهجای تبیین احوال انسانها، نمایش کنشهای کارمندان را برجسته کند تا داستانش از دنیای ذهنیت به دنیای عینیت وارد شود که حداقل دو نتیجه دارد: یکی اینکه واقعی تلقی شود و دیگر اینکه قابلیت تبدیل شدن به نمایش را داشته باشد. انتخاب زمان شب و برگزاری مجلس با «چراغهای زنبوری» باعث میشود که سایهها بلندتر از انسانهای واقعی باشند و اگر این داستان به فیلم تبدیل شود، محلی برای سایههای وهمانگیز وجود داشته باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مجلس تودیع؛ ساعدی؛ روایت؛ زاویۀ دید | ||
| مراجع | ||
|
اخوت، احمد، (۱۳۹۲)، دستور زبان داستان، اصفهان: فردا. بالی، علی، (۱۳۹۷)، «بررسی زمینههای جامعهشناختی نومیدی و بدبینی در اشعار دهۀ سی اخوان ثالث»، فصلنامه جامعهپژوهی فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، سال ۹، شماره ۴، ص ۱-۲۴. براهنی، رضا، (۱۳۶۸)، قصهنویسی، تهران: البرز. پاینده، حسین، (۱۴۰۱)، داستان کوتاه در ایران، (سه جلد)، تهران: نیلوفر. پرینس، جرالد، (۱۳۹۵)، روایتشناسی، شکل و کارکرد روایت، ترجمه محمد شهبا، تهران: مینوی خرد. حاجآقابابایی، محمدرضا، (۱۳۹۸)، روایتشناسی، تهران: مهراندیش. حیاتی، زهرا، (۱۳۹۴)، «تحلیل رابطۀ گفتمان اخلاقی متن با شیوه بیان در دو اثر غلامحسین ساعدی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۳۷، ص ۱۱۷-۱۴۵. خانیسومار، احسان؛ موسی پرنیان؛ خلیل بیگزاده، (1401)، «تحلیل مؤلفۀ کانیسازی در رمان قیدار»، نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، سال 75، شماره 245، ص 219-239. داد، سیما، (۱۳۸۵)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید. ریکور، پل، (۱۳۸۶)، «استحالههای طرح رمان»، ترجمه مراد فرهادپور، مجله ارغنون (مجموعه مقالات دربارۀ رمان)، شماره ۹-۱۰، ص ۷۵-۳۹. ریکور، پل، (۱۳۹۷)، زمان و حکایت، (سه جلد)، ترجمه مهشید نونهالی، تهران: نی. ریمون کنان، شلومیت، (۱۳۸۷)، روایت داستانی بوطیقای معاصر، ترجمۀ ابوالفضل حری، تهران: نیلوفر. ژنت، ژرار، (۱۳۹۲)، تخیل و بیان، ترجمۀ اللهشکر اسداللهی، تهران: سخن. ژنت، ژرار، (۱۴۰۰)، گفتمان حکایت، ترجمه آذین حسینزاده و کتایون شهپرراد، تهران: نیلوفر. ساعدی، غلامحسین (۱۳۸۸)، شبنشینی باشکوه، تهران: نگاه. شیرازی، مهرناز؛ فرهاد ساسانی، (۱۳۹۲)، «دیدگاه از منظر زبانشناسی شناختی و کاربرد آن در تحلیل متن داستانی»، جستارهای زبانی، دوره ۴، شماره ۱، ص ۶۵-۸۷. صدقیانی، صدیقهکبری؛ حمیدرضا فرضی؛ ناصر دشتپیما، (1400)، «بررسی عوامل مؤثر بر سرعت روایت در رمان تاتار خندان ساعدی بر اساس نظریۀ روایتپردازی ژرار ژنت»، نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، سال 74، شماره 244، ص 275-299. فرهادپور، مراد، (۱۳۸۶)، «یادداشتی دربارۀ زمان و روایت»، مجله ارغنون (مجموعه مقالات دربارۀ رمان)، شماره ۹-۱۰، ص ۲۷-۳۸. کادن، جی، ای، (۱۳۸۶)، فرهنگ توصیفی ادبیات و نقد، ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: شادگان. کوری، گریگوری، (۱۳۹۱)، روایتها و راویها، ترجمه محمد شهبا، تهران: مینوی خرد. گلآرا، جواد؛ هانیه جباریلر (۱۳۹۴)، «روایتشناسی داستان عزاداران بیل»، دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی، ص ۵۲۷-۵۳۴. لنگرودی، شمس، (۱۳۸۱)، تاریخ تحلیلی شعر نو، (۴ جلد)، تهران: نشر مرکز. محمودی، بهروز؛ نرگس فرشته، (۱۳۹۲)، «کاربست نظریههای زبانشناسی در تحلیل اثر هنری کاربرد نقض اصل ادب در تحلیل نمایشنامۀ وای بر مغلوب ساعدی»، باغ نظر، سال ۱۰، شماره ۲۶، ص ۲۳-۳۲. مقدادی، بهرام، (۱۳۷۸)، فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی، تهران: فکر روز. میرصادقی، جمال، (۱۳۶۴)، عناصر داستان، تهران: شفا. میرصادقی، جمال، (۱۳۹۰)، راهنمای داستان نویسی، تهران: سخن. میرعابدینی، ابوطالب؛ محبوبه بسمل، (۱۳۹۰)، «تحول محتوایی نمادها در شعر نیما»، مجلۀ اندیشههای ادبی، دوره ۲، شماره ۷، ص ۱۶۷-۱۸۳. وبستر، راجر، (۱۳۸۲)، پیشدرآمدی بر مطالعۀ نظریۀ ادبی، ترجمـۀ الهـه دهنـوی، تهران: روزنگار. هرمن، دیوید، (۱۳۹۵)، عناصر بنیادین در نظریههای روایت، ترجمۀ حسین صافی، تهران: نی. Abrams, M. H. & Harpham, G. G., (2015). A Glossary of literary terms. USA. Roberts, G., (editor) (2001). The History and Narrative Reader. London: Routledge. Scholes, R., & Phelan, J. & Kellogg, R., (2006). The nature of narrative. Oxford University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 271 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 229 |
||