آمار
| تعداد نشریات | 45 |
| تعداد شماره‌ها | 1,556 |
| تعداد مقالات | 18,981 |
| تعداد مشاهده مقاله | 64,040,234 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 23,409,162 |
ارزیابی رقابتپذیری اکوتوریستی و مکانیابی تفرجگاههای پیراشهری (مورد مطالعه: شهرستان مراغه) | ||
| جغرافیا و برنامهریزی | ||
| دوره 29، شماره 94، 1404، صفحه 223-201 اصل مقاله (2.85 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/gp.2025.64221.3321 | ||
| نویسندگان | ||
| مرضیه اسمعیل پور* 1؛ منیژه لاله پور2؛ مریم محمدی3 | ||
| 1استادیار دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| 2دانشیار دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| 3فارغ التحصیل کارشناسی ارشد از دانشگاه مراغه،مراغه،ایران | ||
| چکیده | ||
| اکوتوریسم به عنوان شکل خاصی از گردشگری، سهم قابل توجهی در توسعه پایدار دارد و بسیاری از طرفداران محیط زیست، آن را به عنوان راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی مطرح کردهاند. در پژوهش حاضر به ارزیابی رقابتپذیری اکوتوریستی و مکانیابی تفرجگاههای پیراشهری شهرستان مراغه با استفاده از مدل پاولوا و منطق فازی پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتورهای مثبت نه گانه پاولوا، سه فاکتور آثار تاریخی و فرهنگی، سایتهای دیرینهشناسی و غارها از مهمترین فاکتورهای مثبت این شهرستان محسوب میشوند و در بین فاکتورهای منفی، فقدان زیرساختهای مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات از مهم-ترین فاکتورهای منفی تاثیر گذار در توان رقابتپذیری شهرستان مراغه میباشد. نسبت رتبهبندی رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه 52/1 محاسبه گردید که در طبقه خوب قرار میگیرد. در بخش دوم پژوهش، ابتدا نقشه مربوط به شاخصهای طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری، زمین شناسی، فاصله از شبکههای ارتباطی، شهر و مناطق اکولوژیکی تهیه شد و بعد از فازیسازی لایههای موضوعی، نهایتا با عملگر گامای فازی روی همگذاری شد و نقشه یکپارچه مناطق مناسب احداث تفرجگاه تهیه شد. نتایج نشان داد بالغ بر 9/46 درصد مساحت شهرستان مراغه در کلاس با تناسب بسیار نامناسب برای ایجاد سایتهای تفرجگاهی اکوتوریستی قرار میگیرد. همچنین حدود 5/24 درصد مساحت شهرستان در کلاس با تناسب نامناسب برای ایجاد سایتهای اکوتوریستی قرار گرفته است. کلاس با تناسب متوسط برای احداث تفرجگاههای اکوتوریستی بالغ بر 5/16 درصد مساحت شهرستان مراغه را دربرمیگیرد. پهنههای مناسب و بسیار مناسب برای احداث سایتهای اکوتوریستی به ترتیب بالغ بر 4/9 و 7/2 درصد مساحت شهرستان مراغه را به‌خود اختصاص دادهاند که رقم قابل توجهی بهشمار میرود. بدین ترتیب میتوان بیان داشت که شهرستان مراغه برای ایجاد سایتهای اکوتوریستی از شرایط مطلوبی برخوردار است. در نهایت چهار سایت جهت احداث تفرجگاههای اکوتوریستی پیشنهاد گردید. | ||
تازه های تحقیق | ||
در پژوهش حاضر رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه مورد بررسی قرار گرفت. ترکیب عواملی مانند شرایط اقلیمی و اکولوژیکی باعث شده است که این شهرستان از ظرفیتهای زیادی در زمینه اکوتوریسم برخوردار باشد. به این ترتیب، شناسایی نقاط قوت و ضعف گردشگری آن به منظور ارزیابی توان رقابتپذیری با سایر شهرستانهای کشور ضروری میباشد. به این منظور توان رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه با توجه به فاکتورهای مثبت (نقاط قوت) و منفی (نقاط ضعف) با استفاده از روش پاولوا مورد ارزیابی قرار گرفت. فاکتورهای مثبت و منفی طبق روش ارائه شده پاولوا وزندهی و رتبهبندی شدند و در نهایت توان رقابتپذیری این شهرستان مشخص گردید. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتورهای مثبت، آثار فرهنگی و تاریخی، سایتهای دیرینهشناسی و غارها مهمترین فاکتورهای مثبت در توان رقابتپذیری شهرستان مراغه به حساب میآیند. به عبارت دیگر، این فاکتورها را میتوان مهمترین نقاط قوت شهرستان مراغه از نظر قابلیتهای اکوتوریستی به شمار آورد. فاکتورهای مذکور نشان دهنده وجود مواهب طبیعی در شهرستان مراغه میباشند و طیف متنوعی از پدیدههای ژئومورفولوژیکی و اکولوژیکی را شامل میشوند. در بین فاکتورهای منفی عدم وجود زیرساختهای مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات جزء اثرگذارترین فاکتورهای منفی بر رقابتپذیری گردشگری شهرستان مراغه به شمار میروند. این فاکتورها مهمترین نقاط ضعف این شهرستان در زمینه اکوتوریسم میباشند که اثرات سوئی بر رقابتپذیری اکوتوریستی این شهرستان برجای میگذارند. بدین ترتیب جهت توسعه و ارتقای رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه این نقاط ضعف و موانع باید رفع شوند. محاسبات مرتبط با نسبت رتبهبندی نشان داد که وزن فاکتورهای مثبت (5/42) روش پاولوا در خصوص رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه در مقایسه با فاکتورهای منفی (28) بالاست که نشاندهنده این است که مراغه از توان بالایی در رقابتپذیری اکوتوریستی برخوردار میباشد در بخش دوم پژوهش از منطق فازی در محیط GIS برای مکانیابی تفرجگاههای پیراشهری مراغه استفاده شد. در همین راستا 10 معیار مؤثر (طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، دسترسی به شبکههای ارتباطی، نزدیکی به شهر، شبکه ارتباطی و ...) شناسایی و توزیع فضایی آنها در سطح منطقه مورد مطالعه مورد بررسی واقع شد. در گام بعدی نقشه فازی لایههای موضوعی تهیه شد و در نهایت نقشههای حاصل با یکدیگر ترکیب و تلفیق شدند و نقشهی واحدی از مکانهای مستعد ایجاد تفرجگاههای پیراشهری مراغه ارائه شد. لایههای موضوعی فوق با استفاده از تابع خطی (کاهشی یا افزایشی) به صورت فازی تبدیل شدند و مقادیر آنها در دامنه صفر تا یک قرار گرفت. لایههای ارتفاع و فاصله از رودخانه نیز با استفاده از توابع موجود در نرم افزار terrset فازی شدند. چهار سایت اکوتوریستی پیشنهاد و اولویتبندی گردید. سایت پیشنهادی شماره (1) در شرق شهر مراغه در فاصله بسیار مطلوب نسبت به شهر مراغه قرار گرفته است. شرایط توپوگرافی (ارتفاع و شیب) در این سایت تا حد زیادی تعدیل شده و تنگنای جدی بهشمار نمیرود. سایت پیشنهادی مذکور دارای پوشش گیاهی نسبتاً مطلوبی بوده و از چشماندازهای جالب توجهی برخوردار است. سایت شماره (2) نیز تا حد زیادی دارای شرایط مشابه با سایت شماره (1) میباشد. با این حال، فاصله این سایت نسبت به شهر مراغه افزایش یافته و به حدود پنج کیلومتر میرسد که مسافت زیادی نبوده و بدین ترتیب مشکل چندانی در رابطه با دسترسی ایجاد نمیکند. سایتهای شماره (3) و شماره (4) در دامنههای دره صوفیچای مکانیابی شدهاند. سایتهای مذکور از نظر توپوگرافی (ارتفاع و شیب)، دسترسی به شهر مراغه و شبکههای ارتباطی شهرستان با محدودیتها و تنگناهای نسبی مواجه میباشند. بدین ترتیب در اولویتهای سوم و چهارم قرار گرفتند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رقابتپذیری اکوتوریستی؛ مکانیابی؛ تفرجگاه؛ منطق فازی؛ شهرستان مراغه | ||
| اصل مقاله | ||
|
اکوتوریسم به عنوان شکل خاصی از گردشگری، سهم قابل توجهی در توسعه پایدار دارد و بسیاری از طرفداران محیط زیست آن را به عنوان راهبردی برای حفاظت از منابع طبیعی مطرح کردهاند. در پژوهش حاضر به ارزیابی رقابتپذیری اکوتوریستی و مکانیابی تفرجگاههای پیراشهری شهرستان مراغه با استفاده از روش پاولوا و منطق فازی پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که در بین فاکتورهای مثبت نه گانه پاولوا، سه فاکتور آثار تاریخی و فرهنگی، سایتهای دیرینهشناسی و غارها از مهمترین فاکتورهای مثبت این شهرستان محسوب میشوند و در بین فاکتورهای منفی، فقدان زیرساختهای مناسب، کسری بودجه برای توسعه و مناسب نبودن قیمت خدمات از مهمترین فاکتورهای منفی تاثیرگذار در توان رقابتپذیری شهرستان مراغه میباشد. نسبت رتبهبندی رقابتپذیری اکوتوریستی شهرستان مراغه 52/1 محاسبه گردید که در طبقه خوب قرار میگیرد. در بخش دوم پژوهش، ابتدا نقشه مربوط به شاخصهای طبقات ارتفاعی، شیب، پوشش گیاهی، فاصله از رودخانه، خاک، کاربری، زمین شناسی، فاصله از شبکههای ارتباطی، شهر و مناطق اکولوژیکی تهیه شد و بعد از فازیسازی لایههای موضوعی، نهایتاً با عملگر گامای فازی روی همگذاری گردید و نقشه یکپارچه مناطق مناسب احداث تفرجگاه تهیه شد. نتایج نشان داد بالغ بر 9/46 درصد مساحت شهرستان مراغه در کلاس با تناسب بسیار نامناسب برای ایجاد سایتهای تفرجگاهی اکوتوریستی قرار میگیرد. همچنین حدود 5/24 درصد مساحت شهرستان در کلاس با تناسب نامناسب برای ایجاد سایتهای اکوتوریستی قرار گرفته است. کلاس با تناسب متوسط برای احداث تفرجگاههای اکوتوریستی بالغ بر 5/16 درصد مساحت شهرستان مراغه را دربرمیگیرد. پهنههای مناسب و بسیار مناسب برای احداث سایتهای اکوتوریستی به ترتیب بالغ بر 4/9 و 7/2 درصد مساحت شهرستان مراغه را به خود اختصاص دادهاند که رقم قابل توجهی بهشمار میرود. بدین ترتیب میتوان بیان داشت که شهرستان مراغه برای ایجاد سایتهای اکوتوریستی از شرایط مطلوبی برخوردار میباشد. در نهایت چهار سایت جهت احداث تفرجگاههای اکوتوریستی پیشنهاد گردید. | ||
| مراجع | ||
|
اسدیان، فریده؛ اسدی، مجید و جوادیان نمیدی، مرجان (1393). ارزیابی توان اکولوژیکی به منظور تعیین عرصه‌های مناسب توسعه در محدوده بخش راین شهرستان کرمان بر مبنای پهنه‌بندی اکوتوریسم با تکنیک GIS و AHP. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، سال یازدهم، شماره 44، 35-44.
ایمانی، بهرام؛ نصرتی، فردین و باختر، سهیلا (1395). مکان یابی پهنه های مستعد توسعه اکوتوریسم در نواحی روستایی با رویکرد EIA؛ مطالعه موردی: بخش مرکزی تالش. جغرافیایی فضای گردشگری، 5 (20)، 19-36.
بیاتی خطیبی، مریم و قدیمیان، نسرین (1403). ارزیابی و تحلیل تناسب مکانی توسعه اکوتوریسم در محدوده شهرستان تبریز با استفاده از روش OWA و کمیت سنجهای فازی. جغرافیا و برنامهریزی، دوره 28، شماره 89.
حجازی، اسدالله؛ رضائی مقدم، محمدحسین و قاسمی زادگنبد، زهرا (1401). ارزیابی قابلیتهای اکوتوریسمی با استفاده از روش FUZZY- ANP مطالعه موردی: دهستان مرگَوَر شهرستان ارومیه. جغرافیا و برنامهریزی، دوره 26، شماره 80، 99-116.
جوزی، سیدعلی؛ رضایان، سحر و ایرانخواهی، مهدی (1390). ارزشگذاری اقتصادی محدوده دریاچه سد کارون 3 به منظور ارائه برنامه راهبردی توسعه اکوتوریسم به روش WOTوA . نشریه محیط زیست طبیعی، دوره 64، شماره 2، 136-125.
جوزی، سیدعلی؛ رضایان، سحر؛ ایرانخواهی، مهدی و شاکری، مرجان (1389). ارزشگذاری اقتصادی منابع تفرجگاهی بخش شهداد کرمان به منظور ارائه برنامه راهبردی توسعه اکوتوریسم، نشریه محیط زیست طبیعی، دوره 63، شماره 4، 345-329.
شایان، سیاوش و پارسایی، اسماعیل (1386). امکان سنجی نواحی مستعد توسعه اکوتوریسم در استان کهگیلویه و بویراحمد. فصلنامه مدرس علوم انسانی، 11((پیاپی 53) (ویژه نامه جغرافیا))، 153-181.
شکراللهی قراغیلی، حامد؛ رضایی بنفشه، مجید و رستم‌زاده، هاشم (1394). کاربرد روش AHP در مکانیابی و پهنه‌بندی گردشگری شهرستان آذرشهر، همایش ملی ژئوماتیک، نهران.
شهرابی، مصطفی (1373) شرح نقشه زمینشناسی چهارگوش ارومیه، چاپ اول، سازمان زمینشناسی کشور.
طاووسی، تقی؛ رحیمی، دانا و خسروی، محمود (1393). مکانیابی پهنههای مناسب اکوتوریسم مطالعه موردی: منطقه اورامانات. آمایش جغرافیایی فضا، 4 (13)، 19-40.
ضرابی، اصغر؛ علیزاده اصل، جبّار و بهاری، عیسی (1393). تحلیلی بر زیرساختهای گردشگری در مقصد اکوتوریستی بند ارومیه با استفاده از روش.SWOT جغرافیا و برنامهریزی، دوره 18، شماره 48، 210-177.
فاضلنیا، غریب؛ حکیم دوست، سیدیاسر و بلیانی، یدالله (1394). راهنمای جامع مدلهای کاربردی GIS در برنامهریزی شهری، روستایی و محیطی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات آزاد پیما.
قهرمان، ناصر؛ سید میرزایی، سید محمد و ازکیا، مصطفی (1402). برنامهریزی توسعه گردشگری پایدار در شهر مراغه براساس تکنیک سوات. معماری و شهرسازی آرمان شهر، دوره 16، شماره 42، 240-229.
کرمی، فریبا و شریفی، رقیه (1392). ارزیابی گردشگری روستایی با استفاده از مدلSWOT مطالعه موردی: روستاهای بخش مرکزی مراغه. جغرافیا و برنامه ریزی، 17(46)، 199-221.
مروارید، یونس (1372). مراغه (افرازهرود) از نظر اوضاع: طبیعی، اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، چاپ دوم با تجدید نظر کلی، تهران، چاپ و انتشارات علمی.
مزیدی، هاجر و خداداد، مهدی (1394). مکانیابی توسعه اکوتوریسم روستای زیارت گرگان با کاربرد GIS. جغرافیایی فضای گردشگری، 5 (17)، 59-81.
Abrehe, S., Girma, A., & Nigusse, A. G. (2021). Potential ecotourism site suitability evaluation for sustainable natural resource management in Kafta Sheraro National Park (KSNP), north-western Tigray, Ethiopia. Journal of Ecotourism, 20 (4), 341–370. https://doi.org/10.1080/14724049.2021.1897599 Ali, J., Ghani Khwaja, M., Alsolamy, M., Aljehani, S., Alblowi, K., & Alotaibi, M. G. (2024). Assessing dynamics of ecotourism using multi-methods analysis. Journal of Ecotourism, 1–21. https://doi.org/10.1080/14724049.2024.2414822. Amin, G., Haroon, E., Imtiaz, I., Saqib, N. U., & Shahzad, M. I. (2021). Ecotourism potential assessment for Gilgit-Baltistan, Pakistan using integration of GIS, remote sensing, AHP and crowd sourced data. Geocarto International, 37 (25), 8724–8745. https://doi.org/10.1080/10106049.2021.2005157 Diamantis, D. (1999). The Concept of Ecotourism: Evolution and Trends. Current Issues in Tourism, 2(2–3), 93–122. https://doi.org/10.1080/13683509908667847 Fang, WT., Hassan, A., Horng, M. (2023). Introduction to Ecotourism. In: Ecotourism. Sinophone and Taiwan Studies, vol 7. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-99-9097-9_1 Fennell, D. A. (2001). A Content Analysis of Ecotourism Definitions. Current Issues in Tourism, 4(5), 403–421. https://doi.org/10.1080/13683500108667896 Gidey, E., Mhangara, P., Birhane, E., Dikinya, O., Lottering, R., Hishe, S., Zenebe, A. (2024). Ecotourism suitability mapping and analysis in Tigray–Northern Ethiopian highlands. Journal of Ecotourism, 1–19. https://doi.org/10.1080/14724049.2024.2396473 Islam, N., Sarkar, B., Basak, A., Das, P., Paul, I., Debnath, M., & Roy, R. (2022). A novel GIS-based MCDM approach to identify the potential eco-tourism sites in the Eastern Dooars region (Himalayan foothill) of West Bengal, India. Geocarto International, 37 (26), 13145–13175. https://doi.org/10.1080/10106049.2022.2076917 Ghorbanzadeh, O., Pourmoradian, S., Blaschke, T., & Feizizadeh, B. (2019). Mapping potential nature-based tourism areas by applying GIS-decision making systems in East Azerbaijan Province, Iran. Journal of Ecotourism, 18(3), 261–283. https://doi.org/10.1080/14724049.2019.1597876 Mansour, S., Al-Awhadi, T., & Al-Hatrushi, S. (2019). Geospatial based multi-criteria analysis for ecotourism land suitability using GIS & AHP: a case study of Masirah Island, Oman. Journal of Ecotourism, 19(2), 148–167. https://doi.org/10.1080/14724049.2019.1663202 Omarzadeh, D., Pourmoradian, S., Feizizadeh, B., Khallaghi, H., Sharifi, A., & Kamran, K. V. (2021). A GIS-based multiple ecotourism sustainability assessment of West Azerbaijan province, Iran. Journal of Environmental Planning and Management, 65(3), 490–513. https://doi.org/10.1080/09640568.2021.1887827 Pavolová, H., Bakalar. T., & lubomir, S. (2014). Model for the assessment of competitiveness of geotourist destinations in Slovakia. Acta Geoturistica. 5 (2), 31-36. Roy, D., Kundu, P., Paul, S., & Sarkar, B. C. (2023). Potential suitability mapping evaluation for ecotourism development in Darjeeling Himalayan region of India. Journal of Ecotourism, 23(3), 414–435. https://doi.org/10.1080/14724049.2023.2272059 Stonehouse, B. (1999). Ecotourism. In: Environmental Geology. Encyclopedia of Earth Science. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/1-4020-4494-1_101 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 768 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 261 |
||