آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,553 |
| تعداد مقالات | 18,950 |
| تعداد مشاهده مقاله | 63,797,675 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,336,340 |
تبیین عوامل مؤثر بر برنامهریزی شهر دوستدار سالمند با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان) | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 94، 1404، صفحه 42-22 اصل مقاله (1.66 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2025.62597.3280 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد ملکی صدقی* 1؛ مهتاب امرایی2؛ محمد تقی حیدری3 | ||
| 1دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، جغرافیای و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| 3دانشیار، جغرافیا و برنامهریزی شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران | ||
| چکیده | ||
| در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. بهویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکلگیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان میباشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانهای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعهی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر میباشد. دادهها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که از میان عوامل طراحی و برنامهریزی متغیرهای ساختمانهای عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پلههای با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخصها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخص-های تولید ساختمانها در مکانهای عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخصها به عنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی، آسیبپذیری و خواستهها و دغدغههایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله میتوان مواردی همچون رمپ-ها و پلههای ورودی ساختمانها، کفسازی پیادهروها و دسترسی به سطلهای زباله، نشمینگاهها اشاره کرد. | ||
تازه های تحقیق | ||
در بافت مرکزی شهر زنجان بازارهای قدیمی و عمدهای وجود دارند که تردد روزانه را به این بخش زیاد کردهاند. لذا، حتی در بخشهایی از پارکها و سایر مراکزی که برای افراد سالمند تمهیداتی صورت گرفته و یکسری امکانات ایجاد شده است امکان بهرهبرداری کامل برای سالمندان وجود ندارد. بنابراین، محور اصلی این پژوهش سالمندی و هدف آن پاسخ به فرضیه اصلی پژوهش یعنی تبیین عوامل مؤثر بر تحقق شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان میباشد. پژوهش حاضر از نظر عنوان، مبانی و مفاهیم کلیدی با پژوهشهای وو (2023)، با عنوان شهر دوستدار سالمند فضاهای جدید پرستاری برای سالمندان، پژوهش رشید و همکاران (2021) با عنوان تعیین ویژگیهای دوستدار سالمند برای توسعه شهر و پژوهش ون هوف و همکاران (2021)، با عنوان ده سؤال در مورد شهرها و جوامع دوستدار سالمندان و محیط ساختهشده همخوانی دارد. مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانهای و مشاهدات میدانی استفاده شده است. با توجه به این که بافت فرسوده مرکزی شهر زنجان به طور مرتب مورد مشاهده قرار گرفته تا تدوین و ارزیابی مسئله به شکل مطلوب فراهم آید. جامعهی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری میباشند. در این تحقیق حجم نمونه 20 نفر با توجه به شرایط همکاری لحاظ گردید. بنابراین، اطلاعات و دادههای مورد نظر از طریق پرسشنامه مربوط به ماتریس تأثیرات عوامل از نظر کارشناسان جمعآوری و با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. بر اساس روش میکمک و برای ورود اطلاعات به نرمافزار، خبرگان میزان اثرگذاری پیشرانهای مندرج در سطر بر پیشرانهای مندرج در ستون را با اعداد صفر به معنای بیاثر، 1 به معنای تأثیر ضعیف، 2 به معنای تأثیر متوسط و 3 به معنای تأثیر قوی مشخص کردند. تأثیر هر پیشران بر خودش صفر در نظر گرفته میشود و چنانچه یک پیشران با پیشران دیگر هیچ ارتباطی نداشته باشد امتیاز آن صفر خواهد بود. اگر ارتباط بالقوه باشد، P اختصاص داده میشود. با توجه به اطلاعات اخذ شده از خبرگان و محاسبه میانگین وزنی هر کدام از خانهها در نرمافزار Excel اطلاعات ماتریس حاصل شده که ماتریس تأثیرات متقاطع گفته میشود، به نرمافزار میکمک منتقل گردید و تحلیلهای لازم روی آنها انجام شد. نتایج اصلی پژوهش بعد از ارزیابی اثرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مؤثر بر شکلگیری شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان نشان میدهد که از میان عوامل طراحی و برنامهریزی متغیرهای ساختمانهای عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پلههای با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده؛ پیادهروهای عریض به منظور سهولت تردد؛ فرصتهای شغلی مناسب برای سالمندان؛ وجود سرویسهای بهداشتی مناسب و تمیز در سطح شهر و پارکها هم دارای رتبه تأثیرپذیری بالایی هستند و هم تأثیرگذاری بالا. بنابراین لزوم توجه جدی به این شاخصها در کنترل سیستم ضروری است. نکته دیگر اینکه تمام 4 مؤلفه برای برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخصهای تولید ساختمانها در مکانهای عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخصها بهعنوان خروجی سیستم است. با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانیهای جسمی و حرکتی میشوند، بهعنوان گروه سنی آسیبپذیر، در جمعیت شهری قلمداد شده و این گروه برای حضور در فضاهای شهری خواستهها و دغدغههایی دارند و این در حالی است که فضای شهری برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله میتوان مواردی همچون رمپها و پلههای ورودی ساختمانها، کفسازی پیادهروها و دسترسی به سطلهای زباله، نشمینگاهها اشاره کرد. لذا با توجه به نتایج حاصل از پژوهش باید پیشنهادهای ذیل را در جهت حرکت به شهر دوستدار سالمندان در بافت فرسوده شهر زنجان ارائه داد:
| ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سالمندان؛ شهر دوستدار سالمندان؛ بافت مرکزی؛ زنجان | ||
| اصل مقاله | ||
|
در شهر زنجان پیری جمعیت و توجه به مسائل سالمندان اهمیت زیادی دارد. بهویژه در بافت فرسوده بخش مرکزی که هسته ابتدایی شکلگیری شهر بوده و عمدتاً افراد مسن در این قسمت سکونت دارند. لذا، هدف پژوهش پاسخ به فرضیه اصلی یعنی تبیین عوامل مؤثر بر برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در فضاهای عمومی بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان میباشد. پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده که در آن از روش‌های کتابخانهای و مشاهدات میدانی استفاده شد. جامعهی آماری تحقیق حاضر کارشناسان متخصص در امور شهری و حجم نمونه 20 نفر میباشد. دادهها با استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و در قالب نرمافزار Micmac مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که از میان عوامل طراحی و برنامهریزی متغیرهای ساختمانهای عمومی دارای آسانسور، پله برقی و یا پلههای با شیب و ارتفاع کم و دارای نرده و سطوح غیرلغزنده و... دارای رتبه تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بالایی هستند. بنابراین، لزوم توجه جدی به این شاخصها در کنترل سیستم ضروری است. همچنین تمام 4 مؤلفه برای برنامهریزی شهر دوستدار سالمند در بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان از میان شاخصهای تولید ساختمانها در مکانهای عمومی با رویکرد نیازهای سالمندان هستند که حاکی از اهمیت این شاخصها بهعنوان خروجی سیستم است و با توجه به اینکه سالمندان دارای ناتوانی، آسیبپذیری و خواستهها و دغدغههایی هستند و فضای شهر برای حضور این قشر مهیا نشده است از جمله میتوان مواردی همچون رمپها و پلههای ورودی ساختمانها، کفسازی پیادهروها و دسترسی به سطلهای زباله، نشمینگاهها اشاره کرد. | ||
| مراجع | ||
|
امینی، احسان؛ طغیانی، شیرین؛ شبانی، امیرحسین (1399). تبیین مؤلفه‌های فضای شهری ویژه سالمندان با رویکرد روانشناسی محیطی (مطالعه موردی: منطقه ۸ شیراز). نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال بیست و سوم، شماره ۶۸، بهار ۱۴۰۲، صص426-403. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22287736.1300.0.0.237.0
الفت، میلاد؛ شرقی، علی؛ ضرغامی، اسماعیل (1396). مدلیابی معادلات ساختاری (MES) شاخصهای شهر دوستدار سالمند پایدار در تهران. مجله معماری و شهرسازی، سال پنجم، شماره اول، بهار و تابستان 1396، صص 74-61. https://www.noormags.ir/view/fa/citation/refworks/1863245
استبصاری، فاطمه؛ رحیمی خلیفه کندی، زهرا؛ استبصاری، کیمیا؛ مصطفایی، داوود (بهار ۱۳۹۹). مفاهیم و شاخصهای شهر دوستدار سالمند، فصلنامه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، سال هشتم، پیاپی ۱، صص 9-5. http://dx.doi.org/10.29252/ijhehp.8.1.5
آرایی، علی؛ نظمفر، حسین؛ عزتپناه، بختیار (1399). ارزیابی میزان رضایتمندی از تحقق ابعاد شهر دوستدار سالمند از منظر اجتماع محلی (مطالعه موردی: منطقه 3 کلانشهر کرج). فصلنامه علمی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال سیزدهم، شماره چهارم، پاییز ۱۴۰۰، صص ۱۰۶-۸۱. https://dorl.net/dor/20.1001.1.66972251.1400.13.4.3.8
پیری، عیسی؛ حسنعلیزاده، میلاد (1398). تحلیل پراکنش فضایی شاخصهای سالمندی در استان زنجان. دومین همایش ملی اندیشهها و فناوریهای نوین در علوم جغرافیای، دیماه 1398، صص 14-1، زنجان، زنجان، ایران. https://civilica.com/doc/1349023/
پتریک، تونی (1381). نظریه رفاه، ترجمه هرمز همایونپور، تهارن: نشر گام نو.
حاتمی، داوود؛ حاتمی، حمیده؛ حاتمی، رضا (۱۴۰۱). چالش‌های سالمندی شهری: ایجاد شهرهای دوستدار سالمند در اروپا. مجله جغرافیا و روابط انسانی، تابستان ۱۴۰۱، دوره ۵، شماره ۱، صص ۶۸ – ۴۳.
حیدری، محمدتقی؛ شماعی، علی؛ ساسانپور، فرزانه؛ سلیمانی، محمد؛ احدنژاد روشتی، محسن (۱۳۹۶). تحلیل عوامل مؤثر و زیستپذیری بافت‌های فرسوده شهری (مطالعه موردی: بافت فرسوده بخش مرکزی شهر زنجان). فصلنامه علمی پژوهشی فضای جغرافیایی، سال هفدهم، شماره ۵۷، پاییز ۱۳۹۶، صص ۲۵-۱.
خاشعی، رضا (1383). جایگاه و تصویر سالمندان در فرهنگ مردم. مجله فرهنگ، سال دوم، شماره 2، صص 102-89. https://elmnet.ir/account/login?returnUrl=%2Fdoc%2F981801-41841
رحمتی، منصور؛ رئیسی، لیلا؛ زادولی، فاطمه (۱۴۰۳). شناسایی چالش‌های شهروندی سالم. مجله جغرافیا و روابط انسانی، بهار ۱۴۰۳، دوره ۶، شماره ۴، صص ۹۷۵-۹۵۵. https://doi.org/10.22034/GAHR.2024.423540.1977
سالنامه آماری زنجان (1399). بهزیستی و تأمین اجتماعی فصل 16.
سهیلی، جمالالدین؛ سمیعیفرد، سیما (1399). تدوین اولویت مؤلفه‌های تعاملات اجتماعی در مراکز سالمندان (مطالعه موردی: مراکز سالمندان هاتف و آرام در قزوین). مجله پژوهشهای جغرافیای انسانی، دوره 52، شماره 1، بهار 1399، صص 146-131. https://doi.org/10.22059/jhgr.2018.252592.1007648
شیرنیا پاریجانی، امین؛ نظمفر، حسین؛ شکری فیروجاء، پری؛ حاتمی خانقاهی، توحید (1401). سنجش و ارزیابی اثرات زیستپذیری شهری بر تحقق شهر دوستدار سالمند (مطالعه موردی: شهر بابل). مجله مطالعات علوم و محیط زیست، دوره هفتم، شماره دوم، فصل تابستان، سال 1401، صص 5081-5073. https://doi.org/10.22034/jess.2022.336542.1761
فروغمند اعرابی، هوشنگ؛ کریمی فرد، لیلا (1394). شهر دوستدار سالمند و معیارهای طراحی مراکز تعاملات اجتماعی سالمندان با رویکرد سلامت روان. مدیریت شهری، شماره 39، تابستان 1394، صص 34-7.
کرمی، بدریه؛ مهکی، بهزاد؛ محمدکریمی مارژین، عباس؛ علی مراد نوری، محمد؛ تاجور، مریم (1402). وضعیت شاخصه‌های شهر دوستدار سالمند در کرمانشاه بر اساس مدل سازمان جهانی بهداشت. نشریه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی، سال بیست و دوم، شماره چهارم، مرداد و شهریور ۱۴۰۲، صص 401-378.
https://dorl.net/dor/20.1001.1.16807626.1402.22.4.2.7
Buffel, T., & Phillipson, C. (2024). Ageing in place in urban environments: Critical perspectives (p. 218). Taylor & Francis. https://www.routledge.com/Aging-and-Society/book-series/AGINGSOC Fallahi, F., Adib-Hajbaghery, M., & Safa, A. (2024). Status of age-friendly city indicators in Iran cities: a systematic review. BMC geriatrics, 24(1), 412. https://doi.org/10.1186/s12877-024-05021-1 Flores, R., Caballer, A., & Alarcón, A. (2019). Evaluation of an age-friendly city and its effect on life satisfaction: A two-stage study. International journal of environmental research and public health, 16(24), 5073. http://dx.doi.org/10.3390/ijerph16245073 Habib, N., Rau, S., Roth, S., Silva, F., & Sandro, J. (2020). Healthy and Age-Friendly Cities in the People’s Republic of China. Proposal for health impact assessment and healthy and age-friendly city action and management planning. Manila. http://dx.doi.org/10.22617/TCS200323-2 Lopes, P. D. O., Silva, S. R. D., Silva, T. C. D., Fragoso, Y. D., & Zanesco, A. (2021). Cidade amiga do idoso: perspectivas futuras para as cidades brasileiras. Dementia & Neuropsychologia, 15, 295-298. https://doi.org/10.1590/1980-57642021dn15-030001 Naylor, C., & Buck, D. (2018). The role of cities in improving population health: international insights. https://www.housinglin.org.uk/_assets/Resources/Housing/OtherOrganisation/The-role-of-cities-in-improving-population-health-International-insights-Summary.pdf Peng, W., & Berry, E. M. (2019). The Concept of Food Security. Encyclopedia of Food Security and Sustainability, 2, 1-7. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-100596-5.22314-7 Paiva, N. M. D., Daniel, F., Silva, A. G. D., & Vicente, H. T. (2019). Age-friendly Coimbra city, Portugal, perception and quality of life in a sample of elderly persons. Ciência & Saúde Coletiva, 24, 1473-1482. https://doi.org/10.1590/1413-81232018244.08902017 Rodrigues, T., Brancoli, F., & Amar, P. (2017). Global Cities, Global (in) Securities: An Introduction. Contexto Internacional, 39(3), 467-476. http://dx.doi.org/10.1590/s0102-8529.2017390300001 Rashid, K., Mohamed, T., Azyze, S. N. A. E., Hazim, Z., Aziz, A. A., & Hashim, I. C. (2021). Determining the features of age friendly for city development. Planning Malaysia, 19. https://doi.org/10.21837/pm.v19i16.965 Sampaio, A. (2016). Before and after urban warfare: Conflict prevention and transitions in cities. International Review of the Red Cross, 98(901), 71-95. http://dx.doi.org/10.1017/S1816383117000145 Scott, M. (2021). Planning for age-friendly cities: edited by Mark scott. Planning Theory & Practice, 22(3), 457-492. https://doi.org/10.1080/14649357.2021.1930423 van Hoof, J., & Marston, H. R. (2021). Age-friendly cities and communities: State of the art and future perspectives. International journal of environmental research and public health, 18(4), 1644. https://doi.org/10.3390/ijerph18041644 Wu, X. (2023, March). Age-Friendly City New Nursing Spaces for the Elderly. In Proceedings of the 2nd International Conference on Culture, Design and Social Development (CDSD 2022) (pp. 558-570). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/978-2-38476-018-3_65 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 634 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 287 |
||