آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,554 |
| تعداد مقالات | 18,950 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,892,162 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,341,337 |
الگوهای روایی خاص در نقل حکایت‌های سماع در رساله‌های جامع و تذکره‌های صوفیان از سده ۴ تا ۶ ق | ||
| زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) | ||
| مقاله 1، دوره 78، شماره 251، 1404، صفحه 1-27 اصل مقاله (1.57 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/perlit.2024.64134.3732 | ||
| نویسندگان | ||
| زینب درویشی1؛ سلمان ساکت* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نقل حکایت یکی از ابزارهای مهم برای تعلیم در متون صوفیه است. یکی از مهم‌ترین و متفاوت‌ترین تعالیم صوفیه که در بسیاری از آثار ایشان از آن سخن به میان آمده، سماع است. با بررسی تعدادی از مهم‌ترین آثار صوفیانه در بازۀ زمانی سدۀ چهارم تا ششم هجری، آشکار شد که می‌توان این حکایت‌ها را در الگوهای سیزده‌گانه‌ای جای داد که در این مقاله هریک عنوانی دارند. الگوهای اول تا ششم بسامد بالایی در متون دارند. در رساله‌های جامع به دلیل ماهیت تعلیمی بودن آن‌ها، این حکایت‌ها با مقاصد تعلیمی روایت شده‌اند، حال آنکه در تذکره‌ها، این حکایت‌ها بیشتر با هدف مشروعیت‌بخشی به سماع و توجیه عمل مشایخ آورده شده‌اند. بر این اساس، بررسی بسامد هریک از الگوهای پرتکرار در رساله‌های جامع و تذکره‌ها نشان می‌دهد که صاحبان تذکره‌ها افزون بر بهره‌گیری از الگوهای رساله‌های جامع، به دلیل آنکه بر قدرت و درک و دریافت خاص مشایخ تأکید داشته‌اند، از الگوهای «دریافت دیگر برحسب احوال درونی» و «عمل خارق‌العاده» استقبال کرده‌اند و در میان صاحبان تذکره‌ها، عطار در نقل حکایت‌ها نوآوری‌هایی داشته‌است. همچنین بررسی حکایت‌های سماع برمبنای الگوهای روایی آشکار کرد که صوفیان برای نقل حکایت‌های بعضی از مشایخ مشهور خود از الگوهای روایی خاصی بهره برده‌اند. سه صوفی معروف که حکایت‌های سماع آنان در متون صوفیه با شواهد مکرر و مشهوری آمده‌است، جنید، شبلی و ابوسعید ابوالخیر هستند. الگوهای روایی حکایت‌ها نشان می‌دهد که صوفیان گرایش داشته‌اند برای بیان حکایت‌های هریک از آنان الگوهای ویژه‌ای به کار برند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سماع؛ تصوّف؛ حکایت؛ الگوی روایی؛ ساختارگرایی | ||
| مراجع | ||
|
انصاری، خواجه عبداللّه، (۱۳۶۲)، طبقات‌الصّوفیه، مقابله و تصحیح محمّد سرورمولایی، تهران: توس.
بامشکی، سمیرا، (۱۳۹۰)، روایت‌شناسی داستان‌های مثنوی، تهران، هرمس.
پراپ، ولادیمیر، (۱۳۹۷)، ریخت‌شناسی قصّه‌های پریان، ولادیمیر پراپ، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران، توس، چاپ پنجم.
پورجوادی، نصراللّه، (۱۳۸۱)، دو مجدّد: پژوهش‌هایی درباره محمد غزّالی و فخر رازی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران.
پورجوادی، نصراللّه، (۱۳۸۷)، «ادبیات تصوف»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج ۱۵، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
پورجوادی، نصراللّه، (۱۳۹۶)، «سماع»، دانشنامه جهان اسلام، ج ۲۴، تهران: بنیاد دایرةالمعارف اسلامی.
پورجوادی، نصراللّه، (۱۳۶۷)، «دو اثر کهن در سماع (از ابوعبدالرحمن سلمی و ابومنصور اصفهانی)»، معارف، دوره پنجم، شماره ۳، آذر ـ اسفند، صص ۳ ـ ۷۸.
پورنامداریان، تقی، (۱۳۹۴)، دیدار با سیمرغ (شعر و عرفان و اندیشه‌های عطّار)، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جلالی‌پور، بهرام، (۱۳۹۱)، ریخت‌شناسی قصه‌های اساطیری و پهلوانی شاهنامه فردوسی بر اساس روش ولادیمیر پراپ، تهران، افراز.
حافظ ابی‌نعیم، احمد بن عبداللّه الأصفهانی، (بی‌تا)، حلیةالاولیاء و طبقات‌الاصفیاء، ج ۱، ۲، ۴، ۶ – ۱۰، بیروت: دارالفکر.
خدیش، پگاه، (۱۳۸۷)، ریخت‌شناسی افسانه‌های جادویی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
الخرکوشی، عبدالملک بن أبی‌عثمان النیسابوری (۲۰۱۰)، تهذیب‌الأسرار فی آداب‌التّصوف، تحقیق محمّد أحمد عبدالحلیم، القاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
السّراج الطّوسی، ابی‌نصر عبداللّه بن علی، (۱۹۱۴)، اللّمع فی التّصوف، قد اعتنی بنسخه و تصحیحه رنولد الن نیکلسون، تهران: انتشارات جهان [افست از روی چاپ لیدن، بریل].
سلمی، عبدالرحمن، (۱۹۶۰)، طبقات‌الصوفیه، مقدمه از یوهانس پدرسن، لیدن: بریل.
عطار، فریدالدّین، (۱۳۹۷)، تذکرةالاولیاء، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات: محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
غزّالی، ابوحامد ، (۱۳۷۵)، احیاء علوم‌الدین، ترجمه مؤیدالدّین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم، ج ۱، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی.
غزّالی، ابوحامد، (۱۳۷۳)، احیاء علوم‌الدین، ترجمه مؤید الدّین محمّد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوجم، ج ۲، چاپ سوم، تهران: علمی و فرهنگی.
قدیریان، اندیشه، تقوی، محمد، (۱۳۸۷)، «ویژگی‌های ساختاری و روایتی حکایت‌های مشایخ در مثنوی‌های عطار»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، بهار، شماره ۱۶۰، صص ۱۱۵ – ۱۳۶.
القشیری النیسابوری، ابوالقاسم عبد الکریم بن هوازن، (۱۳۷۴)، الرّسالة القشیریّة، تحقیق الدکتور عبدالحلیم محمود و الدکتور محمود بن شریف، ، قم: بیدار.
القشیرى، ابوالقاسم عبد الکریم، (۱۳۷۴)، ترجمه رساله قشیریه، ترجمه ابوعلی احمد بن حسن عثمانی، با تصحیحات و ادراکات بدیع الزمان فروزانفر، چاپ چهارم، تهران: نشر علمى و فرهنگى.
نرم‌افزار عرفان ۳
هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، (۱۳۹۶)، کشف المحجوب، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، چاپ دهم، تهران: سروش.
وبگاه: https://noorlib.ir/ | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,328 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 619 |
||