آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,504 |
| تعداد مقالات | 18,397 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,690,385 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,936,956 |
مطالعه شاخصهای مؤثر مدیریت شهری در برنامهریزی فضاهای سبز شهری (نمونه مطالعاتی: پارک بزرگ تبریز) | ||
| فضای شهری و حیات اجتماعی | ||
| دوره 4، شماره 15، بهمن 1404، صفحه 19-1 اصل مقاله (1.45 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jprd.2025.64220.1147 | ||
| نویسندگان | ||
| مسعود حق لسان* 1؛ فرهاد کشتگر2 | ||
| 1استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران. | ||
| 2دانش اموخته کارشناسی ارشد، گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران . | ||
| چکیده | ||
| رشد انفجاری شهرها بهخصوص بعد از انقلاب صنعتی، آنها را با مشکلات متعددی روبهرو کرد؛ از جمله این مشکلات کاهش فضاهای سبز و باز شهری میباشد که موجب کاهش کیفیت زندگی شهری شده است. تبریز بعنوان یکی از شهرهای منطقه سرد و کوهستانی کشور، با گسترش فیزیکی شهر، مشکلات متعددی از جمله نداشتن برنامه جامع فضای سبز، کمبود آب، از بین رفتن باغات و اراضی کشاورزی و کاهش فضای سبز گریبان گیر شده و نیازمند برنامهریزی دقیق برای اراضی کشاورزی شهریاش است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی وضعیت فضای سبز شهری (محدوده پارک بزرگ تبریز) و برنامهریزی و مدیریت این فضاها و ارائه راهکارهای کاربردی است. پژوهش از نوع کاربردی، به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و بهصورت توصیفی و تحلیلی و پیمایشی انجام میگیرد. اخذ اطلاعات لازم از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانهای، پرسشنامه و مصاحبه با جامعه آماری مردم منطقه، متخصصین، مدیران شهری و با آزمون آماری ناپارامتری و حجم نمونهگیری با فرمول کوکران و تجزیهوتحلیل با استفاده از نرمافزار SPSS صورت میگیرد. نتایج حاصل از پژوهش از طریق بررسی متغیرهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی نشان میدهد که مدیران و برنامهریزان شهری باید در جهت رفع مسائل و مشکلات عوامل موجود در پارک بزرگ همچون؛ دسترسی، امنیت اجتماعی و محیطی، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها، گلخانههای تخصصی، و...، ساماندهی فروشگاههای عرضه محصولات و خصوصا تلاش برای حفاظت از باغهای محدوده با ارائه شیوههای نوین مدیریتی و برنامهریزی در قالب پارک کشاورزی با توجه به اقلیم شهر و با توجه به راهکارهای اساسی و اجرایی ارائهشده، کوشا باشند. | ||
تازه های تحقیق | ||
فضای سبز از مهمترین فضاهای عمومی خدماتی شهر که نقش زیادی در پیشرفت شرایط کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی در شهر دارد. فضای سبز شهری نقش فعالی در سلامت شهروندان ازلحاظ روحی و روانی دارد. همانطور که فضای سبز قسمتی از فضای شهری محسوب میشود بلکه برنامهریزی، طراحی و مدیریت علمی امری ضروری و ملزم هست. کیفیت شهرها به این وابسته است که چگونه فضاهای سبز، طراحی مدیریت حفظ میشود. برای اینکه فضای سبز شهری همانند عنصری برای هماهنگ کردن کاربریهای مختلف در زیبای محیط شهری فضای زندگی نمایان هست. همچنین فضای سبز شهری و پارکها اهمیتی زیادی باکیفیت بالایی درجاهای طبیعی و زیرمجموعههای طبیعی ازجمله: درختان، آب، پارکها در عرصه شهرها علاوه بر خدمات اصلی منجمله فیزیولوژیکی، زیباییشناختی، زیستمحیطی و... دارای مزیت اجتماعی نیز است. اهمیت به فضای سبز شهری و مدیریتشده اثرات خوبی در درمان بیماریهای روحی، کاهش استرس، بهبود سلامت برای حفظ آسایش و آرامش جامعه شهری میشود. همانطور که اهمیت ندادن یا بهاصطلاح مدیریت نکردن به فضای سبز شهری بر کیفیت و توسعه شهر نیز اثر منفی میگذارد. در مقایسه با پژوهشهای پیشین، تحقیق حاضر همراستا با پژوهش (یاری پور و هادیزاده زرگر، 1394) است که شاخصهای کمی و کیفی مؤثر در برنامهریزی فضای سبز شهری؛ مؤلفههای کالبدی، زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی هستند. همچنین پژوهش، روستا و همکاران، 1395 است که شاخص اقتصادی را در مدیریت و برنامهریزی فضای سبز شهری اولویت قرار داده و آن را بهعنوان شاخص مؤثرتر معرفی مینمایند. پژوهش حاضر نیز مؤلفههای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی در ارزیابی پارک بزرگ شهر تبریز بهعنوان فضای سبز شهری شاخص مؤثر معرفی میکند که در ارائه راهکارهای مدیریتی و برنامهریزی شهری تأثیر بسزای دارد. نتایج نشان میدهند که ایجاد و نگهداری فضاهای سبز، نهتنها به بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک میکند، بلکه به افزایش ارزشهای اقتصادی و اجتماعی نیز میانجامد. فضاهای سبز شهری بهعنوان نقطه عطفی در ارتقای سلامت روانی و جسمانی شهروندان شناخته میشوند و میتوانند به کاهش آلودگی هوا و بهبود شرایط زیستمحیطی کمک کنند. همچنین، برنامهریزی مناسب در این زمینه نیازمند توجه به زیرساختهای کالبدی و اجتماعی است تا بتوان بهطور مؤثری از این فضاها بهرهبرداری کرد. درنهایت، این پژوهش بهطور خلاصه تأکید میکند که برای بهبود کارایی مدیریت شهری و افزایش کیفیت فضاهای سبز، لازم است که تمامی ذینفعان ازجمله شهرداریها، برنامهریزان شهری و شهروندان بهصورت هماهنگ و مشترک عمل کنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدیریت شهری؛ فضای سبز شهری؛ پارک کشاورزی؛ پارک بزرگ شهر تبریز | ||
| اصل مقاله | ||
|
شهرنشینی و توسعه شهری پدیدهای است که تمام کشورهای کره زمین را در برگرفته است. رشد انفجاری شهرها بهخصوص بعد از انقلاب صنعتی، آنها را با مشکلات متعددی روبهرو کرد؛ ازجمله این مشکلات کاهش فضاهای سبز و باز شهری هست که موجب کاهش کیفیت زندگی شهری شده است. برای افزایش کیفیت زندگی شهری، یکی از مهمترین اولویتها؛ بررسی، برنامهریزی و مدیریت کردن فضای سبز شهری بر اساس نیازها و امکانات هر شهر است. تبریز بهعنوان یکی از شهرهای منطقه سرد و کوهستانی کشور، با گسترش فیزیکی شهر، مشکلات متعددی ازجمله نداشتن برنامه جامع فضای سبز، کمبود آب، از بین رفتن باغات و اراضی کشاورزی و کاهش فضای سبز گریبان گیر شده و نیازمند برنامهریزی دقیق برای اراضی کشاورزی شهریاش است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی وضعیت فضای سبز شهری (محدوده پارک بزرگ تبریز) و برنامهریزی و مدیریت این فضاها و ارائه راهکارهای کاربردی است. این پژوهش از نوع کاربردی، به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و بهصورت توصیفی و تحلیلی و پیمایشی انجام میگیرد. اخذ اطلاعات لازم از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانهای، پرسشنامه و مصاحبه با جامعه آماری مردم منطقه، متخصصین، کارشناسان، برنامهریزان و مدیران شهری و با آزمون آماری نا پارامتری و حجم نمونهگیری با فرمول کوکران و تجزیهوتحلیل با استفاده از نرمافزار SPSS صورت میگیرد. نتایج حاصل از پژوهش از طریق بررسی متغیرهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی نشان میدهد که مدیران و برنامهریزان شهری باید در جهت رفع مسائل و مشکلات عوامل موجود در پارک بزرگ همچون؛ دسترسی، امنیت اجتماعی و محیطی، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها، گلخانههای تخصصی، باغموزه گیاهشناسی و...، ساماندهی فروشگاههای عرضه محصولات و خصوصاً تلاش برای حفاظت از باغهای محدوده با ارائه شیوههای نوین مدیریتی و برنامهریزی در قالب پارک کشاورزی با توجه به اقلیم شهر و با توجه به راهکارهای اساسی و اجرایی ارائهشده، کوشا باشند. | ||
| مراجع | ||
|
- ابراهیمزاده، عیسی؛ حاتمی، داود. (1393). تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتمـاعی توسعهای آن در شهر ایذه، برنامهریزی منطقهای 4(13): 44-31.
- ابراهیمزاده، عیسی؛ سرایانی، اعظم؛ عرفـانی، محمـد. (1391). تحلیلی بر توزیع فضایی - مکانی کاربری فضـای سـبز و مکانیابی بهینـه آن در منطقـه یـک شـهر زاهـدان، آمایش محیط 5(17): 151-131.
- اسمعیلپور، نجما؛ ایرجی، سمانه؛ دستا، فرزانه. (1391).«سنجش میزان برخورداری نواحی مختلف شهر یزد از خدمات کتابخانههای عمومی با استفاده از روش تاکسونومی عددی». مجموعهمقالات چهارمین همایش برنامهریزی و مدیریت شهری یزد. مشهد، دانشگاه مشهد.
- اکبری محمود؛ رضایی محمدرضا. (1397). ارزیابی تغییرات کاربردی اراضی در منطقه سه کلانشهر اصفهان، پژوهش و برنامهریزی شهری 9(34): 104-93.
- بابایی اقدم، فریدون؛ رموزی، کوچهباغ فرزین. (1393). «بررسی تأثیر فضاهای سبز شهری در جهت رسیدن به توسعه پایدار شهری». دومین کنگره بینالمللی سازه، معماری و توسعه شهری.
- پاکفطرت، علیرضا؛ تقوایی، مسعود؛ ضرابی، اصغر. (1397). ارزیابی و نحوه توسعه فضای سبز شهری شیراز در راستای توسعه پایدار با استفاده از رویکرد استاندارد مبنا، برنامهریزی منطقهای 8(29): 159-141.
- پریزادی، طاهر؛ شیخی، حجـت؛ ابراهیمپور، مـریم. (1391). مکانیابی فضای سبز شهری (پارکهای درونشهری) با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: منطقه 9 کلانشهر مشهد)، برنامهریزی فضـایی 2(3): 134-111.
- تیموریان، کتایون؛ اثنی عشری، سیدمانی؛ علی پور، شهره. (1400). نقش مؤلفههای مؤثر بر کیفیت بصری گرافیک محیطی در توسعه فضاهای عمومی (موردمطالعه: منطقه یک تهران)، مطالعات مدیریت شهری 13(45): 70-59.
- رحیمی محمد؛ صنیعی منصور؛ اسماعیلزاده عبدالسلام. (1398). ارزیابی عدالت فضایی در توزیع و توسعه پایدار فضای سبز شهری با استفاده از مدل آنتروپی و ضریب پراکندگی، نگرشهای نو در جغرافیای انسانی 12(1): 292-277.
- رحیمی، محمد؛ نظریان، اصغر. (1391). تحلیل الگوی مدیریتی شهر تهران، پژوهشهای جغرافیای انسانی (81): 126-111.
- رسولی، سیدحسن؛ درخشنده، محسن؛ میرکاظمی، عاطفه سادات. (1394). «بررسی کیفی توسعه پارکهای شهری و فضای سبز شهری در بهینهسازی استفاده شهروندان از آن در شهر ساری». کنفرانس بینالمللی پژوهشهای نوین در عمران، معماری و شهرسازی.
- روستا، مجتبی؛ رهنما، محمدرحیم؛ قاسمی خوزانی، محمد؛ قزلی، سیاوش. (1395). تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری فضای سبز (باغها) در شهر جهرم با تأکید بر نقش مدیریت شهری، جغرافیا و توسعه فضای شهری 3(1): 65-53.
- رهنما، محمدرحیم؛ روستا، مجتبی. (۱۳۹2). تحلیل تغییر کاربری و چگونگی حفظ و نگهداری فضای سبز (باغها) شهر جهرم در راستای توسعه پایدار، تحقیقات جغرافیایی 28(2): 126-113.
- زندیه، مهدی؛ سلطانی، سارا؛ ضرابی، محمدمهدی؛ حصاری، پدرام.(1393). نقش فضای سبز در توسعه پایدار شهری. همایش ملی معماری، عمران و توسعه نوین شهری، تبریز، کانون ملی انجمنهای صنفی مهندسان معمار ایران.
- سعیدنیا، احمد. (1379). کتاب سـبز راهنمـای شهرداریها، جلــد نهــم: فضــای ســبز شــهری. تهــران: ســازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور.
- شیعه، اسماعیل. (1398). مقدمهای بر مبانی برنامهریزی شهری. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
- ضرابی، اصغر؛ رنجبر، علیاکبر. (1392). تحلیلی بر کاربری فضای سبز شهری با استفاده از تکنیکهای برنامهریزی شهری در محیط GIS (مطالعه موردی: منطقه 4 شیراز)، جغرافیا و برنامهریزی محیطی 24(4): 154-135.
- طاهری، ابوالقاسم. (1377). اداره امور شهرداریها. تهران: قومس.
- طهماسبی زاده، فرشاد؛ خادم الحسینی، احمد. (1397). تحلیل فضایی عدالت اجتماعی در مناطق شهری (مطالعه موردی: مناطق شهری اصفهان)، جغرافیا و مطالعات محیطی 7(26): 28-17.
- عزیزی دانالو، سمانه؛ مجتبی زاده خانقاهی، حسین. (1399). ارائه مدل توزیع عادلانه خدمات شهری مبتنی بر عدالت اجتماعی مطالعه موردی: منطقه 11 شهر تهران، شهر پایدار 3(4): 90-75.
- قنبری نژادناصری، ندا؛ کاظمی زاده، وحید. (1401). برنامهریزی فضای سبز شهری با رویکرد ورزش، سلامتی و رفاه اجتماعی (مروری)، فرهنگ و ارتقای سلامت 6(2): 331-323.
- قویمی، امیرمحمد؛ حقیقت نائینی، غلامرضا؛ فتحآبادی، فریبا؛ حبیبی، میترا. (1400). قابلیت کاربست عاملهای سازنده عمومیت فضا در گفتمان جامعه مدنی برای فضاهای شهری (نمونه پژوهشی: مقایسه عمومیت بازار سنتی تجریش و مجموعه ارگ تجریش)، آمایش محیط (54): 193-167.
- لاریجـانی، مـریم؛ قسـامی فاطمـه؛ یوسـفی روبیـات الهـام. (1393). تحلیل اکولوژیک سـاختار فضـای سـبز شـهر جیرفت با اسـتفاده از متریکهای سـیمای سـرزمین، آمایش سرزمین 7(25): 64-49.
- لقایی، حسن علی؛ بهمن پور، هومن؛ حکیمی عابد، مهسا. (۱۳۹۰). ارزشیابی کمی و کیفی پارکها و فضای شهری در تهران، مطالعه موردی: منطقه 8 شهرداری؛ علوم زیستی واحد لاهیجان 5(3).
- محمدی، مهدی؛ پرهیزگار، علیاکبر. (1388). تحلیل توزیع فضایی و مکان گزینی پارکهای شـهری با اسـتفاده از سیسـتم اطلاعـات جغرافیایی GIS (مطالعه موردی منطقه 2 شهر زاهـدان)، مدیریت شهری (23): 28-17.
- معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری. (۱۳۸۹). ضوابط طراحی فضاهای سبز شهری.
- والی زاده، مرتضی؛ شیروانی، علیرضا؛ ولیخانی، ماشاالله. (1401). طراحی مدل مدیریت شهری مبتنی بر عدالت اجتماعی در شهرداریهای استان اصفهان، مطالعات مدیریت شهری 14(52): 17-1.
- هندیانی، عبدالله؛ قدمی، محسن؛ همتی ناهید. (1393). بررسی نقش مشارکت شهروندان در حفظ و نگهداری فضاهای سبز شهری و راهکارهای آن (مطالعه موردی: اراضی عباسآباد)، مطالعات مدیریت شهری 6(1): 53-41.
- یاری پور، مجید؛ هادی زاده زرگر، صادق. (1394). بررسی شاخصهای کمی و کیفی مؤثر در برنامهریزی فضای سبز شهری (مطالعه موردی: شهر میانه)، اقتصاد و مدیریت شهری 3(10): 57-37. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 232 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 81 |
||