آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,497 |
| تعداد مقالات | 18,257 |
| تعداد مشاهده مقاله | 59,161,748 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,614,409 |
تحلیل ناهمگونی فضایی برخورداری از خدمات بهداشتی- درمانی با استفاده از تکنیک ترکیب خطی وزنی مبتنی بر رویکرد ROC روش رتبه بندی (مطالعه موردی: محلات شهر اردبیل ) | ||
| فضای شهری و حیات اجتماعی | ||
| دوره 4، شماره 15، بهمن 1404، صفحه 82-64 اصل مقاله (1.57 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jprd.2025.65915.1183 | ||
| نویسندگان | ||
| غلامرضا مختاری اصل؛ محمدتقی معصومی* ؛ رسول صمدزاده | ||
| گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران | ||
| چکیده | ||
| خدمات بهداشتی درمانی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و دسترسی به آن پیشزمینه ایجاد عدالت در جامعه است. هدف تحقیق حاضر تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی بوده و روش تحقیق آن نیز توصیفی – تحلیلی میباشد. در این پژوهش برای تحلیل ناهمگونی فضایی ابتدا اطلاعات مکانی و توصیفی مربوط به نه شاخص در حوزه بهداشت و درمان در شهر اردبیل جمعآوری و با استفاده از پایگاه داده OSM بهروز گردید. در مرحله بعد متغیرها با جمعیت محلات شهر استانداردسازی و تبدیل به شاخص گردیده و سپس وزن شاخصها با استفاده از رویکرد ROC روش رتبهبندی محاسبه شده است، در مرحله آخر نیز از مدل تصمیمگیری چندمعیاره WLC برای تلفیق لایهها استفاده شده است. نتیجه به دست آمده نشان داد که ناهمگونی فضایی شدیدی در بین محلات و مناطق شهرداری شهر اردبیل در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی وجود دارد، بهطوریکه منطقه 1 شهرداری که منطبق با مرکز جغرافیایی شهر میباشد وضعیت بسیار بهتری در برخورداری از خدمات دارد بهطوریکه 45 درصد جمعیت این منطقه ساکن در 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. در مقابل مناطق 4 و 5 شهرداری دارای وضعیت نامطلوبی در برخورداری از خدمات بهداشتی میباشد و به ترتیب 81 و 73 درصد جمعیت این مناطق در وضعیت بسیار محروم قرار دارند. از کل محلات شهر نیز 12 محله خیلی محروم، 15 محله محروم، 12 محله متوسط، 7 محله برخوردار و 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. | ||
تازه های تحقیق | ||
یکی از نیازهای اساسی جوامع شهری نیاز به دسترسی مناسب به خدمات بهداشتی و درمانی است که ضروری است بر پایه توزیع مناسب این خدمات و امکانات در دسترس شهروندان مدیریت شود. در پژوهش حاضر هدف تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری و توزیع خدمات بهداشتی – درمانی با استفاده از تکنیک ترکیب خطی و وزنی مبتنی بر رویکرد ROC در شهر اردبیل بوده است. نتایج به دست آمده از تحقیق حاکی از عدم توزیع مناسب خدمات بهداشتی مابین مناطق و محلات شهری اردبیل است. در رتبهبندی محلات بر اساس میزان برخورداری از خدمات بهداشتی که با وزن برابر شاخصها و تخصیص امتیاز به آنها صورتگرفته است، عدم برخورداری مناسب مناطق از خدمات بهداشتی درمانی کاملاً واضح و مشخص شده است. بهطوریکه بر اساس نقشهها و جدول وضعیت مناطق پنجگانه بر اساس وزن برابر محلات منطقه 1 بیشتر برخوردار بوده و هرچقدر مرکز شهر به سمت نواحی جنوبی را بررسی کنیم نشان از برخوردار بودن این مناطق میباشد. در صورتی که محلات موجود در مناطق 4 و 5 شهری کاملاً در وضعیت نامطلوبی است. البته در روش وزندهی تخصیص امتیاز این وضعیت بسیار بدتر میباشد؛ اما با توجه به اهمیت بالای رویکرد Roc در مقایسه با سه رویکرد RS، RE و RR که در منابع مختلف به آن اشاره شده است و همچنین محدودیتی که در ارائه همه مطالب و محاسبات وجود دارد از بین چهار رویکرد روش رتبهبندی مورد استفاده در تحقیق تنها به تحلیل خروجی حاصل از روش مرکز مرتبهای اکتفا شده است و صحت سنجی در منابع علمی متعدد نیز نشان داده که بیشتر از رویکرد مرکز مرتبهای در وزندهی استفاده میشود نتایج به دست آمده با این رویکرد نشان میدهد که شهر اردبیل در توزیع خدمات بهداشتی و درمانی کاملاً ناهمگون بوده و محلات و مناطق در برخورداری از خدمات وضعیت مشابهی ندارند، بهطوریکه شمال، غرب و شرق شهر در وضعیت مناسب نمیباشد، اما مرکز شهر که جزو منطقه 1 شهرداری میباشد دارای وضعیت قابلقبولی است و هر چقدر به ناحیه جنوبی وارد شویم همین مسئله وجود دارد. علت برخورداری از توزیع امکانات در شهر اردبیل در نواحی 1 و 2 شهرداری به چند دلیل میتواند اتفاق افتاده باشد. اولین دلیل را میتوان وجود مطبهای پزشکی در محله سرچشمه اردبیل ذکر نمود که دقیقاً در مرکز شهر و در منطقه 1 بوده و بیشتر داروخانهها و آزمایشگاهها هم در همین منطقه میباشد. دومین دلیل این وضعیت بهخصوص در ناحیه جنوبی شهر اردبیل در مناطق 1 و 2 شهرداری به دلیل وجود خدمات بهداشتی و درمانی است که به علت احداث بیمارستانهای بوعلی، علوی، امام خمینی، قائم و ایثار میباشد که در طول یک خیابان در ساحل رودخانه بالخلوچای در مرکز شهر تا ناحیه جنوبی شهر بوده و امکاناتی مانند ساختمان پزشکان، مرکز اورژانس، آزمایشگاهها و داروخانهها نیز در همین مسیر واقع شدهاند. در نتیجه این توزیع خدمات بهصورت کاملاً ناهمگون به چشم میخورد. در این بین مناطق 4 و 5 شهرداری وضعیتی کاملاً نامطلوب داشته و این مسئله نشان میدهد که توزیع امکانات بهداشتی و درمانی در مرکز شهر بوده و محلات و مناطق در حاشیه شهر و فاصله دار با مرکز شهر فاقد امکانات و خدمات بهداشتی و درمانی میباشند. اهمیت در توزیع خدمات و امکانات زمانی روشن میشود که بدانیم هرچقدر از لحاظ کمی و کیفی در سطح شهر توزیع خدمات بهتر و بیشتر باشد نشان از سطح بالایی از توسعه شهری در مناطق، در شاخص دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی خواهد بود و توازن در ارائه این خدمات نه تنها در بحث سلامتی شهروندان بلکه در مسائل شهری نیز کاملاً اثرگذار خواهد بود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ناهمگونی فضایی؛ خدمات بهداشتی درمانی؛ WLC؛ اردبیل | ||
| اصل مقاله | ||
|
خدمات بهداشتی درمانی با توجه به نقش مهم خود در ارتقای سلامت جامعه و افزایش کیفیت زندگی از اهمیت خاصی برخوردار است، به همین جهت دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی پیشزمینه ایجاد عدالت در جامعه است و حق برخورداری از مراقبتهای بهداشتی و درمانی باعث ایجاد فرصتهای برابر در جامعه خواهد شد. هدف تحقیق حاضر تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی بوده و روش تحقیق آن نیز توصیفی – تحلیلی میباشد. در این پژوهش برای تحلیل ناهمگونی فضایی ابتدا اطلاعات مکانی و توصیفی مربوط به نه شاخص در حوزه بهداشت و درمان در شهر اردبیل جمعآوری و با استفاده از پایگاه داده OSM بهروز گردید. در مرحله بعد متغیرها با جمعیت محلات شهر استانداردسازی و تبدیل به شاخص گردیده و سپس وزن شاخصها با استفاده از رویکرد ROC روش رتبهبندی محاسبه شده است، در مرحله آخر نیز از مدل تصمیمگیری چندمعیاره WLC برای تلفیق لایهها استفاده شده است. نتیجه به دست آمده نشان داد که ناهمگونی فضایی شدیدی در بین محلات و مناطق شهرداری شهر اردبیل در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی وجود دارد، بهطوریکه منطقه 1 شهرداری که منطبق با مرکز جغرافیایی شهر میباشد وضعیت بسیار بهتری در برخورداری از خدمات دارد بهطوریکه 45 درصد جمعیت این منطقه ساکن در 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. در مقابل مناطق 4 و 5 شهرداری دارای وضعیت نامطلوبی در برخورداری از خدمات بهداشتی میباشد و به ترتیب 81 و 73 درصد جمعیت این مناطق در وضعیت بسیار محروم قرار دارند. از کل محلات شهر نیز 12 محله خیلی محروم، 15 محله محروم، 12 محله متوسط، 7 محله برخوردار و 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، سجاد، صبوری خواه، حمید، درویشی، هدایتالله، جباری، حبیب. (1393). تحلیل فضایی برخورداری استانهای ایران در شاخصهای سلامت. فصلنامه علمی برنامهریزی منطقهای، 4(شماره 14)، 31-44.
آراسته، مژگان، خاکپور، براتعلی، رهنما، محمدرحیم، حیدری تاشه کبود، اکبر (1397). بررسی و تحلیل عدالت فضایی برخورداری از خدمات عمومی شهری با استفاده از مدل موریس)مطالعه موردی: نواحی منطقه ده مشهد، سیزدهمین کنفرانس بین المللی عمران معماری و مدیریت شهری، مشهد،12-1.
اسدی احمد، کلاته میمری رقیه. (1401) تحلیلی بر توزیع فضایی خدمات شهری با محوریت عدالت اجتماعی و تأکید بر رضایت شهروندان (موردمطالعه: منطقه ۱۱ مشهد) تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 22(64)، 179-163.
امام قلیپور، سارا، شیرانی فرادنبه، رضا (1396). وضعیت دسترسی به خدمات سلامت در استان کرمان، مجله بهداشت و توسعه، 6(2)، 123-132.
باقری، بهنام، معصومی، محمدتقی. (1403). شناسایی هستههای محروم از خدمات شهری آتشنشانی با استفاده از تکنیکهای مبتنی بر «Network Analysis» (نمونۀ موردی: شهر اردبیل). جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 14(53)، 179-202.
برندک، فرهاد. (1396). بررسی عدالت در سلامت با هدف دستیابی به دسترسی یکسان شهروندان به مراکز بهداشتی - درمانی (مطالعه موردی: شهر اردبیل). مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی (چشمانداز جغرافیایی)، 12(4 (پیاپی 41))، 973-983.
حاتمی نژاد، حسین، مهدیان بهنمیری، معصومه، و مهدی، علی. (1391). بررسی و تحلیل عدالت فضایی برخورداری از خدمات بهداشتی - درمانی با استفاده از مدلهای Morris Topsis و Taxonomy مطالعه موردی: شهرستانهای استان مازندران. آمایش جغرافیایی فضا، 2(5)، 76-97.
دواتگر خرسند، المیرا؛ رحیمی، اکبر (1403)، بررسی کیفیت فضاهای عمومی محلات مسکونی شهر تبریز از دیدگاه ساکنین با استفاده از تحلیل لکههای داغ و شاخص موران، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی، سال 3، شماره 9، صص 57-71.
رخشانی نسب، حمیدرضا، آذری طبس، خدیجه، سلیمانی دامنه، مجتبی. (1403). ارزیابی و تحلیل توزیع فضایی شاخص های خدمات بهداشت و درمان با تأکید بر عدالت اجتماعی (مطالعه موردی: شهرستانهای استان خراسان جنوبی). فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری، 15(4)، 1-20.
ساسان پور، فرزانه، مصطفوی صاحب، سوران، و احمدی، مظهر. (1394). تحلیل نابرابری فضایی در برخورداری از کاربری های خدمات شهری (مطالعه موردی: نواحی 22 گانه شهر سنندج). پژوهش و برنامه ریزی شهری، 6(23)، 95-114.
سرایدار، نگین، سعیدی رضوانی، نوید، زیاری، کرامت اله (1401). تحلیل توزیع فضایی مراکز خدمات بهداشتی درمانی مطالعه موردی: شهر اراک. مجله شهر پایدار، 6(1)، 89-109.
صفری، کرم، عبداللهزاده طرف، اکبر، موسوی، میرسعید، و فرامرزی اصل، مهسا. (1400). ارزیابی معیار عدالت فضایی در توزیع مکانی خدمات درمانی-بهداشتی شهرهای ایرانی-اسلامی؛ مطالعه موردی ارومیه. تحقیقات جغرافیایی، 36(3 (پیاپی 141) )، 341-355.
قاسمی، مسلم؛ رضایی، محمدرضا؛ رستمزاده، میترا (1402)، تحلیل فضایی کاربریها در مناطق شهری (مطالعه موردی: منطقه تاریخی شهر یزد)، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی، سال 2، شماره 4، صص 20-1.
مردانی، سمیرا، شهبازبگیان، محمدرضا (1404)، تحلیل فضایی توسعه پایدار منطقه ژئوپلیتیک مکران مبتنی بر رویکرد همبست آب، غذا، انرژی با استفاده از شبیهسازی سیستمی(مطالعه موردی: شهرستان میناب)، دوره 21، شماره 1، صص: 143-176. https://doi.org/10.22034/igq.2024.437048.1835
مصیبزاده، علی؛ بقائی، مریم (1401)، تبیین وضعیت برخورداری و نحوه توزیع فضای سبز در مناطق شهری با رویکرد عدالت فضایی (نمونه موردی: مناطق پنجگانه شهر ارومیه)، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی، سال 2، شماره 4، صص 57-71.
معصومی، محمدتقی. (1403). مدلسازی نامانایی فضایی اثرگذاری متغیرهای کلیدی مؤثر بر توزیع فضایی مدارس با استفاده از رگرسیون وزنی جغرافیایی (نمونۀ موردی: شهراردبیل). جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 14(52)، 195-216.
یاری حصار، ارسطو و محمدی، چنور. (1402). سنجش و اولویتبندی مناطق پنجگانه شهر اردبیل بر اساس شاخصهای شهر خلاق. جغرافیا و روابط انسانی، 6(3)، 284-303.
یزدانی، محمدحسن، سیدین، افشار، جامی اودولو، مریم. (1403). ارزیابی دهستانهای استان اردبیل در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی با رویکرد عدالت فضایی. جغرافیا و توسعه فضایی، 1(1)، 15-31.
یغفوری، حسین، قاسمی، سجاد، رحمانی، ملیحه. (1396). بررسی عدالت فضایی در توزیع خدمات، با تأکید بر مدیریت شهری (موردمطالعه: محلات منطقه 19 تهران). اولین کنفرانس بینالمللی و هشتمین کنفرانس ملی برنامهریزی و مدیریت شهری، مشهد. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 247 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50 |
||