آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,504 |
| تعداد مقالات | 18,397 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,685,902 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,932,991 |
مدلسازی نظری فرایند همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی در دانشگاههای نسل پنجم: رویکردی برای تحول آموزش عالی | ||
| نشریه مطالعات دانش پژوهی | ||
| مقاله 5، دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 15، فروردین 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jkrs.2026.20687 | ||
| نویسنده | ||
| جواد مقتدر کارگران* | ||
| دانشآموخته دکتری تخصصی، گروه اقتصاد و مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: نظام آموزش عالی در دهههای اخیر با تحولات سریع فناورانه، دیجیتالی و اجتماعی مواجه شده است که دانشگاههای نسل پنجم را بهعنوان افق جدیدی از توسعه مطرح ساخته است. در این چارچوب، هدف پژوهش حاضر مدلسازی نظری فرایند همافزایی میان مدیریت دانش و هوش مصنوعی مولد و استخراج مؤلفهها، سازوکارها و پیامدهای آن برای تحول آموزش عالی است. روششناسی: این مطالعه با رویکرد نظریهپردازی داده بنیاد انجام شد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از اعضای هیئتعلمی، مدیران و کارشناسان سیاستگذاری دانشگاهها و همچنین بررسی اسناد و گزارشهای رسمی گردآوری گردید. مصاحبهها پیادهسازی و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و تا حد اشباع نظری ادامه یافت. نرمافزارهای کیفی بهمنظور ساماندهی دادهها و استخراج مقولات به کار گرفته شد. یافتهها: همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی بهعنوان موتور محرک تحول آموزش عالی است. تحلیل دادهها منجر به شناسایی پنج مقوله اصلی گردید: (۱) تحول دیجیتال و زیرساختهای فناورانه، (۲) نوآوری پژوهشی و پژوهش دادهمحور، (۳) یادگیری شخصیسازیشده و انعطافپذیر، (۴) فرهنگ و رهبری دانشمحور و توانمندسازی منابع انسانی، و (۵) سیاستگذاری هوشمند و حمایتهای کلان. این مقولهها با یکدیگر تعامل داشته و مدل نظری همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی را شکل میدهند. نتایج: ادغام ساختاریافته مدیریت دانش با هوش مصنوعی مولد منجر به ارتقای نوآوری علمی، افزایش کیفیت آموزش، تسریع تبدیل دانش به محصول و تقویت تأثیر اجتماعی و بینالمللی دانشگاهها میشود. اصالت و ارزش: برخلاف مطالعات پیشین که هر یک بهصورت جداگانه به مدیریت دانش یا کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش عالی پرداختهاند، این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد نظریه داده بنیاد، برای نخستین بار مدل بومی همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی مولد را در چارچوب دانشگاههای نسل پنجم توسعه داده است. تمایز اصلی مدل در آن است که نهتنها بر ادغام فناوری تمرکز دارد، بلکه با ساختار پارادایمی (شرایط علی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردها و پیامدها)، سازوکارهای تحول آموزش عالی را بهصورت نظاممند تبیین میکند. درواقع، نوآوری مقاله در تلفیق دو محور نظری (مدیریت دانش + هوش مصنوعی مولد) با مدل پارادایمی بومی آموزش عالی ایران است که منجر به ارائه یک چارچوب نظری ترکیبی و دادهمحور برای دانشگاههای نسل پنجم میشود. این پژوهش با ارائه یک چارچوب نظری بومی و دادهمحور، میتواند بهعنوان راهنمایی کاربردی برای مدیران و سیاستگذاران آموزش عالی در مسیر حرکت بهسوی دانشگاههای نسل پنجم مورداستفاده قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تحول دیجیتال؛ نوآوری پژوهشی؛ یادگیری شخصیسازیشده؛ سیاستگذاری هوشمند | ||
| مراجع | ||
|
نادری، محمدرضا، رضایی، علیرضا، و حسینی، فاطمه. (1401). دانشگاه نسل پنجم: مفاهیم، چالشها و فرصتها. آموزش عالی، 15(2)، 45–67. شریفیراد، غلامرضا؛ و زینعلی، محمدرضا. (1402). طراحی مدل مدیریت دانش در دانشگاهها: رویکردی مبتنی بر نظریه زمینهای. مدیریت آموزش عالی، 12(3)، 201–218. https://doi.org/10.22059/jhem.2023.34356 قاضیزاده، محمدمهدی؛ و موسوی، سیدهادی. (1401). نقش هوش مصنوعی در تحول دانشگاههای نسل پنجم. فناوریهای نوین در آموزش، 8(4)، 112–130. حسینی، فاطمه؛ و رضایی، علیرضا. (1400). مدیریت دانش در دانشگاههای نسل پنجم: چالشها و راهکارها. مدیریت آموزشی، 10(1)، 15–30. مقتدر کارگران، جلال. (1401). ارائه چارچوبی جهت استقرار اثربخش نظام مدیریت دانش در سازمان با رویکرد فراترکیب. رهیافت، 32(1)، 59-74. https://doi.org/10.22034/rahyaft.2023.11094.1318 مقتدرکارگران، جلال؛ و خدایی محمودی، رضا. (1401). بررسی مؤلفههای کلیدی مدیریت دانش اثربخش با رویکرد استراتژیک در سازمان نظامی. آیندهپژوهی مدیریت (پژوهشهای مدیریت)، 32(128)، 1-14. https://sanad.iau.ir/Journal/jmfr/Article/785936 Akooda. (2024). 6 most effective knowledge management practices for 2025. https://www.akooda.co/blog/best-knowledge-managament-practices
Al-Qatiti, K., & Al-Mashaqbeh, I. (2023). Knowledge and social economy model and higher education institutions’ ranking: A grounded theory approach. Migration Letters, 20(6), 875–897. https://doi.org/10.59670/ml.v20i6.3533
American Productivity & Quality Center (APQC). (2024). 2024 knowledge management priorities and predictions survey. https://www.apqc.org/resource-library/resource-listing/2024-knowledge-management-priorities-and-predictions-survey
Bloomfire. (2024). Knowledge management guidebook (2024 ed.). https://bloomfire.com/wp-content/uploads/2024/03/Knowledge-Management-Guidebook-2024-Edition.pdf
Chakraborty, N. (2024). A review of use of artificial intelligence on cyber security and the fifth-generation cyber-attacks and its analysis. In Proceedings of the 7th International Conference on Cyber Security and Protection of Digital Services. https://doi.org/10.1109/CyberSecPODS.2024.00012
Chen, E. (2024). Empowering artificial intelligence for knowledge management augmentation. Issues in Information Systems, 25(4), 409–416. https://doi.org/10.48009/1_iis_2024_132
ClearPeople. (2024). Exploring the top knowledge management trends for 2024. https://www.clearpeople.com/blog/knowledge-management-trends-2024
Deloitte. (2024). How higher education can realize the potential of generative AI. Deloitte Insights. https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/public-sector/generative-ai-higher-education.html
Didask. (2024). Why knowledge management is a priority. https://www.didask.com/en/post/pourquoi-le-knowledge-management-est-une-priorite-en-2024-et-comment-la-traiter
Enterprise Knowledge. (2024). Top knowledge management trends for 2024. https://enterprise-knowledge.com/top-knowledge-management-trends-2024/
Forrester Research. (2024). The Forrester Wave™: Knowledge management solutions, Q4 2024. https://www.forrester.com/report/the-forrester-wave-knowledge-management-solutions-q4-2024/RES181704
Fu, X. (2022). International collaboration and innovation: Evidence from a large-scale survey. Research Policy, 51(1), 104402. https://doi.org/10.1016/j.respol.2021.104402
Helpjuice. (2024). Top knowledge management trends and statistics in 2025. https://helpjuice.com/blog/top-knowledge-management-trends-and-statistics-in-2024
Kabashkin, I., Kasyanov, I., & Kasyanova, E. (2023). Transformation of the university in the age of artificial intelligence: Models and competences. Transformative Technologies Journal. https://doi.org/10.2478/ttj-2023-0017
Karimi, H., Mehrshad, M., & Naderi, N. (2022). The effect of entrepreneurship ecosystem on students’ social intelligence and emotional intelligence. Journal of Entrepreneurship Education, 25(1), 1–14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9283096/
Kudryavtsev, D., Khan, U. A., & Kauttonen, J. (2024). Transforming knowledge management using generative AI: From theory to practice. In Proceedings of the 2024 International Conference on Knowledge Management. https://doi.org/10.5220/0013071400003838
Laupichler, M. C., Ali, S., Zhang, H., Dipaola, D., & Breazeal, C. (2021). Developing middle school students’ AI literacy. In Proceedings of the 52nd ACM Technical Symposium on Computer Science Education (pp. 1–7). https://doi.org/10.1145/3287324.3287509
Mohamedbhai, G. (2020). Quality assurance of doctoral education is now urgent. University World News. https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20200611112627952
Ranjan, S., & Kumar, S. (2024). The relationship between knowledge management and artificial intelligence for sustainable learning. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 15(2), 123–138. https://doi.org/10.1007/s41239-024-00464-3
Sebaka, B., Maphunye, K., & Makhubele, J. (2024). The influence of knowledge management on innovation and organizational performance. Journal of Knowledge Management, 28(1), 45–62. https://doi.org/10.1108/JKM-01-2024-0156
Townsend, A., & Vargo, J. (2024). From knowledge management (KM) theories to practices. Journal of Library Administration. https://doi.org/10.1080/01930826.2024.2388496
Zawacki-Richter, O., & Kerres, M. (2023). New advances in artificial intelligence applications in higher education. Educational Technology & Society, 26(1), 1–12. https://www.jstor.org/stable/26952052
Zhang, J., Zhang, Y., & Wang, X. (2022). Perceived insider status and employees’ innovative behavior: The role of knowledge sharing and organizational innovation climate. Frontiers in Psychology, 13, 1317646. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1317646
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 322 |
||