آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,553 |
| تعداد مقالات | 18,934 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,565,032 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,270,213 |
ارائه مدلی جهت توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین | ||
| جغرافیا و برنامه‌ریزی | ||
| دوره 30، شماره 96، شهریور 1405، صفحه 403-375 اصل مقاله (1.28 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2025.67648.3417 | ||
| نویسندگان | ||
| ناصر سیف اللهی* 1؛ مهتا عزیزی2 | ||
| 1استاد گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری رشته مدیریت بازرگانی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| چکیده | ||
| گردشگری کشاورزی می‌تواند ابزار مناسبی برای ایجاد تعادل بین نیازهای گردشگران و جوامع روستایی باشد و فرصت‌های واقعی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی ارائه دهد، در عین حال که اثرات نامطلوب بر محیط زیست را کاهش می‌دهد. گردشگری کشاورزی با ایجاد پیوند بین شهر و روستا، فرصت‌های متعددی را برای توسعه پایدار و متوازن مناطق فراهم می‌آورد و می‌تواند نقش بسزایی در بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی و حفظ منابع طبیعی و فرهنگی ایفا کند. روش پژوهش حاضر، استقرایی و رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه داده بنیاد است. مشارکت‌کنندگان در فرایند پژوهش شامل متخصصان، اساتید دانشگاه و کارمندان باتجربه در زمینه گردشگری و کشاورزی هستند. همچنین از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شده و برای رسیدن به حد اشباع نظری و تکامل، با 12 نفر مصاحبه به عمل آمد. براساس نتایج، شرایط علُی جهت توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین عبارت‌اند از: مردمانی با فرهنگ قوی، تغییر در وضعیت و نیازهای بخش کشاورزی و توانمندسازی و مشارکت جوامع محلی؛ بستر حاکم عبارت است از: مستعد بودن منطقه جهت سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی گردشگری کشاورزی، لزوم توسعه زیرساخت‌ها و امکانات، عدم توجه به قابلیت‌های موجود منطقه و عوامل مربوط به جاذبه‌های کشاورزی و روستایی؛ شرایط مداخله‌گر: عوامل اقتصادی، ضعف زیرساختی و تغییر در نگرش و تقاضای گردشگران؛ همچنین راهبردها عبارتند از: عوامل مربوط به سیاست‌گذاری و مدیریت و بازاریابی و تبلیغات مؤثر درنهایت پیامدها مربوط به پژوهش مدل توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین شامل: توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی- فرهنگی و توسعه زیست‌محیطی است. یافته‌ها بیان می‌کنند که توسعه صنعت گردشگری کشاورزی پایدار و درآمدزا با حفظ منابع طبیعی و فرهنگی در این منطقه قابل تحقق است. | ||
تازه های تحقیق | ||
گردشگری کشاورزی، شکلی از گردشگری پایدار است که به عنوان ترکیبی منحصربهفرد از کشاورزی و گردشگری ظهور کرده است. این بخش، تجربه‌ای کشاورزی را به بازدیدکنندگان ارائه می‌دهد و مناطق روستایی را به مقاصد گردشگری تبدیل می‌کند. زیبایی‌های طبیعی، شیوه‌های سنتی کشاورزی و فرهنگ بومی، عناصر کلیدی گردشگری کشاورزی به شمار می‌روند. اقتصاد شهر هشجین عمدتاً بر پایه کشاورزی استوار است. پژوهش حاضر در راستای ارائه مدلی جهت توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین است که با جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در تلاش جهت پی‌ریزی بسترهای شکل‌گیری توسعه‌ی اگریتوریسم در این محور و بهره‌مندی ساکنان محلی از سودمندی‌های گردشگری کشاورزی می‌باشد. مدل توسعه گردشگری کشاورزی در هشجین بر مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده استوار است که در ادامه به تفصیل بسط داده می‌شوند: عوامل علی و ریشه‌های انگیزشی یافته‌های پژوهش سه عامل اصلی را به عنوان ریشه‌های انگیزشی توسعه شناسایی کرده است. فرهنگ غنی و قوی محلی، که ریشه در مهمان‌نوازی و همبستگی اجتماعی مردم منطقه دارد، سنگ‌بنای اصلی این مدل است. این عامل از طریق مشارکت فعال جوامع محلی در فرآیندهای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری تقویت می‌شود. این نتیجه‌گیری با پژوهش‌های امینی فسخودی و همکاران (1404) و بهمنی و همکاران (۱۴۰۰) همخوانی دارد که توانمندسازی جامعه محلی را نه تنها یک هدف، بلکه یک عامل حیاتی برای موفقیت پایدار می‌دانند. علاوه بر این، تغییر در نیازهای بخش کشاورزی نیز یک عامل علی مهم محسوب می‌شود. با توجه به چالش‌هایی مانند محدودیت منابع آبی، نیاز به تنوع‌بخشی به منابع درآمدی از طریق فعالیت‌های جانبی کشاورزی حیاتی به نظر می‌رسد. این رویکرد به کشاورزان کمک می‌کند تا با حفظ مشاغل سنتی، از طریق فروش مستقیم محصولات و ارائه تجربیات منحصربهفرد، درآمد خود را افزایش دهند. این یافته با مطالعات لازار و همکاران(2018)، که بر حفظ کسب‌وکارهای خانوادگی و میراث کشاورزی تمرکز دارند، هم‌راستا است. بسترهای حاکم و پتانسیل‌های زمینه‌ای توسعه گردشگری کشاورزی در هشجین بر بستر عوامل زیربنایی قوی‌ای استوار است. قابلیت‌های منطقه‌ای برای سرمایه‌گذاری، به ویژه با توجه به طبیعت بکر و دست‌نخورده، سرمایه‌گذاران را به سمت این منطقه جذب می‌کند. با این حال، نیاز به توسعه زیرساخت‌ها و امکانات اولیه، از جمله راه‌های دسترسی مناسب، اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سیستم‌ها ی ارتباطی، به عنوان یک ضرورت مطرح است. جاذبه‌های کشاورزی و روستایی نیز به عنوان یک عامل کلیدی، پتانسیل‌های هشجین را تقویت می‌کنند. وجود مزارع گندم، باغات میوه، و تولید محصولات بومی مانند زعفران و عسل طبیعی، جاذبه‌های کلیدی برای جذب گردشگر محسوب می‌شوند. این یافته‌ها توسط پژوهش‌های مودودی و همکاران (1403) و فتوحی و همکاران (1400)، که بر اهمیت زیرساخت‌ها و محصولات محلی در توسعه گردشگری کشاورزی تاکید دارند، مورد تایید قرار گرفته است.برای دستیابی به اهداف توسعه، لازم است شرایط مداخله‌گر که می‌توانند مانع پیشرفت شوند، به درستی مدیریت گردند. عوامل اقتصادی، از جمله سرمایه اولیه مورد نیاز و هزینه‌های عملیاتی، و همچنین ضعف در زیرساخت‌های ارتباطی و حمل‌ونقل، از جمله این موانع هستند. علاوه بر این، تغییر در نگرش و تقاضای گردشگران به سمت تجربیات شخصی و متفاوت، نیاز به نوآوری مستمر در ارائه خدمات را ایجاب می‌کند. این نکته به ویژه با یافته‌های قاسیموا و همکاران(2025) که بر خلق تجربیات متفاوت تأکید دارد، همخوانی دارد. در نهایت، مدل پیشنهادی بر دو دسته راهبرد کلیدی متمرکز است: راهبردهای سیاست‌گذاری و مدیریتی، این راهبردها شامل اعطای حمایت‌های دولتی، جذب سرمایه‌گذاری‌های خصوصی و توسعه زیرساخت‌های هوشمندانه است. برای مقابله با بحران آب، تکمیل سد شهید عمران پستی و استفاده بهینه از رودخانه قزل‌اوزن به عنوان یک راهکار اساسی پیشنهاد می‌شود؛ راهبردهای بازاریابی و تبلیغات مؤثر: این راهبردها بر برندسازی منطقه‌ای، استفاده از رسانه‌های دیجیتال برای معرفی جاذبه‌ها و ارائه بسته‌های گردشگری متنوع تمرکز دارند. پیامدهای این توسعه شامل رونق اقتصادی، توسعه اجتماعی-فرهنگی و حفاظت زیست‌محیطی است که همگی به پایداری طولانی‌مدت منطقه کمک می‌کنند. این مدل، با ارائه یک رویکرد جامع، یک الگوی عملی برای توسعه گردشگری کشاورزی در مناطق مشابه ارائه می‌دهد. با توجه به محدودیت‌های آبی و پتانسیل‌های خاک حاصلخیز و آب و هوای مساعد، توسعه گردشگری کشاورزی در این منطقه نیازمند رویکردی هوشمندانه و پایدار است. راهبردها باید بر کشاورزی کم‌آب‌بر و پایدار (مانند کشت گیاهان مقاوم و روش‌های نوین آبیاری)، ایجاد جاذبه‌های منحصربهفرد (تورهای مزارع خاص، باغ‌های گیاهان بومی، اکوتوریسم فصلی و گردشگری نجومی)، و بهره‌گیری از محصولات با کیفیت و صنایع دستی محلی استوار باشند. مدیریت منابع آب و آموزش گردشگران در زمینه مصرف بهینه آب، همچنین با تکمیل پروژه سدسازی شهید عمران پستی، این شهر از مزایای رودخانه قزل‌اوزن جهت ابادانی این منطقه منتفع گردد؛ توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی پایدار با تأکید بر کاهش مصرف آب، و بازاریابی هوشمندانه با تمرکز بر ویژگی‌های منحصربهفرد منطقه از دیگر ارکان این توسعه است. در نهایت، همکاری و مشارکت بین کشاورزان، فعالان گردشگری و سازمان‌های مرتبط، و حمایت‌های دولتی برای تسهیل این فرآیند ضروری به نظر می‌رسد. هدف نهایی، ایجاد یک صنعت گردشگری کشاورزی پایدار و درآمدزا با حفظ منابع طبیعی و فرهنگی منطقه است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| گردشگری کشاورزی؛ توسعه؛ شهر هشجین؛ رویکرد داده‌بنیاد | ||
| اصل مقاله | ||
|
گردشگری کشاورزی می‌تواند ابزار مناسبی برای ایجاد تعادل بین نیازهای گردشگران و جوامع روستایی باشد و فرصت‌های واقعی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی ارائه دهد، در عین حال که اثرات نامطلوب بر محیط زیست را کاهش می‌دهد. گردشگری کشاورزی با ایجاد پیوند بین شهر و روستا، فرصت‌های متعددی را برای توسعه پایدار و متوازن مناطق فراهم می‌آورد و می‌تواند نقش بسزایی در بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی و حفظ منابع طبیعی و فرهنگی ایفا کند. روش پژوهش حاضر، استقرایی و رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه داده بنیاد است. مشارکت‌کنندگان در فرایند پژوهش شامل متخصصان، اساتید دانشگاه و کارمندان باتجربه در زمینه گردشگری و کشاورزی هستند. همچنین از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شده و برای رسیدن به حد اشباع نظری و تکامل، با 12 نفر مصاحبه به عمل آمد. براساس نتایج، شرایط علُی جهت توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین عبارت‌اند از: مردمانی با فرهنگ قوی، تغییر در وضعیت و نیازهای بخش کشاورزی و توانمندسازی و مشارکت جوامع محلی؛ بستر حاکم عبارت است از: مستعد بودن منطقه جهت سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی گردشگری کشاورزی، لزوم توسعه زیرساخت‌ها و امکانات، عدم توجه به قابلیت‌های موجود منطقه و عوامل مربوط به جاذبه‌های کشاورزی و روستایی؛ شرایط مداخله‌گر: عوامل اقتصادی، ضعف زیرساختی و تغییر در نگرش و تقاضای گردشگران؛ همچنین راهبردها عبارتند از: عوامل مربوط به سیاست‌گذاری و مدیریت و بازاریابی و تبلیغات مؤثر درنهایت پیامدها مربوط به پژوهش مدل توسعه‌ی گردشگری کشاورزی شهر هشجین شامل: توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی- فرهنگی و توسعه زیست‌محیطی است. یافته‌ها بیان می‌کنند که توسعه صنعت گردشگری کشاورزی پایدار و درآمدزا با حفظ منابع طبیعی و فرهنگی در این منطقه قابل تحقق است. | ||
| مراجع | ||
|
امینی فسخودی، عباس؛ احمدیان، محمدجواد و کریمی، الهام (1404). گردشگری کشاورزی و عوامل و موانع توسعه آن در مناطق روستایی مورد مطالعه: مزارع زعفران شهرستان تیران و کرون. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 29(91)، 350-371.
Doi: 10.22034/gp.2024.60702.3238
بهمنی، افشین؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ حاجیلو، مهدی؛ عظیمی، فریده و قدیری معصوم، مهدیه (1400). تحلیلی بر عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی و زمینه‌یابی کارآفرینی در مناطق روستایی (مورد مطالعه: روستاهای استان تهران). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 21(63 )، 315-334. Doi: sid.ir/paper/959914/fa
حیدری، علی‌اکبر؛ روشن، سیدعلی قلی و نادری، نادر (1398). تاثیر بازاریابی گردشگری (آمیخته محل و مردم) بر توسعه کارآفرینی روستایی منطقه ریجاب استان کرمانشاه. پژوهش‌های روستایی، 10(4)، 582-595. Doi://doi.org/10.22059/jrur.2019.280936.1358
رحیمی، اکبر؛ راست خدیو، آرمان و کتاب اللهی، کسری (1404). کشاورزی شهری بعنوان پتانسیل جدید توسعه فضاهای سبز شهری در شهر مریوان. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 29(91)،1-25. Doi: 10.22034/gp.2024.59592.3215
راسق، سلیمان (1388). گردشگری روستایی و لزوم توجه به آن در برنامه های توسعه و آبادانی روستاها، مسکن و محیط روستا، 4(129)، 98-105. http://jhre.ir/article-1-48-fa.html Doi:
فتوحی، مجید؛ حسینی‌نیا، غلامحسین و سجادی، سیدمجتبی (1400). اثرات گردشگری کشاورزی بر توسعه کارآفرینی روستایی با محوریت توسعه پایدار (مطالعه موردی: روستاهای شاخص استان یزد). کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، 9(2), 245-267 https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2345332.1400.9.2.11.5.
سیف‌اللهی، ناصر و عزیزی، مهتا (1404). ارائه مدلی جهت توسعه‌ی گردشگری مذهبی استان اردبیل. برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 14(53)، 82-53. Doi: 10.22080/jtpd.2025.28638.3969
قاسمی، مریم؛ اسماعیلی، مهناز و بوذرجمهری، خدیجه (1398). تبیین رابطه تنوع منابع درآمدی و کیفیت زندگی خانوارهای روستایی مورد: دهستان گلمکان شهرستان چناران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(4)،37 -35. //serd.khu.ac.ir/article-1-3420-fa.html Doi:
منتصری، زهرا؛ شاطریان، محسن؛ کیانی، صدیقه و غلامی، یونس (1397). سطح‌بندی توسعه گردشگری روستاهای بخش برزک در شهرستان کاشان، پایانامه کارشناس ارشد اکوتوریسم، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 8(28)، 95-11. http://serd.khu.ac.ir/article-1-3319-fa.html
مودودی ارخودی، مهدی؛ فردوسی، سجاد و رحیمی طاقانکی، نرگس (1403). واکاوی و تبیین عوامل توسعه گردشگری کشاورزی در مناطق روستایی (مورد مطالعه: مناطق روستایی شهرستان سامان). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(90)، 287-303. Doi: 10.22034/gp.2024.59093.3200
Amini Faskhodi, A., Ahmadian, M. J., & Karimi, E. (2025). Agritourism and the factors and obstacles of its development in rural areas: Case study of saffron farms in Tiran and Korrun County. Geography and Planning, 29(91), 350–371. Doi:10.22034/gp.2024.60702.3238[In Persian] Ammirato, S. Michele Felicetti,a., Raso,c., Pansera,b. & Violi,a. (2020). Agritourism and Sustainability: What We Can Learn from a Systematic Literature Review. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su12229575 Bahmani, A. Ghadiri Masoum, M., Hajilou, M., Azimi, F., & Ghadiri Masoum, M. (2021). An Analysis of the Factors Affecting the Development of Agricultural Tourism and Entrepreneurship Potential in Rural Areas (Case Study: Villages of Tehran Province). Applied Geographical Sciences Research (Geographical Sciences), 21(63), 315-334. Doi: sid.ir/paper/959914/fa [In Persian] Barbieri C. (2013). Assessing the sustainability of agritourism in the US: A comparison between agritourism and other farm entrepreneurial ventures. Journal of Sustainable Tourism, 21(2), 252-270. Doi ://doi.org/10.1080/09669582.2012.685174 Barbieri, C. (2013). Assessing the sustainability of agritourism in the US: a comparison between agritourism and other farm entrepreneurial ventures. Journal of Sustainable Tourism, 21, 252 - 270. https://doi.org/10.1080/09669582.2012.685174 Barbieri, C, Streifeneder, T. (2019). Agritourism Advances around the Globe: A Commentary from the Editors. Open Agriculture, 4, 712 - 714. https://doi.org/10.1515/opag-2019-0068 Fotouhi, M., Hosseininnia, Gh., & Sajjadi, S. M. (2021). The Effects of Agri-Tourism on Rural Entrepreneurship Development with an Emphasis on Sustainable Development (Case Study: Selected Villages of Yazd Province). Geographical Explorations of Desert Regions, 9(2), 245-267. . Doi://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2345332.1400.9.2.11.5 [In Persian] Gao J., Barbieri C., Valdivia C.(2014); Agricultural landscape preferences: Implications for agritourism development. Journal of Travel Research, 53, 366-379. http://dx.doi.org/10.1177/0047287513496471 Gasimova, G, T. Mustafayev, I. Gasimov .(2025). The role of agritourism in the development of regions. BIO Web of Conferences. https://doi.org/10.1051/bioconf/202515103014 Ghasemi, M., Esmaeili, M. & Bouzarjomehri, Kh. (2019). Explaining the Relationship between the Diversity of Income Sources and the Quality of Life of Rural Households: Case Study of Golmakan Rural District, Chenaran County. Master Thesis in Geography and Rural Planning, Journal of Spatial Economics and Rural Development, 18(4), 35-37. Doi: //serd.khu.ac.ir/article-1-3420-fa.html [In Persian] Gil Arroyo, C., Barbieri C., Rozier Rich S. (2013),Defining Agritourism: A Comparative Study of Stakeholders’ Perceptions in Missouri and North Carolina. Tourism Management, 37, 39-47. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.12.007 Glaser, B. G. & Strauss, A. L. (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research. Chicago. https://doi.org/10.4324/9780203793206 Han B.( 2013) Research on the sustainable development of Joyous Farmers’ House. Shaanxi Agriculture Science, 5(3), 224-225. Heydari, A. Roshan, S.A. & Naderi, N. (2020). The Impact of Tourism Market on Rural Entrepreneurship Development in Rijab Region of Kermanshah Province. Journal of Rural Research, 10(4), pp. 582-595. Doi://doi.org/10.22059/jrur.2019.280936.1358 [In Persian] Karimi Kondazi, S. (2021). Investigating the Impact of Rural Tourism-Agricultural Product on the Quality of Life of Villagers in Natanz County - Entrepreneurship Strategies in Agriculture. Entrepreneurship Strategies in Agriculture, 8(15), 89-99. doi: 10.52547/jea.8.15.89 Doi://jea.sanru.ac.ir/article-1-256-fa.html[In Persian] Modoodi Arkhoodi, M., Ferdosi, S., & Rahimi Taghanaki, N. (2024). Analysis and explanation of the factors of agricultural tourism development in rural areas (Case study: Rural areas of Saman County). Geography and Planning, 28(90), 287–303. https://doi.org/10.22034/gp.2024.59093.3200[In Persian] Montaseri, Z., Shaterian, M., Kiani, S., & Gholami, Y. (2018). Leveling the Tourism Development of Rural Areas in Barzok District, Kashan County. Master Thesis in Ecotourism, Journal of Spatial Economics and Rural Development, 18(28),11-95. Doi://serd.khu.ac.ir/article-1-3319-fa.html[In Persian] Privitera, D. (2010). The Importance of Organic Agriculture in Tourism Rural. Applied Studies in Agribusiness and Commerce, 4, 59-64. https://doi.org/10.19041/APSTRACT/2010/1-2/8 Rasekh, S. (2009). Rural Tourism and the Necessity of Attention to it in Rural Development and Revitalization Programs. Maskan va Mohit-e Roosta (Housing and Rural Environment), 129(13), 98-105. [In Persian] Saghlamtash, E. (2019).The Effect of the Social Dimension of Food Festivals Organized in Rural Areas on Perceived Social Contribution: The Example of Green Grape Morel Mushroom Festival. (Master's thesis). Mersin University Institute of Social Sciences, Mersin. 4(8), 23-28. https://doi.org/10.1051/bioconf/202515103014 seifollahi, N., & azizi, M. (2025). A model for the development of religious tourism in Ardabil Province. Journal of Tourism Planning and Development, 14(53), 53-82. doi: 10.22080/jtpd.2025.28638.3969[In Persian] Tew C., Barbieri C.(2012), The perceived benefits of agritourism: The provider’s perspective. Tourism Management, 33(1), 215-224. Doi://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.02.005 Wilson G.A. (2008). From ‘weak’ to ‘strong’ multifunctionality: Conceptualising farm-level multifunctional transitional pathways. Journal of Rural Studies, 24(3), 367-383. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2007.12.010 Yang, L (2012). Impacts and Challenges in Agritourism Development in Yunnan, China. Tourism Planning & Development, 9, 369 - 381. https://doi.org/10.1080/21568316.2012.726257 Zare, M., Mahdavi Damghani, A., Mahmoudi, H., Aghamir, F. & Asadian Ardakani, F.(2021). Determining Indicators for Evaluating the Capacity of Agricultural Tourism Development in Iran. Agroecology, 13(4), 669-687. doi: 10.22067/jag.v13i4.87833[In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 610 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 104 |
||