ارزیابی جهش شهری وجهات مستعد توسعه‌ی شهر با تاکید بر مخاطره زلزله (مطالعه موردی: شهر زنجان)

آنچه به عنوان نتایج این پژوهش می­توان بر آن تآکید کرد در موارد زیر قابل ارائه می­باشد.

-با توجه به اطلاعات جمع­آوری شده از داده­های جمعیتی و مساحت شهر زنجان در طی سال­­های 1365 تا 1400 (1986 تا2020) ملاحظه می­گردد که رشد مساحتی شهر زنجان طی سال­های 1986 تا 2020 روند افزایشی داشته ­است به ­طوری­که رشد وسعت مناطق شهری از 17.56 کیلومتر مربع به 50.65 کیلومتر مربع رسیده ­است و از نظر جمعیتی، رشد جمعیت به طور متوسط بیش از 2 درصد بوده و همواره در این سال­ها بر میزان جمعیت شهر زنجان افزوده شده است. در یک نگاه کلی هنگامی­که تحول جمعیتی و گسترش و توسعه­ی شهر زنجان را از سال 1986 تا 2020 بررسی می­کنیم، شاهد آن هستیم که از سال 1986 تا 2005 (1365 تا 1385)، تراکم جمعیت در هر کیلومتر مربع مستمرا کاهش یافته است و در بین سال­های 2010 تا 2015 (1385 تا 1395) این روند تقریبا ثابت بوده و در بین سال­های 2015 تا 2020 (1395 تا 1400) یک جهش نسبی در آن دیده می­شود. گسترش فیزیکی شهر در ابتدا از روند سریع­تری نسبت به رشد جمعیت برخوردار می­شود و تراکم شهری را که در سال 1986 حدودا 12433 نفر در هر کیلومتر مربع (124نفر در هکتار) بوده به 8624 نفر در هر کیلومتر مربع(86 نفر در هکتار) در سال 2005 رسیده است که این روند در طی 10 سال بعد تقریبا ثابت بوده و از سال 1395 رشد معکوس خود را آغاز می­نماید به­گونه­ای که در سال 2020 به حدود 9085 نفر در هر کیلومتر مربع (91 نفر در هر هکتار) می­رسد که نشان­دهنده جلوگیری از رشد بدون ضابطه شهر زنجان در 15 سال اخیر دارد. سیاست­های متراکم­سازی شهرها نیز یکی از دلایل جلوگیری از گسترش افقی شهرها در سال­های اخیر می­باشد.

-با توجه به بررسی­های انجام شده از دو مدل AHP و FUZZY و پارامترهای استفاده شده می­توان گفت که محدوده مورد مطالعه از نظر احتمال وقوع خطر زلزله بر اساس مدل AHP، 1.4درصد در پهنه با خطر کم، 65.2 درصد در پهنه با خطر متوسط و 33.2 درصد از محدوده در پهنه با خطر زیاد و 0.1 درصد از محدوده مورد مطالعه با پهنه خطر بسیار زیاد واقع شده است و بر اساس مدل فازی این نتیجه حاصل شد که 75.6 درصد از مساحت محدوده در پهنه خطر کم و 4.9 درصد از محدوده مورد مطالعه در پهنه با خطر زیاد واقع شده است.

-بر اساس زلزله­های رخ­داده در محدوده مورد مطالعه تا شعاع 200 کیلومتری طی سال­های 1986 تا 2020 از نظر پراکندگی عمق و قدرت ملاحظه گردید که در این محدوده در مجموع 276 زلزله رخ­داده است که کمترین آن از نظر عمق در 1 کیلومتری زمین و بیشترین آن در عمق 77.6 کیلومتری زمین بوده است و همین­طور از نظر قدرت بیشترین قدرت زلزله 7.4 ریشتر و کمترین آن 3.4 ریشتر بوده و میانگین زلزله­های رخ­داده 4.5 ریشتر بوده است. زلزله طارم در تاریخ 31 خرداد سال 1369 با قدرت 7.4 ریشتری بوده که در استان زنجان به وقوع پیوسته که به گفته کارشناسان این زلزله جز 10 زلزله مرگبار جهان در 100 سال گذشته بوده است. بنابراین به لحاظ قدرت زلزله، محدوده مورد بررسی در محدوده ای با قدرت زلزله احتمالی با خطر بالا واقع شده است.

Urban growth and development and changes in urban land use are inseparable parts of planning for sustainable development. The current research intends to evaluate the urban growth and leap for Zanjan city from the time dimension and spatial distribution based on the natural earthquake risk. For this purpose, using Landsat series satellite images, urban land use maps for the years 1986 to 2020 were evaluated and maps of land use changes in Zanjan city were obtained. In the next stage, considering the importance of earthquakes in Zanjan city, the number of earthquakes that occurred in the study area up to a radius of 200 kilometers was investigated using GIS software, and in the final stage, using two models, AHP and FUZZY, and using from the important parameters such as depth, strength, distance from the epicenter, slope, height and type of building structures, earthquake risk zoning maps were obtained in the city limits. The type of research in this research is applied and descriptive-analytical in terms of method and nature. The final results show that the area growth of Zanjan city during the years 1986 to 2020 has had an increasing trend (more than two hundred percent), so that the growth of urban areas has reached from 17.56 square kilometers to 50.65 square kilometers. Also, the results The result of the statistical study of earthquakes shows that in the last hundred years, 276 earthquakes occurred within a radius of 200 km of Zanjan city, the lowest of which was 3.4 on the Richter scale, and the highest of which was 7.4 on the Richter scale, and the average earthquakes were The data was 4.5 Richter. Based on the maps produced by AHP and FUZZY models, the studied area is located in a high risk zone in terms of the probability of earthquake occurrence. The most suitable direction for the development of Zanjan city is towards the south and southwest.