آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شمارهها | 1,492 |
| تعداد مقالات | 18,196 |
| تعداد مشاهده مقاله | 58,885,927 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 20,371,236 |
ضرورت نگرش های زمینه گرایی فرهنگی درطراحی مجموعه های بوم گردشگری مطالعه موردی: جزیره هرمز | ||
| فضای شهری و حیات اجتماعی | ||
| مقاله 3، دوره 4، شماره 12، اردیبهشت 1404، صفحه 41-60 اصل مقاله (1.36 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی و پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jprd.2025.61165.1095 | ||
| نویسندگان | ||
| مسعود حق لسان* 1؛ احسان داورپناه2؛ بهنوش حسامی3؛ بهناز امین نیری4 | ||
| 1استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد بین المللی ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران . | ||
| 3دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران . | ||
| 4دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد بین المللی ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| بستر فرهنگی به عنوان یکی از مهمترین ابعاد زمینه گرایی و معماری بومی که منعکس کننده الگوهای باارزش زمینه گرایی در راستای بستر و ذهنیت فرهنگی انسان به حساب می آید می تواند راهکاری های مناسب در هویت بخشی به الگوهای معماری در طراحی باشد. تحقیق حاضر، با هدف توجه به زمینه گرایی فرهنگی و ذهنیت فرهنگی انسان را در دستیابی به الگوهای هویت بخش در طراحی مجموعه های بوم گردشگری مورد بررسی قرار می دهد.برای دستیابی به اهداف تحقیق (مکان یابی طراحی مجموعه های بوم گردشگری) چهار معیار اصلی و نه زیر معیار منتخب استخراج، که جهت وزن دهی به شاخص ها از مدلANP1 استفاده شده ، در نهایت دو سایت مناسب برای مکان یابی مجموعه های بوم گردشگری در جزیره هرمز بر اساس معیار ها و زیر معیار ها، انتخاب شده است. تحقیق پیش رو از نوع کیفی بوده و روش تحقیق تحلیلی توصیفی می باشد. نحوه ی دسترسی به اطلاعات کتابخانه ای و میدانی بوده که از طریق مطالعه نمونه موردی (جزیره هرمز) تکمیل شده است. نتایج پژوهش بیان می دارد که در طراحی زمینه گرا، علاوه بر توجه به ابعاد کالبدی بستر بنا، رجوع به ابعاد فرهنگی زمینه ی آن نیز ضروری است. راپاپورت تاکید می کند که شکل، در زمینه ای فرهنگی معنا می یابد، که در طراحی معماری زمینه گرا، به ویژه در طراحی بوم های گردشگری، باید مورد توجه قرار بگیرد. | ||
تازه های تحقیق | ||
ادراک انسان از محیط ساخته شده همواره تحتتأثیر عوامل متنوع و چندبعدی قرار دارد. یکی از مهمترین این عوامل، فرهنگ است که بهعنوان مجموعهای از دانستهها و تجربیات قبلی فرد در تعامل با محیط شناخته میشود. این مجموعه دانستهها، تصمیمات افراد را در خصوص رفتار در محیط تحتتأثیر قرار میدهد. معماری زمینهگرا بر این اصل تأکید دارد که توجه به نتایج تعامل انسان و محیط در طول تاریخ، در طراحیهای آینده از اهمیت ویژهای برخوردار است. فرهنگ شامل ارزشها، باورها، اندیشهها، دانش و فنون، دین، آداب و سنتها و تمامی فرایندهای ذهنی انسان است و به همین دلیل ماهیتی پویا و در حال تحول دارد. در دوران پستمدرن، طراحان زمینهگرا بیشتر به مؤلفههای کالبدی توجه کردهاند، اما آنچه که به نظر میرسد اهمیت بیشتری دارد، ضرورت توجه طراحان به مؤلفههای فرهنگی با درنظرگرفتن ماهیت در حال تغییر آن است. آموس راپاپورت، یکی از پیشگامان حوزه انسانشناسی فضا و معماری، به تحلیل ارتباط میان فرهنگ و معماری پرداخته است. بر اساس نظریات راپاپورت، باوجود تأثیر عوامل متعددی نظیر اقلیم، جغرافیا و اقتصاد بر معماری، این رشته به طور عمیق تحتتأثیر فرهنگ نیز قرار دارد. توجه به زمینه فرهنگی در طراحی مجموعههای توریستی، نگاهی است که به ویژگیهای خاص هر مکان و استفاده از آنها در طراحی معاصر میپردازد. هر بنایی که ساخته میشود، بهعنوان بخشی از زمینه مطرح میشود و درعینحال، برای بناهای بعدی نیز زمینهسازی میکند. معماری زمینهگرا هرگز به دنبال تقلید از فرمهای موجود نیست، اما ممکن است از عناصری بهره ببرد که به ترکیب بهتر با بافت موجود یا ویژگیهای نمادین آن در معماری کمک کند. این نوع معماری که به گذشته توجه ویژهای دارد و آن را جزئی جدانشدنی از معماری امروز میداند، از مهمترین عوامل طراحی در دنیای امروز به شمار میرود. باتوجهبه مباحث مطرح شده در این تحقیق درباره مبانی نظری و برداشت کلی از تأثیر زمینهگرایی در طراحی مجموعههای بومگردی، نتایج زیر بهدستآمده است: - تقویت ابعاد فرهنگی و نمادهای بومی منطقه از لحاظ ساختار و شکل ظاهری در کالبد معماری بنا بهعنوان یک عنصر نمایشی، به تقویت زمینه کمک میکند. - توجه به عملکرد بناهای سنتی در طراحی بناهای گردشگری میتواند زمینههای تاریخی گذشته را به نحو بهتری نمایان سازد. - درنظرگرفتن زمینه و بستر بهعنوان یک متد طراحی میتواند ادغام فرهنگ را در حوزههای عملکردی و نمایشی به شکل بهتری بیان کند و موجب ایجاد سیرکلاسیون منظم در بنا شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زمینه گرایی فرهنگی؛ بوم گردشگری؛ ذهنیت فرهنگی؛ جزیره هرمز | ||
| اصل مقاله | ||
|
با ورود جریانهای فکری مدرن به معماری و شهرسازی معاصر ایران، شهرها با بحرانهای هویتی و فرهنگی مواجه شدند. در این راستا، معماری و شهرسازی زمینهگرا بهعنوان یک جنبش نوین به این چالشها پاسخ داد. آموس راپاپورت، یکی از متفکران برجسته در حوزه انسانشناسی، بر این باور است که توجه به اجتماع و فرهنگ، مهمترین عامل در طراحی زمینهگرایی است. بستر فرهنگی بهعنوان یکی از ابعاد کلیدی زمینهگرایی و معماری بومی، الگوهای ارزشمندی را در راستای ارتباط با بستر و ذهنیت فرهنگی انسان منعکس میکند و میتواند راهکارهای مناسبی برای هویتبخشی به الگوهای معماری در طراحی ارائه دهد. تحقیق حاضر به بررسی تأثیر زمینهگرایی فرهنگی و ذهنیت فرهنگی انسان در دستیابی به الگوهای هویتبخش در طراحی مجموعههای بوم گردشگری میپردازد. برای دستیابی به اهداف تحقیق (مکانیابی طراحی مجموعههای بوم گردشگری) چهار معیار اصلی و نُه زیر معیار منتخب استخراج که جهت وزندهی به شاخصها از مدل ANP استفاده شده، در نهایت دو سایت مناسب برای مکانیابی مجموعههای بوم گردشگری در جزیره هرمز بر اساس معیارها و زیر معیارها، انتخاب شده است. تحقیق حاضر از نوع کیفی و با استفاده از روش تحلیلی توصیفی انجام شده است. اطلاعات موردنیاز از طریق منابع کتابخانهای و میدانی جمعآوری شده و بامطالعه موردی جزیره هرمز تکمیل گردیده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که در طراحی زمینهگرا، علاوه بر توجه به ابعاد کالبدی بستر بنا، توجه به ابعاد فرهنگی آن نیز ضروری است. راپاپورت بر این نکته تأکید دارد که شکل در یک زمینه فرهنگی معنا پیدا میکند؛ بنابراین، در طراحی معماری زمینهگرا، بهویژه در طراحی فضاهای گردشگری، این نکته باید مدنظر قرار گیرد. کلیدواژگان: زمینهگرایی فرهنگی، گردشگری، بوم گردشگری، ذهنیت فرهنگی، جزیره هرمز | ||
| مراجع | ||
|
- احسانی، افسانه (1396). اکوتوریسم راهی برای گردشگری پایدار، تهران: انتشارات مهکامه.
- اسلامی ندوشن، محمدعلی (1371). فرهنگ و شبه فرهنگ. تهران: نشر یزدان.
- اله یاری، سمیرا. تاج زاده ابوالفضل (1399). الگوی بازاریابی مقصدهای گردشگری روستایی در ایران. فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، سال هشتم، شماره شانزدهم.
- برولین، برنت سی (1383). معماری زمینه گرا. ترجمه: راضیه، رضازاده، اصفهان: نشر خاک.
- بیکن، ادموند (1376). طراحی شهرها، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: مرکز مطالعات تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
- پی را بینز استیفن نی (۱۳۷۴). مدیریت رفتار سازمانی، ترجمه سید محمد اعرابی و علی پارسائیان تهران مؤسسه مطالعات و پژوهشهایی بازرگانی
- تولایی، سیمین (1385). «بوم گردی با تأکید بر جاذبه های گردشگری استان گلستان». تهران: فصلنامة پژوهش های جغرافیایی.
- تولایی، نوین (1380) . «زمینه گرایی در شهرسازی» مجله هنرهای زیبا، شماره 10.
- تولایی، نوین (1386). شکل شهر منسجم. نشر امیر کبیر، چاپ اول، تهران.
- حبیــب، فرشــته (1381). تبیین و شناســایی جایگاه فرهنگ جوامع در روند شــکلگیری کالبد شهر، پایان نامه برای اخذ درجه دکتری شهرسازی. دانشگاه آزاد اسالمی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران.
- دانش، جابر و کلانتری خلیلآباد، حسین (1398). آشنایی با مبانی و اصول معماری و شهرسازی. نشر معاونـت آموزشـی پژوهشکده مدیریت - شهری و روستایی سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور- پژوهشکده فرهنگ و هنر جهاد دانشگاهی. چاپ اول.
- درگاه ملی آمار ایران. (1396). نتایج کلی سرشماری 1395.
- دهقانی، فاطمه؛ جعفرینیا، غلامرضا؛ شمسالدینی، علی (1401). تحلیلی بر تأثیر گردشگری اجتماع محور در توسعه روستاهای ساحلی شهرستان تنگستان از دید جامعه محلی. فصلنامه مدیریت شهری و روستایی، شماره 68.
- ده بزرگی، محسن و اولاد حسین، آناهیتا (1395). «زمینهگرایی و منطقهگرایی ضروریاتی در معماری و شهرسازی». تهران: پنجمین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در عمران ، معماری و شهر سازی.
- دهخدا، علیاکبر (1351). تهران: دانشگاه تهران.
- رازقی ، محمد؛ علی ، بهنام والا و هادی، محمودی نژاد. (1396). «بررسی نقش معماری زمینه گرا در طراحی موزه با توجه به قابلیت های محیطی». تهران:کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر ، دانشگاه شهید بهشتی.
- راپاپورت، آموس (1388). منشأ فرهنگی مجتمع های زیستی، ترجمه: راضیه، رضازاده، تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه علم و صنعت ایران.
- راپاپورت، آموس (1382). خاستگاه های فرهنگی معماری، ترجمه صدف آل رسول و افرا بانک، فصلنامه خیال، شماره 8 .
- راپاپورت، آموس ( 1392 ). انسان شناسی مسکن، ترجمه: افضلیان، خسرو ، تهران: نشر حرفه هنرمند.
- رازقی ، محمد؛ علی ، بهنام والا و هادی، محمودی نژاد (1396). «بررسی نقش معماری زمینه گرا در طراحی موزه با توجه به قابلیت های محیطی». تهران:کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر ، دانشگاه شهید بهشتی.
- رستم پیشه، مریم؛ نصیر سلامی، سید محمدرضا؛ و تیزقلم زنوزی، سعید (1398). ارزیابی و تحلیل تطبیقی ساختار کالبدی اقامتگاههای بومگردی (موردمطالعه: اقامتگاههای بومگردی تالارخانه بردبار و دیلمای گشت؛ استان گیلان). برنامهریزی و توسعه کالبدی، نشریه علمی – پژوهشی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال چهارم، شماره 12.
- رستگار، هانا و چارهجو، فرزین (1398). تحلیل زمینه گرایی کالبدی در معماری سنندج و نقش آن بر طراحی مراکز فرهنگی، اولین کنفرانس بین المللی و دومین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی، معماری، عمران و هنر دانش بنیان.
- زاهدی، شمس السادات و نجفی، غلامعلی. (1385). بسط مفهومی توسعه پایدار. پژوهشهای مدیریت در ایران. 10،43-76.
- شولتز، کریستیان نوربری (1381 ). مفهوم سکونت به سوی معماری تمثیلی، مترجم : یار احمدی ،امیر ، تهران.
- شولتز، کریستین نوربرگ (1389). روح مکان بهسوی پدیدارشناسی معماری، ترجمه: شیرازی، محمدرضا، تهران: انتشارات رخداد نو.
- شاه تیموری، یلدا و مظاهریان، حامد (1383). رهنمودهای طراحی برای ساختارهای جدید در زمینة تاریخی، 29-40هنرهای ، زیبا، شماره 02
- شاه ولی، ریحانه و باستانی، سوسن (1401). نقش اصالت اقامتگاههای بومگردی در توسعه اقتصاد فرهنگ. فصلنامه علمی پژوهشی گردشگری و توسعه، سال یازدهم، شماره اول.
- فکوهی. مبانی انسانشناسی. تهران: نشر نی.
- قاسمی اصفهانی، مروارید (1390). اهل کجا هستیم؟ هویت بخشی به بافتهای مسکونی، تهران: روزنه.
- قدیری، مجتبی؛ استعالجی، علیرضا و پازکی، معصومه (1389). گردشگری پایدار روستایی و عشایری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- قدیری، بهرام (1385). ساختارهای جدید در محیط های تاریخی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگ
- قنبری، ناصر و منصور، یگانه (1396). اصول طراحی بناهای فرهنگی با رویکرد زمینه گرایی در معماری معاصر، تهران: مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری.
- کریم پناه، رفیق (1384). تحلیل پهنه های مناسب توسعه بوم گردشگری در استان کردستان با استفاده از سیستم اطالعات جغرافیای، تهران: پژوهش های جغرافیای طبیعی.
- کامران، حسن (1382). جغرافیای نظامی جزایر (هرمز، جزایر سه- گانه، سیری، فارور و فارورگان)، انتشارات انجمن جغرافیایی ایران، چاپ اول، تهران. ایران. 292 صفحه.
- گروتر، یورک گورت (1383). زیباییشناسی در معماری، ترجمه: پاکزاد، جهانشاه، همایون، عبدالرضا، تهران: انتشارات دانشگاه بهشتی.
- لسترینچ، گای. (1393). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی، ترجمه عرفان، محمود، نشر علمی و فرهنگی.
-مرادی، حشمت؛ پورسعید، علیرضا؛ واحدی، مرجان؛ آرایش، محمدباقر (1399). طراحی مدل توسعه بوم گردی، کرمانشاه: فصلنامه گردشگری و توسعه.
- میرزاده کوهشاهی، مهدی. دهقانی، امین (1395). بررسی نقش پتانسیلهای بومگردی بندرعباس در جذب گردشگران. پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، شماره 11.
- میمندی، فاطمه؛ کیوان نیا، سامان؛ شیرمحمدی، علی (1402). بررسی چالش های هوشمند سازی اقامتگاه های بوم گردی، مجله گردشگری شهری، دوره 10، شماره 4.
- ناری قمی، مسعود و دامیار، سجاد (1391). رویکردها به معماری بومی در نظریه پردازی مدرن معماری. نشریه شهر و معماری بومی . شماره 3.
- نوربرگشولتز، کریستین (1389). روح مکان: بهسوی پدیدارشناسی معماری، ترجمه محمدرضا شیرازی، چاپ دوم، تهران: رخداد نو.
- هاشمپور، پریسا؛ نژادابراهیمی، احد؛ یزدانی، ثنا (1397). کاربست رویکرد زمینه گرایی در بازآفرینی بافت های تاریخی (نمونه موردی: میدان صاحب الامر تبریز). معماری و شهرسازی پایدار، سال ششم، شماره اول. - Kottak, P. C. (2002), Anthropology: The Exploration of Hu[1]man Diversity, McGraw-Hill Higher Education Publication, United States. - Miles, M. (2007), Cities and Cultures, Routledge, New York. - Oxford Dictionary. )2013(, available in: http://oxforddictionaries.com/us. - Rapoport, Amos., )1977(, Human Aspects of Urban Form: towards a man-environment approach to urban form and design, Oxford, ergamon Press. - Rapoport, Amos., )2005(, Culture, Architecture, and Design, Chicago: Locke science publishing company. - Tremblay. p. 2006,Desert Tourism Scoping Study, desert knowledge CRC,Report12, Australia,charles Darwin university. - Tug Nutt, Anthony., )1987(, Making Townscape: A Contextual Approach to Building in an Urban Setting, London, Mitchell. - Waterhouse, Alan., )1978(, Boundaries of the City: The Architecture of Western Urbanism, Toronto, Toronto University Press. - Wolford, Jane N., )2004(, Architectural Contextualism in the Twentieth Century: with particular reference to the architects E. Fay Jones and John Carl Warnock, Thesis (Ph. D.), Georgia Institute of Technology. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 305 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 213 |
||